# taz.de -- 2020'ye doğru: Hasankeyf'e veda
> Hasankeyf 2020'nin ilk aylarında sular altında kalacak. Binlerce yıllık
> tarihi olan Hasankeyf'ten geriye kalanları ve Raman Dağı'nın eteklerine
> kurulan yeni yerleşkeyi ziyaret ettik.
(IMG) Bild: Hasankeyf Şubat ayının ortasında Dicle Nehri'nin suları altında kalacak.
Yıkık evlerle dolu, viraneye dönmüş Hasankeyf'in Kale mahallesine sessizlik
hakim. Aralık ayında güneşli bir gün. Eskiden ilçenin kalbi olan bu
sokaklarda, başıboş dolaşan hayvanlar ve terk ettikleri evlerin kapı ve
pencerelerini sökmeye gelmiş birkaç kişi dışında neredeyse hiçbir yaşam
belirtisi yok. Biraz daha ileride, 600 yıllık bir camiden kalan bir duvar
kamyonlara yükleniyor. Bu, Hasankeyf'ten taşınacak olan son tarihi eserdi.
Antik şehir, kilometrelerce öteye inşa edilen baraj nedeniyle Şubat ayının
ortasında Dicle Nehri'nin suları altında kalacak.
Rehber Süleyman Ağalday, mahallenin üstünde bulut gibi yükselen kayalıkları
gösteriyor: “Annemle babam şu mağarada evlenmiş. Az ilerisindeki mağarada
halen bir arkadaşım yaşıyor.“ Tüm hayatı Hasankeyf’te geçmiş olan 40
yaşındaki Ağalday, yakınlarda baraj inşaatı yüzünden sular altında kalacak
olan mahalleyi anlatıyor: „12,000 yıllık tarihin yerine, 50 yıl enerji
üretecek barajı koydular.“ Yerdeki çöplerin arasında duran bir tabelaya
gözü ilişiyor; eğilip yerden kaldırıyor. Üzerindeki yazı silikleşmiş:
“Medeniyetlerin başkenti Mezopotamya’ya hoşgeldiniz.“
60 yıldan uzun bir süredir gündemde olan baraj projesi, protestolara ve
tepkilere rağmen AKP döneminde uygulamaya konuldu. Baraj ve hidroelektrik
santralinin temel atma töreni Ağustos 2006'da o zaman Başbakan olan
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından gerçekleştirildi. Ilısu
Barajı'nın öncelikli amacı elektrik üretmek. Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü'ne (DSİ) göre 8.5 milyar lira maliyetle inşa edilen barajın
yıllık ortalama 4.12 GWh elektrik üretmesi öngörülüyor.
Bölgede yaşayan insanların günlük yaşamına büyük bir belirsizlik gölgesi
düşüren baraj antik kente her geçen gün daha da yaklaştığından, eski
Hasankeyf’in belli başlı tarihi eserleri 2017 yılından beri üç kilometre
uzaklığa kurulan yeni Hasankeyf'e taşınıyor. Taşınan yedi tarihi eserden
Zeynel Bey Türbesi, toprak yolun ortasında tek başına kalmış. Eski
Hasankeyf’in siluetinde öne çıkan 1700 ton ağırlığındaki El Rızk Camii'nin
de önemli bir kısmı parçalara ayrılıp buraya nakledildi. Hasankeyfli
aktivist Murat Tekin, Zeynel Bey Türbesi'nin taşınmasına karşı dava
açmıştı. „‚Türbenin sizinle bir ilgisi yok, dava geçersizdir‘ şeklinde bir
cevap geldi.“
Hasankeyf'i kurtarmak için Türkiye'de verilen çeşitli hukuk
mücadelelerinden sonuç alınamayınca dava 13 yıl önce Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi'ne (AİHM) taşındı. AİHM, Ilısu Barajı inşasının kültürel mirasa
zarar verdiği gerekçesiyle yapılan başvuruyu 2019 yılının Şubat ayında
reddetti. Çünkü kültürel mirasın korunması, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi'nde bireysel hak olarak yer almıyordu.
Hasankeyf ile ilgili kaygılarını dile getiren UNESCO, bu tutumuna rağmen
yöreyi kültür mirası listesine ekleyip uluslararası koruma altına alamadı.
Zira bu karar sadece hükümetlerin başvuruları sonucunda alınabiliyor ve
Türkiye bu tür bir başvuruda bulunmadı. „Çaresizlikten bir kabulleniş var
bizde.“ diyen Murat Tekin, yıllar içinde Hasankeyf için verilen mücadelenin
zayıfladığını aktarıyor.
Raman Dağı'nın eteklerine kurulmuş yeni yerleşim bölgesinin ismi Hasankeyf
olsa da mahalledekiler buranın bir TOKİ şehri olduğunu söylüyorlar.
Yerleşim bölgesinin hakim rengi sarı; kurumuş topraklar çölü andırıyor.
Sokak çizgisini tek katlı gri evler oluşturuyor.
Hasankeyf'ten taşınmak zorunda olan insanların bir kısmı bu evlerde
yaşıyor. Ancak yalnızca 1 Nisan 2013'ten beri Hasankeyf'te yaşayan ailelere
bu hak tanınıyor. Sağlık veya eğitim gibi hizmetleri almak için iki farklı
adreste görünenler de devlet eliyle yapılan konutlarda barınma hakkından
mahrum bırakılıyor.
Bu yeni yerleşim alanına Batman yönünden gelirken, çevreyolunun dibine
dikilmiş bir düzine çam ağacı duruyor. Bu ağaçlar eski Hasankeyf’ten yeni
yerleşkeye taşınmalarının ardından kurumaya yüz tutmuşlar. Kurumuş
ağaçların yanında büyük bir mezarlık var. Çevre köylerin sular altında
kalma tehlikesine karşı eski mezarlar da açılıp, buraya taşınmış.
Şifayet Sevim ve ailesine Raman Dağı'nın eteklerinde yeni bir arsa
verilmiş. Yaşlı gözlerle yeni evini inşa edecekleri yeri gösteriyor. Sevim,
birkaç yıl önce trafik kazasında kaybettiği oğlunun mezarını açıp,
kemiklerini yeni ev yapacakları arsaya taşımış: „İlk taşıma işini
sorduklarında kararsız kaldım. Sonra ‚mezarı su altında kalabilir‘ diye
üzüldüm. Mezar açılınca oğlumu kaybettiğim günü tekrar yaşadım.“
İlçenin kaymakamı Haluk Koç, ilçede yaşananlara farklı bir perspektiften
bakıyor. 2019’un turizm açısından şu ana kadarki en iyi yıl olduğunu, sular
altında kalmadan pek çok insanın gelip burayı gördüğünü aktarıyor. Baraj
yatırımının çevreye etkileri ve kültürel etkileri dolayısıyla
eleştirilebileceğini söyleyen kaymakam, „Ancak barajın ömrü 50 yıl diyerek
eleştiremezsiniz.“ diyor. Oturduğu yerden telefonuyla hızlı bir hesaplama
yapıyor. Barajın dolmasıyla yıllık üretmesi beklenen elektriğin toplam
değerine bakıyor: „Önümüzdeki 50 yıl içinde ülke ekonomisine 80 milyar lira
getirecek, tüm masrafları düştükten sonra.“
600 milyon lira maliyeti olan taşınma işinin yeni bir turizm anlayışına
„evrildiğini“ ifade eden Koç, „eski medeniyetin unsurlarını burada
değerlendirerek eskiye yeni bakış açısı ekliyoruz“ diyerek sözlerine devam
ediyor. Kaymakamın taşıma işlerini anlatma biçimi, devletin tarihi ve
kültürel mirasa nasıl baktığına dair ipuçları veriyor: „Eserlerin taşınması
ve yerinde imar edilmesinin de turistik bir yanı var… Yeni yerleşimde
müzenin olduğu Arkeopark alanının kenarında bir liman inşa ediyoruz. Eski
ile yeni Hasankeyf arasında suyun yükselmesinin ardından tekne turizmi
olacak.“
Rehber Süleyman Ağalday ise, İpek Yolu üzerindeki tarihi köprünün
kapanmasıyla, Kasım ayının başından beri işsiz olduğunu söylüyor. Kısa süre
önceye kadar burada işlettiği çay bahçesi, düzenlediği turlar için bir
buluşma mekanıymış. Fakat İpekyolu üzerindeki tarihi köprünün kapatılması
nedeniyle, geriye pek çok kişinin bilmediği toprak yol kalmış. Ağalday'ın
anlattığına göre artık bölgeye gelen turistler Hasankeyf'in içlerindeki
mağaralarda, kanyonlarda bir yürüyüş turu yapmak yerine, kapalı köprüden
sular altında kalacak alanlara bakıp- ve bol bol fotoğraf çekip-
ayrılıyorlar. Zaten artık yolu buraya düşenlere gösterecek pek bir şey
kalmamış.
Sosyal medyada „Hasankeyf için geç değil, barajı durdurun“ paylaşımları
devam etse de, artık her şey için çok geç. Günlük yaşam, barajın etkisiyle
büyük ölçüde dönüşmüş durumda. Rehber Ağalday, sırtını Raman Dağı’na
vermiş, yeni yerleşim bölgesinin tepesindeki yeni evinden dışarıyı
seyrediyor. Mağaralar, kanyonlar ve tarihiyle eski Hasankeyf, olduğundan
çok daha uzak görünüyor: „Hasankeyf ile birlikte çocukluk arkadaşlarımı
alıp götürüyorlar gibi hissediyorum. Ve geleceğimizi de beraberinde
götürüyorlar.“
30 Dec 2019
## AUTOREN
(DIR) Figen Güneş
## TAGS
(DIR) taz.gazete
(DIR) Toplum
(DIR) taz.gazete
## ARTIKEL ZUM THEMA