277 seq. Ipsa urbs inclita Syracusæ inpleverat patulos muros, ibi multi milites conscripti erant, qui Pœnis auxilio mitterentur. Verba patulos muros ad magnitudinem urbis spectant. Πεντάπολις ἦν τὸ παλαιὸν, ἑκατὸν καὶ ὀγδοήκοντα σταδίων ἔχουσα τὸ τεῖχος, Strab. VI, p. 186 al., 270 al., 415. Hinc et mox vers. 281. —quatuor arces, urbes, de quibus v. supra ad v. 181.

280. furiabant; v. ad VII, 617.

281. Verba ductorum, qui dicunt: in hujus urbis mœnia ac portus numquam penetrasse hostem, et a proavis spectatum esse, h.e. majores vidisse, quantam umbram fecerit urbs hostibus invia (ut inf. vers. 639) tropæis Salam. Eoisque, h.e. quantopere obscuraverit gloriam victoriæ, ab Atheniensibus de Xerxe, rege Eoo, Orientis, ad Salamina reportatæ; horum naves ter centum ante ora proavorum unum naufragium, unam cladem fuisse, h.e. omnes periisse, vel ter centum triremes... unum naufragium... ipsasque Athenas quasi mersas esse mari. Intpp. bene comparant locum Cic. Verr. lib. V, 37, quem Silius expressit: «Quo Atheniensium classis sola post hominum memoriam CCC navibus vi ac multitudine invasit: quæ in eo ipso portu, loci ipsius portusque natura (ut h.l. ingenio portus), victa atque superata est. Hic primum opes illius civitatis victæ, comminutæ depressæque sunt: in hoc portu Atheniensium nobilitatis, imperii, gloriæ naufragium factum existimatur.» De bello, quod Athenienses, ducibus Demosthene et Nicia, cum Syracusanis gesserunt, tempore belli Peloponnesiaci, et in quo bis victi sunt a Gylippo, qui Spartanis, Syracusanorum sociis, præerat, v. Justin. IV, 4 et 5; Thucyd. VII, 2 sqq.; Diodor. XIII, 7 sqq.; Plut. in Nicia et al. De duplici vero portu Syracusano Cic. Verr. IV, 52; V, 37, et Dorvill. ad Charit. p. 282 et 598. —283. Ingenio, ut IV, 91, ubi v. not. —285 sq. Unum naufragium, ut fere tumulus supra I, 50, ubi v. not. —mersas profundo Athenas, δεινῶς de Atheniensibus, ad internecionem cæsis. —286. subnixas ut sup. VIII, 243, ubi v. not. —pharetrigeri regis, Xerxis, regis Persarum. Persæ ac Parthi proprie pharetrigeri ac pharetrati dicuntur. Conf. Intpp. ad Virg. Georg. IV, 290.

287 seq. fratres, Hippocrates et Epicydes, prætores, flammabant vulgum, de quo v. Liv. XXIV, 26 sq. Hi «nati Carthagine, sed oriundi ab Syracusis exsule avo, Pœni ipsi materno genere,» Liv. ibid. c. 6. Cf. Polyb. VII, 2. —288. sub crimine, sub prætextu criminis, Burman. et Drak. coll. Suet. Ner. 35, et Tac. Hist. II, 26. —289. eduxerat, et genuerat et educaverat; Lefeb. —291. levitate Sicana; cf. sup. ad v. 31.

292. Accuratius belli causas exponit Liv. XXIV, 33 sqq. —ductor Rom. Marcellus. —inmedicabile τὶ, pro, inmedicabilis visa. —293. surgebat, oriebatur; Drak. coll. I, 686, et XIII, 617. —294. Hæc adumbrata ex oratione Marcelli ap. Liv. XXIV, 38 extr. Vos, Ceres mater, etc.; Ern. Cf. Virg. Æn. XII, 581, et Ovid. Met. V, 44 seq. —Divi Siculorum, Orcus, Triptolemus, Ceres, Proserpina, Palici, Diana, Minerva, Jupiter, Olympius, Apollo, aliique; Dausq. —295. Arethusa; cf. sup. v. 53 sq. ad bella non cum Pœnis gerenda, quod Dausq. putabat, sed cum Syracusis, cui urbi diu pepercerat Marcellus, abstinendo hostilibus, e longinquo obsidione servanda, legatos mittendo; Gron. Obss. lib. III, 7. —296. Testatus Deos, hostem induere sibi (Marcello) arma, h.e. se invitum cogere ad arma capienda, quæ sponte, consilio et de industria, diu non sumserit (Marcellus), quorum usu diu abstinuerit, sperans, Syracusanos non extrema experturos esse. Conf. sup. v. 179 sqq. Similis est locus Liv. XXX, 31: «Neque patres nostri priores de Sicilia, neque nos de Hispania fecimus bellum: et tunc Mamertinorum sociorum periculum, et nunc Sagunti excidium nobis pia ac justa induerunt arma.» —297. telorum turbine; vid. ad I, 311.

300. Ernesti: «De hac turri excelsa, quæ igni Rom. adcensa prima ruinam in muris Syrac. dedit, omnia a Silio ficta sunt: nonnulla tamen leguntur ap. Liv. XXIV, 34, unde in turris cogitationem adduci facile poterat. Talia Silius numquam e manibus dimittit, et plerumque graphice, nec sine arte pingit, sed nec sine nimiæ luxuriæ vitio, ut h.l. altitudinem turris et inpr. incendium.» Poeta autem noster ante oculos habuit similem locum Virgil. Æn. IX, 530 sqq. —multiplici tecto, tabulato, de quorum numero sæpe ingenti ac fine v. Lips. Poliorc. lib. II, 4. —301. Exibat ad sidera, ut ad cælum ap. Virgil. Georg. II, 81, vel simpl. eminebat, ut ap. Ovid. Met. III, 78. Sic et exsistere sup. I, 585, ubi v. not. —tabulata crescere, ut v. 309: crescentia tecta. Vide ad VII, 676. —Graius, Archimedes, Syracusanus, de quo v. inf. v. 341 sq. Cur Graius dicatur, intelligitur ex v. 50 sq. —302. nemorum umbras, ut IV, 679, ubi v. not.

303. pinum, tædas, ut v. 420; IX, 336; X, 549, et πεύκη ap. Aristoph. Nub. Act. I extr. Drakenb. —304. picis pestem; v. ad I, 174.

307. Colores orationis poeticæ passim obvii. Cf. IV, 680 sq.; lib. V, 510 sq.; lib. VII, 351 sq; IX, 602 sq. et inf. v. 419 sq. —Pascitur, ut IX, 603. —308. labem, ut v. 304, pestem; cf. ad VIII, 21. —309. crescentia tecta; v. ad VII, 676. —310 sqq. ovans victor, Vulcanus, h.e. ignis. —311. exundante vapore Ad cælum; v. ad II, 631. —312. lambit, ut ap. Virg. Æn. II, 684, et III, 574.

316... 319. Ab altera parte navibus Romanorum non minus detrimenti inlatum est Archimedis arte.

320. Describitur machina Archimedis, qua navibus hostium nocuit, tolleno, Gr. καρχήσιον. Vide Liv. XXIV, 34; Polyb. VIII, 7 (ubi conf. Schweigh.); Athenæus, V, p. 208; Plut. in Marcello, Opp. T. I, p. 306, edit. Frft. Tzetz. Chil. II, 35; Oribas. de machinam. VI, 24. —322. Uncæ tela manus, mox ungues curvi ferri, et v. 327, chalybs morsusque tenaces. Livio l.l. dicuntur ferrea manus; Polyb. VIII, 8, χεῖρ σιδηρᾶ ἐξ ἁλύσεως δεδεμένη; Plut. in Marcello l.c. χεῖρες σιδηραῖ ἡ στόματα εἰκασμένα γεράνων, et harpagones aliis. —aggere muri; v. ad lib. I, 265. —323. Bellantes, milites e navibus adreptos Silius de suo addidit: Livii narratio ad naves tantum conreptas et in mare depressas pertinet, quam poeta, vss. 326... 332, luculenter et eleganti ornatu expressit; Ernesti. Sed congruit Polybius, ex quo Livius etiam sua hausit, lib. VIII, c. 9: Οὐκ ὀλίγα δὲ καὶ ταῖς χερσὶ ταῖς ἐκ τῶν μηχανῶν ἐκακοποίουν· σὺν αὐτοῖς γὰρ τοῖς ὅπλοις τοὺς ἄνδρας ἐξαιροῦντες ἐῤῥίπτουν.

327. morsus tenaces; cf. ad VII, 624. — 330. Per subitum; v. ad VII, 527.

333. Archimedes, «ut sui vulnere intacti tela in hostem ingererent, murum ab imo ad summum crebris cubitalibus fere cavis aperuit, per quæ cava pars sagittis, pars scorpionibus modicis ex occulto petebant hostem.» Liv. l.c. Cf. Polyb. VIII, 7, ibique Schw. et Plut. l.l. His super insidiis; conf. ad I, 60 in Var. Lect.; Virgil. Æn. IX, 534. —angusta foramina, ap. Liv. cava, gallice meurtrières; extrinsecus arta, apud Liv. cubitalia, introrsum vero laxiora. Ed. —334. confundere tela, pro simpl. fundere, Drak. vel sine ordine jacere, Burm. qui tamen perperam confert Horat. Od. I, xvii, 23, et Val. Fl. V, 581, ubi v. ejus not. Cf. Var. Lect. —335. aggere valli; v. ad I, 265.

338 sq. Cf. Liv. XXIV, 34 extr. —Calliditas Graia, Archimedis Graii. Cf. ad v. 301. —astus pollentior armis; cf. Liv. l.c. pr. et Polyb. VIII, 5, et 9. —340. bellum, obpugnatio, stabat, ut sup. IV, 44.

341. Poeta exornavit verba Liv. XXIV, 34 pr. sed, ut solet, definite et per partes singulas Archimedis ingenium et artem adumbrat; Ern. —Isthmiacis colonis, Syracusanis. Vid. ad v. 50 sq. Venusta Mathematici descriptio. —343. nudus opum; sed cui, etc. pulchra ἀντίθεσις, ut fere ap. Hor. Od. I, xxviii, 1... 4; Lenz.

344 sq. Ille noverat (v. 348) ex ortu solis, an futura esset pluvia; Mars. —novus Titan, oriens sol. —Fuscati radii, quorum lucem nubes cælo obductæ hebetant ac condunt. —ille noverat, hærcatne tellus, stetne inmobilis, an pendeat instabilis, moveatur. Alii olim philosophi hoc, alii illud statuebant. Vid. Plut. de Plac. Philos. lib. III, 13; Cic. Acad. IV, 39 et al. Terram immobilem stare docebat Archimedes, et monstrabat in sphæra artificiosa quæ Syracusis in Achradina servabatur; Lenz. coll. Ovid. Fast. VI, 269... 280. —346 seq. cur Tethys, h.e. mare hunc globum, orbem terrarum, cingat, circumfluat. Nam Oceanus, ut veterum opinio ferebat, πόταμος ἀψοῤῥοος, Ὅς περικυμαίνει γαίης περιτέρμονα κύκλον. Cf. Orph. Hymn. LXXXII, 3; Köppen ad Hom. Iliad. ξ, 200, 245; ς, 399 al. —Tethys vero poetis est mare, eademque Oceani et conjux et soror. —certo fœdere, certa lege ac ratione, ut ap. Virg. Æn. I, 62. —348 sq. Cf. ad III, 58. —349. Oceanus pater omnium Deorum, fluminum, fontium ac rerum: nam mare cunctarum rerum principium, secundum Thaletis aliorumque philosophorum prisci ævi sententiam. Cf. Köppen ad Hom. Iliad. ξ, 201, 246, φ, 196 sq.; Virg. Ge. IV, 382; Orph. l.c. 1, sqq. al.

350. Cf. Horat. Od. I, xxviii, 1, ibique Jani. Omnino autem respexit Silius ad Archimedis librum, qui ψαμμίτης inscriptus fuit, quo probare conabatur, numerum arenæ non esse infinitum, sed efferri et colligi posse, si vel maxime totus terrarum orbis arena constaret; Drak. Hinc ille jactabat, Οἶδα δ’ ἐγὼ ψάμμου δ’ ἀριθμοὺς καὶ μέτρα θαλάσσης, et Græci cœperunt, sicut διακόσιοι et similia, sic ψαμμοκόσιοι a numero arenæ subputare, pro infinita et inexplicabili multitudine; D. Heins. Exstat etiam nunc ejus ψαμμίτις, seu libellus de numero arenæ ad regem Gelonem, quo ostendit, universum non esse infinitum. —351 sq. Hæc spectant non ad ignaviam et imbelliam, quam Archimedi h.l. objici putabat Barth. Adv. IX, 3, sed ad mechanicam ejus artem et machinas (trespastum, seu polyspastum et helicen), quibus nullo negotio gravissima onera, vel sustulit, vel transtulit, et ingentem Hieronis navem deduxit in aquam. Vid. Eustath. ad Hom. Iliad. μ, p. 866; Plut. in Marcello (Opp. T. I, p. 305 sq., ed. Frft.); Athenæus, V, p. 217; Tzetz. Chil. lib. II, 130; Procl. ad Euclid. I, 2, p. 18, I; Andr. Schmid. de Archimede (len. 1688, 4); et Dutens, Origines des découvertes des Anciens, T. II, p. 207. —351. constructa saxa, ingentes moles («Saxea pila, magnis quam molibus ante Constructam jaciunt ponto,» ap. Virg. Æn. IX, 711), quas parvo momento de loco in locum, et quidem arduum, transtulit, cujusvis infirmissimi hominis, et vel feminæ manu; Gron. Obss. III, 7. Cf. ad IV, 295 sq., et Suet. Vesp. 18. Cave dextram cum D. Heins. exponas multitudinem, quo sensu passim manus dicitur, et constructa saxa vel domum actam ingenio Archimedis, vel cum Dausquio struem congeriemque saxorum, quo onerosior esset navis, quia. Plut. l.l. dixerit ἐμβαλῶν ἀνθρώπους τὲ πολλοὺς καὶ τὸν συνήθη φόρτον. —352. Feminea traxisse manu, ἠρέμα τῇ χειρὶ σείων, Plut.

353. Hæc pugna navalis ficta a Silio, e dictis Liv. XXV, 27, et multa habet poeta e Lucano, III, 510... 774 sed non absurdus ut Lucanus; Lefeb. —Teucros, Romanos, et Sidonia classis pro Punica. —354. «Bomilcar edoctis Carthaginiensibus, in quanto res Syracus. discrimine esset, cum centum navibus post paucos dies redit,» Liv. XXV, 25. At v. cap. 27. —355. cærula, ut I, 21. —rostris scindebat, ut VII, 411. Ut gravius hostiles naves vulnerarent, aqua per rimam succedente, rostra depressa habebant, non exstantia super aquas; Cellar. e Schefferi Mil. nav. II, 5.

356. Arethusia, Syracusana. Cf. ad v. 53.

358. tonsis aptare lacertos; cf. XI, 489, et XIII, 241.

360 seq. Verberibus torsere fretum, mare. Conf. ad lib. XI, 490. Graphica imago commotæ remis aquæ, obruta illa quidem coloribus, at non sine arte facta, Ern. —salis facies, maris superficies, ut mox æquora.

363. Insultant pariter pelago. Conf. XI, 489, et XIII, 241. —365. imago, Echo. Vid. Cerda ad Virgil. Ge. IV, 50; Jani ad Horat. Od. I, xii, 4; xx, 8, et Interpretes Valerii Flacci lib. III, 597. —365. clamat; vide Var. Lect.

366... 370. Classes utrimque in semicirculum et cornua disposuerant; Cell. Luxuriosior poeta est, nec tamen moderatius eadem pinxit Lucan. III, 529 sq. Ern. —diffusus, sparsus, dispersus. —367. Cornua aciei ambiunt fluctus, ut mox curvata sinu classis et lunato gyro. —368. indago propr. venatorium verbum, de quo v. ad XIII, 141. —humentem campum, mare. Cf. sup. ad v. 253. —gallice dicimus, la plaine liquide. Ed.

370. cærula, ut I, 21. —artabat, claudebat, vel, ut ap. Virgil. Æn. IV, 582, latet sub classibus æquor.

371 sqq. sævæ tubæ incubuere; v. Var. Lect. —stridoribus de tuba. v. Burm. ad Val. Fl. VI, 28. —374. murmura, sonum tubarum. —certantia conchæ, cum concha sua ejusque sono. Cf. ad I, 234. —conchæ, buccinæ, quam Triton inflat, ut ap. Virg. Æn. VI, 171 sq. (quem locum Silius in mente, vel ante oculos habuisse videtur) X, 209; Ovid. Met. I, 333 sq.; Lucan. IX, 348 seq. tortæ conchæ, quam Græci στράβηλον vocant, et Lycoph. vers. 250, στρόμβον, D. Heins. qui multa docte, ut solebat, sed parum apte disputavit.

375 sqq. Imago atrociter pugnantium ex summo puppium margine (unde nutantes, in tam incertis vestigiis); et singula ad naturam apte adumbrata; Ern. Luxuriantior Lucan. III, 567... 582. —Vix meminere maris, se in mari, non in terra pugnare. —378. area pelagi, superficies. —media, inter duas classes. —379 seq. anhelati ictus, de remigibus sub labore remorum anhelantibus; ex naturæ veritate expressum, ut et nigrans sulcus: nam sulcus mari inpressus umbram nigricantem et lumen efficit, quibus etiam pictores fluctus designant; Ern. —alnus, navis. Conf. supra ad III, 458.

381. Naves navibus conliduntur. —382. Detergent, frangunt, remos, ut παρασύρειν τοὺς ταρσοὺς dixit Diodor. XI, 18. Cf. Scheffer. Mil. nav. III, 6, et Freinshem. Ind. in Flor. 383 seq. Comparant Lucan. III, 564. —385. puppis, navis Himilconis. Bruti prætoriam navem Lucanus, III, 535 seq. moderatius notavit; Ern.

387. Sed h.l. pro nam positum videtur, ut δὲ pro γὰρ apud Hom. Odyss. α, 433 (ubi v. Eustath.), δ, 468; Hesiod. Scut. Herc. 251. Cf. Arnaldi Animadv. crit. p. 5. —389. cornibus antennarum, lignorum transversorum in malo, a quibus vela pendent, ut apud Virg. Æn. III, 549; V, 832, et hinc pro ipsis velis. Verba lento robore (v. 390), non ad remos, sed, ut v. 381, et ap. Lucan. III, 563, ad totam navem referenda; Drak. —391. Vid. Var. Lect.

392 sq. Cf. Lucan. III, 553 sqq. —puppes dociles regentis audivisse, audire, manum, naves Romanorum minores ac leviores, triremes, quæ facile regi possunt. Comparant Lucan. III, 594, et Virgil. Georg. I, 514. Ἅρματα πεισιχάλινα, dixit Pind. Pyth. II, 21.

394. Ap. Liv. XXIV, 36, et XXV, 27. —Bomilcar est præfectus Punicæ classis. —395. jussam; conf. ad IX, 504. —396. divis in vota vocatis; v. ad II, 115, et Heins. ad Val. Fl. II, 577. —397. seq. Graphice adumbratur ars sagittandi, ut II, 126 seq. —398. Adsignat nervo, inponit arcui. —oculis librat, qui collimat; Ern. Simile hoc illi, XII, 568, intrat urbem oculis; Drak. —399 seq. relaxans diversa brachia dicitur, qui arcum tendit, altera manu summum arcum tenens, altera nervum adducens; Ernest. Immo, qui sagitta emissa utramque manum reducit, et illam, qua summum tenuit arcum, et hanc, qua eum intendit et remisit. —401... 407. Conf. Lucan. III, 592, 602. —402. plectro, clavo, gubernaculo, ut inf. v. 548.

409. Vid. Var. Lect.

410. Numen, præsidium, seu tutela navis, quæ semper in puppi, et vel Deus, vel Dea est; ut contra παράσημον, seu insigne, a quo navis nomen adcipiebat, in prora, effigies dei, vel herois, vel animalis, vel aliarum rerum. Sed nonnumquam utrumque ejusdem signi erat, et navi nomen dabat. Cf. v. 437 sqq., 543, 565 sqq.; Cerda et Heyne ad Virg. Æneid. V, 116 sq., 663; X, 171; Heins. et Harles. ad Ovid. Trist. I, x, 1; Meurs. ad Lycophr. Cassandr; v. 110, 1299; Intpp. Val. Fl. I, 301; Petron. Sat. c. CV et CVIII; Senec. Agam. 423; et Acta Apost. XXVIII, 11. —Dione, Venus. Vid. ad IV, 106. —vicina Romanis in Sicilia bellum gerentibus, propter templum ejus in Eryce; Mars. Dausq. Cell. Drak. Ern. Cf. Var. Lect. et sup. ad VI, 697.

411. propior navis Romana. —412. subsedit, mersa est, et sic divisit mare. Cf. Lucan. III, 630 sq. cujus tamen ingenium nimis luxuriat. —414. Nereus, mare.

416. Corbulo navem mersam ulturus ignes in magnam Himilconis navem conjicit; Cell. —417 sq. «Junctæ naves binæ ad quinqueremes turres contabulatas machinamentaque alia quatiendis muris portabant,» Liv. XXIV, 34. Machinas has navibus inpositas sambucas potissimum fuisse, docent, a Dausq. jam laudati, Plut. in Marcello (Opp. T. I, pag. 305, ed. Frft. ὑπὲρ δὲ μεγάλου ζεύγματος νεῶν ὀκτῶ πρὸς ἀλλήλας συνδεδεμένων μηχανὴν ἄρας; et p. 306, ἢν δὲ ὁ Μάρκελλος ἀπὸ τοῦ ζεύγματος ἐπῆγε μηχανὴν, σαμβύκη μὲν ἐκαλεῖτο δι’ ὁμοιότητα τινὰ σχήματος πρὸς τὸ μουσικὸν ὄργανον), et Polyb. VIII, 6... 8; ubi vid. Schweighæus. V. Cl. et ad V, 37, qui de sambucis docte ac copiose disseruit. —419. tabulata turris, crescentia tecta sup. v. 309. —flamma comantem; vid. ad VI, 184. —420. pinum, facem. Vid. ad X, 549, et sup. v. 303. —Multifida proprie fax, quo facilius flammam concipiat, ut ap. Ovid. Met. VIII, 644, et Senec. Med. 111.

421. bitumine pastos, pingues, ut ap. Val. Fl. III, 124, ubi v. Burm. Cf. inf. v. 427, et Lucan. III, 681. —422. Amentante Noto, vento adjuvante flammas tædarum, quemadmodum amentum auget vim hastilium. Cf. ad I, 318; IV, 14, et inpr. IX, 508 sq.; Lucan. VI, 221; Ernesti clav. Cic. et Heins. ad Claudian. Cons. Manlii Theod. 321; Lefeb. contulit ἀνεμοτρεφὲς ἔγχος, Hom. Iliad. λ, 256, ubi v. Köppen. —aplustribus, in aplustria, de qua voce v. ad X, 324, et Ernesti clav. Cic.

424. foros, tabulata navis. Vide Salmas. ad Solin. p. 646. —425. Summis, qui in superiori parte navis erant, ut mox imi, qui in carina versabantur; Ern. rebus in artis; v. ad II, 103, et V, 477, in V.L.

428. insonat crepitans. —alveo, in carina. Cf. ad XII, 522, in V.L.

429 sq. Dardana lampas, tædæ Rom. Cf. v. 450. —Qua... Parcebat vapor, argute dictum pro, quæ in loca fumus nondum penetraverat, adeoque adcedi sine periculo suffocationis poterat; Ern. —430. saxorum grandine, v. ad I, 311. —431. Arcebat Romanos, vel potius fatum ratis, interitum.

432 sqq. pinum, ut v. 420. —434. Lychæi vulnere, inlato a Lychæo, h.e. saxo, quo Lychæus eum vulneraverat, percusserat. Drakenb. bene comparavit Virg. Æneid. II, 436; Mel. II, 7 (ubi Romana clades dicitur, quam Romani intulere Pœnis), et Gell. IX, 12.

437. Sabrata nomen Pœni militis, ductum ab Africæ opp. de quo v. ad III, 256. Conf. ad I, 306 in Var. Lect. —adorata puppe, precibus fusis ad Jovem Hammonem, Deum tutelarem navis. Conf. ad v. 410, et h.l. Var. Lect. Vide quæ notavimus ad Æn. X, 171. Ed.

438 sq. Cf. ad I, 414 sq., et III, 10. —441. certa tela, v. ad II, 112.

442. agmine, ut XI, 284, ubi vid. not. —cornus, ut II, 124. —443. Neptunicolæ mare incolentis, Telonis: quibus verbis poeta adlusit ad Telonem, qui Capreis regnavit; Mars. et Cell. Cf. ad VIII, 541. —Telon nomen gubernatoris ap. Lucan. III, 592.

444. Urgebant telis Romanos et cœptis instabant nihilo levius Pœni, quos fuga, etc., etsi jam erant in mortis limine, h.e. summo ac præsente periculo, ut sup. V, 423, et ap. Lucret. VI, 1155, 1206. —445. Cf. Virgil. Æneid. IX, 539 sq. —446 seq. Fulmineo cursu; v. ad I, 421. —448. alnum, ut vers. 379. —flammis ovantibus, ut victricibus, v. 428. —Vide inf. quæ notamus ad vs. 559. Ed.

449. Cf. Scheffer. de mil. nav. II, 5.

452. fata, mors. Post Himilconem misere periit Bato, gubernator navis. —453 sq. Bene comparant Lucan. III, 592 sq. Cf. et sup. I, 687 seq., et IV, 713 seq. Tria præcipue laudantur, ars navis gubernandæ, quum tempestas est in mari; scientia ventorum, et peritia siderum; Ern. —Bonus luctari, ut ap. Virg. Ecl. V, 1, 2 (ubi vid. Heyne), et sup. I, 681. —454. Crudo, aspero, sævo. Vid. ad I, 405. Sic apud Virgil. Æn. V, vs. 69, crudo cestu, ad quem locum vide notas. Ed. —luctari pelago, vid. ad I, 234. —procellas exire, vitare, declinare; metaphora e gladiatoria re ducta. Conf. Lucret. V, 1329; VI, 1217; Intpp. Virg. Æn. V, 438, et Gifan. Ind. Lucret.

456. Anteibat, ante sciebat, præsciebat; quæ tamen verbi vis non alio exemplo firmari potest. Providebat; Mars. Anteire est aliquid, antequam fiat, deprehendere, ab iis, qui fugitivos certis itineribus anteibant, ut fugam eorum sisterent, et eorum propositum resciscerent; Barth. Adv. XXII, 14. Conf. Burman. ad Val. Fl. I, 31. Ernesti exponit: præstabat scientia ventorum. Recte, si cum scire, vel alio verbo jungeretur, ut sup. V, 355; sed h.l. nude ponitur. Cf. Var. Lect. —457. Cynosura; v. ad III, 665.

461. inter cornua Hammonis, picti vel cælati in puppe; Cell.

462. Hos inter, qui in et cum nave Himilconis peribant, Daphnis flammis confectus moritur (cf. v. 476), progenies formosi in Sicilia pastoris, qui poetæ, sedulo præsertim talia anquirenti, et, quum nomina fingeret, ea maxime deligenti, in quibus ornatus poetici materia exstaret, facile occurrere poterat, quum in Sicilia versaretur; Ernest. De Daphnide, Siculo pastore, v. Intpp. ad Ovid. Met. IV, 276 sq.; Timæus ap. Parthen. Erot. c. 29; Heyne ad Virgil. Ecl. V, in Argum. et, quos hic laudat, Theocrit. Id. I, VII, XIX; Diodor. IV, 84 et 86; Ælian. V. H. X, 18, ibique Intpp. —463 seq. cui visum, ᾧ ἔδοξε. —464. infido marmore, cum periculoso mari, h.e. navali bello se inplicuit, quum potuisset in casis et silvis, exemplo progenitoris (principis generis), tutus latitare; Cell. Ἅλα μαρμαρέην, dixit Hom. Iliad. ξ, 273.

465. Daphnis Siculus carminis bucolici inventor. Vide Diodor. l.l. et al. Præstantia carminis ejus pulchris, sed notis coloribus adumbratur. —466. Intra pastorem, in vita pastorali, Mars. et Ern. pastoritia sua vita et fortuna contentus, Barth. Adv. XXII, 14, ubi monet, intra rem p.m. fortunam esse dici pro, ea esse contentum, ut apud Prop. III, ix, 2, et pastorem pro pastoritia fortuna, ut Hannibalem pro furore ejus sup. I, 346, et juvenem pro ætate juvenili VII, 596. Conf. Var. Lect. —467. dexter, ut V, 227. —avena, fistula pastoris. —468. Castalia; cf. ad XI, 482. —469 sq. Conf. XI, 440 sqq.; 464 sq.

471. septena arundine, fistula septem cannis disparibus compacta; de qua v. Cerda ad Virg. Ecl. II, 36, et Broukh. ad Tibull. II, v, 31, 32. —472. Mulcebat silvas, ut ap. Virg. Æneid. VII, 34. —473. De cantu et forma Sirenum nota fabula. Vid. Heyne ad Apollod. p. 37, et Hermanni Mythol. T. I, p. 376. —Siren (Sirenes) non eodem tempore cecinit, sed tacuit admiratione capta. —effudit, fudit. Cf. ad XII, 292. —474 sq. Cum judicio Silius nunc maxime e tractu Siculo, in quo carmen versabatur, Scyllæos canes, Charybdim et Cyclopes adpellavit, cantum Daphnidis admiratos; Ern. Sic et Sirenas, quæ proprie sunt tres petræ non longe a Capreis. Vid. Heyne ad Virg. Æn. V, 864 sq. —De Scylla et Charybdi, v. ad II, 306 sq. —Charybdis atra, sæva, ut inplacata Charybdis apud Virgil. Æneid. III, 420, vel propter colorem maris in inpetuosiore undarum fluxu ac vortice. —475. jubila, quod jam Drak. notavit, propr. feri clamores, ut et jubilationes apud Apul. Met. VIII, p. 209, ed. Elm. (nam jubilare est voce rustica inclamare, de quo v. Fest. et Varr.) sed h.l. forte cantus pastorales Daphnidis, ut apud Calpurn. I, 30; VII, 3. Conf. Bocharti Hieroz. II, 23.

477. asper, fortis, vel iratus, vel sævus, Ornytos, de quo nomine v. Bentl. ad Horat. Od. III, ix, 14. —478. longam sibi facit æquore mortem, moram mortis natando adsequitur. —479 seq. Silius legit vestigia Virg. Æn. I, 39... 45, ubi v. Heyne. —Oiliades, Αἴας Ὀϊλῆος, Oilei f. —480. Surgentes, ut I, 646; Drak.

481 seq. Novum et mirum mortis genus: Scyron, dum se adlevat ex aqua (nam is quoque natando elabi volebat), alni cuspide, rostro navis inruentis ita medio in corpore transigitur, ut rostro veluti veruto cuidam inhæreret, atque sic una parte corporis in unda demersa, altera ex undis exstante per mare cum nave ferretur; Ern. ut jam ante Mars. et Cell. Alnum perperam de telo adcepere N. Heins. et Lefeb. Cf. ad III, 458, et sup. v. 379, 448. —482. Marmarides, Afer. Cf. ad II, 57.

487 sq. ductor Rhœteius, Romanus, Marcellus. Cf. ad I, 115, et II, 51. —adeo eleganter παρέλκει, ut I, 20; X, 488, 584; XI, 561; XIV, 488; Drak. —Pulsibus senis, sex remigum ordinibus, ut senis verberibus ap. Lucan. III, 536. Cf. inf. v. 574.

489. frenare, retinere. —490 sq. Cf. Lucan. III, 610 sqq.

492. Podæti adolescentis ferocis et Marcellum petentis cædes: locus moratus, imaginem temeritatis et ferocis φιλοτιμίας notans; Ern. —493. excessisset ephebos, pro ex ephebis (Terent. Andr. I, i, 24), ut excedere fidem et alia, vel exire procellas sup. v. 455 et similia; N. Heins. et Drak. —494. Dei lævi; cf. ad III, 94. —495. Nec sat maturus laudum, ad gloriam in bello quærendam. Cf. XVI, 657. —497. Chimæra et mox Nessus nomina navium, ut inf. v. 516 sq. Perseus ac Io, et v. 567 sq. Cyane, Siren, Europe, Nereis, Python, Hammon, Elissa, Anapus, Pegasus, Libya, Triton, Ætne, Sidon, ab insignibus earum ducta. Cf. ad v. 410, et Virg. Æn. V, 116 sqq.

498 sq. Naves Romanas et Pœnas anteibat remigando; Ernest. —500. Nessus nomen navis, propr. Centauri, noti ex Ovid. Met. IX, 101 seq., et Apollod. II, vii, 6, ubi v. Heyne, p. 470 sq. —501. Uberrima sententiarum brevitate elatus versus: O miserum puerum, cui nova gloria, h.e. nimia ex novitate gloriæ cupido, suadebat rudem pugnam, cui nondum par erat ob juventutem; Ern.

504. hasta remissa a Marcello, vel ejus milite.

505. Conf. I, 641 seq. et de his exercitationibus campestribus et gymnasticis generosorum juvenum Horat, Od. I, viii, 3... 12, ubi v. Jani. —Proh! qualis quantusque erat! quam variis excellebat artibus! —506. Exigeret; v. ad I, 307 et 642. —De disco vid. Jani ad Horat. Od. I, viii, 11. —507. Surgeret, ut lib. VIII, v. 375. Proprie jaculum surgit, in altum fertur. —508. spatia inproba, magna. Vid. ad I, 58. —509. decuere labores; cf. XVI, 495, et Ovid. Met. X, 590.

510. discrimine tuto, ubi periculum de victoria erat, non de vita, ut in bello; Gron. Obss. II, 11, quem vide. Contentus esse debebat gloria, quam his artibus pacis sibi pepererat. —511. Cur petebas majora fata, majorem fortunam, spolium scil. de Consule.

513. Conf. ad IV, 667, 671. —514. Conf. I, 156, et ad V, 542. —freta, fretum Siculum. —Cyclopia saxa, litus Cyclopum saxosum prope Ætnam, ut ap. Virg. Æneid. I, 201, ubi vid. Heyne. —515. Anapus fl. et Cyane fons agri Syracusani, notissimi ex Ovid. Met. V, 412 sqq., et Claud. R. P. lib. III, 245 sqq. —Arethusa fons Ortygiæ ins. ac partis Syracusarum. Cf. sup. ad v. 53 et 181.

516. Perseus navis Rom. et Io Sidonia, h.e. Punica, ab Io Inachi filia. —518 seq. Conf. omnino Lucan. III, 565 sqq.

520. arundine, sagitta, longe, eminus, fusa, missa. Vid. ad I, 267. —521. prælia miscent; vid. ad lib. I, v. 69.

524. Hortatur Crantor, vel Mela, vel nescio quis. Vid. Var. Lect. —525. hostili, Romana. —receptos Romanos, in navem Pœnorum transgressos. —526. diducere, sejungere, paribus ab armis, a suis, a sociis.

527. Consilium illud exsequi conatur Polyphemus, sed a Laronio occiditur. Polyphemus miles fingitur oriundus a Cyclope illo, qui notus est ex Virg. Æn. III, 641 sq. et ejusdem feritatis homo. —Ætnæo in antro, antris et officinis Cyclopum. Conf. Virg. l.l. et v. 570 sq., ubi v. Heyne.

530. vultus in ira, h.e. iratus erat. Per hypallagen pro, ira in vultu; Drak. Lef. et Ern.

533. mergebat gurgite tonsas, remos mari inmittebat, ut navem suam a Romana amoveret. Gurges μέγα λαῖτμα ἁλὸς, vel θαλάσσης. —536. Arguta sententia, quales in deliciis habent hujus ætatis poetæ: transfixus hasta et jamjam moribundus Polyphemus pergit remum ignavum (languida manu pertractum a moribundo, qui proprie ipse ignavus, h.e. debilis erat) movere, ut fit ab his, qui in medio actu et manuum agitatione repente telo occupantur; Ern. Similis ingenii lusus supra XI, 479 sq.

537. servat ductus, pergit remos ducere, adducere et movere. Conf. ad I, 334, in Var. Lect. et Gronov. Obss. lib. I, 13. —538. Ignavum, ignaviter, manu languida, Drakenb.

539 seq. Imitat. Lucan. III, 647 sqq. —Percussi Pœni densentur; v. Var. Lect. —cuneo, v. ad IV, 144, in Var. Lect. —541. alveus, navis Rom.

542. Cf. Virg. Æn. I, 101, 119. —inerti ferro, quod nunc sine vi et inutile erat. Cf. ad VII, 629. —543 sqq. Deorum tutelæ, imagines in puppe. Vid. sup. ad v. 410. Imitat. Luc. III, 670 sqq. —robore fracto, fragmine trabis ligneæ: nam remos abreptos mox commemorat separatim; Ern. —544. inops chalybis, destitutus ferro, telis, gladiis. —545. naufragio, ruinis fragminibusque navis mersæ.

548. plectro, ut sup. v. 402. —frangendæ in vulnera proræ, ut ea pro telo uterentur et hostibus vulnera inferrent, quo sensu in pugnam fregere rates dixit Lucan. III, 674; Drak.

550. Conf. Lucan. III, 660 seq. Versum 551 Silius addidit, quo eam imaginem absolveret: unda e vulneribus propulsa refunditur, propellitur ponto, singultante anima, h.e. motu illo convulsivo, et veluti singultibus quibusdam, qui animæ exitum consequuntur; Ern. Conf. ad lib. II, 362. Verba tamen h.l. sic junxerim: unda, quæ intraverat in vulnera, refunditur ponto, in pontum, propulsa e vulneribus singultante anima, singultibus morientium.

552 sq. Et hæc petita ex Lucano III, 693... 696. Cf. etiam sup. IV, 589 seq. —554. Morte sua, ita ut simul cum eo demersi moriantur, ut permixta morte IV, 590, et mergentes mori ap. Lucan. l.c. —Remeantum gurgite, ex undis emergentium. —Crudescunt mentes, ut IV, 449, ubi v. not. —555. stat, ut II, 235. —pro ferro fluctibus uti, quos ferro interficere non possint, fluctibus inmersos suffocare; Ern. Cf. Lucan. l.l.

558. flictu, ut IX, 322.

559. Perfusum bello fervet mare; conf. Virg. Æn. VIII, 676 sq., et sup. I, 456; VIII, 620. —Hic non abs re fore visum est similem navalis pugnæ descriptionem, vivide, et quasi quodam impetu adumbratam, e scriptore gallico referre: «Cependant l’on combat de tous côtés; sur une vaste étendue de mer régne le carnage. On se méle; les proues heurtent contre les proues; les manœuvres sont entrelacées dans les manœuvres; les foudres se choquent et retentissent... Le Dévonshire, semblable à un volcan allumé, tandis qu’il est consumé au dedans, vomit au dehors des feux encore plus terribles. Les Anglais d’une main lancent des flammes; de l’autre, ils tâchent d’éteindre celles qui les environnent... Ce fut un horrible spectacle... de voir ce vaisseau immense brûlé en pleine mer, la lueur de l’embrasement réfléchie au loin sur les flots; tant d’infortunes errants en furieux, ou palpitants immobiles au milieu des flammes; s’embrassant les uns les autres, ou se déchirant eux-mémes; levant vers le ciel des bras consumés, ou précipitant leurs corps fumants dans la mer; d’entendre le bruit de l’incendie, les hurlements des mourants, les vœux de la religion mélés aux cris du désespoir et aux imprécations de la rage, jusqu’au moment terrible où le vaisseau s’enfonce, l’abyme se referme, et tout disparait.» Thomas, Éloge de Dugay-Trouin. Uter melius pingit, romanusne poeta, an gallicus scriptor? Ed. —560. sese furatus, ut X, 74, et XII, 300, clam, furtim discedens.

562. Graius, Syracusani. Conf. sup. ad v. 50 sqq. —564. alto, in mari. —565 seq. Conf. ad lib. II, v. 663 seq.

567 sqq. Cyane, Siren, Europe, etc., nomina navium. Cf. ad vers. 500. —Cyane et v. 575 Anapus naves, ita dictæ a fontibus, de quibus v. ad vers. 515. —nota fretis, quoniam Cyane fons in Anapum fl. isque in portum magnum Syracusarum influit. —pennata, velox, Mars. sed rectius Drak. a pennata, seu alata Sirene nomen habens. Cf. Var. Lect.

568 seq. Europe navis, sic dicta ab Europa, quæ nivei, etc. Hæc fabula notissima, vel ex Ovid. Met. II, 850 sq. Ad ejus originem h.l. respici putabat D. Heins. coll. Polluc. I, 83: ἔστι μέν τινα πλοῖα Λύβια λεγόμενα κριοὶ καὶ τράγοι (καὶ ταῦροι), ὡς εἰκάζειν, ὅτι τοιοῦτον ἦν πλοῖον καὶ ὁ ταῦρος, ὁ τὴν Εὐρώπην ἀγαγών. Cf. Tzetz. et Meurs. ad Lycophr. Cass. vers. 1299, p. 319 sq.; Festus, V, et al. —570 seq. Nereis, nomen navis, proprie forsan Thetis, quæ curvo pisce, h.e. Delphine vehitur; Drak. Recte: sed et reliquæ Nereides belluis marinis vehi solent. Vid. Heyne et Broukh. ad Tibull. I, v, 45 (al. vi, 10); Burm. ad Val. Fl. I, 130 seq.; Claudian. de nupt. Hon. et Mar. 159 seq.; Montfauc. Suppl. aux Antt. expl. T. I, pl. 27; Lippert. Dactyl. I, 74; Borioni collect. antiq. t. 49; Maffei gem. ant. P. III, t. 90 et 91; Pitt. ant. d’Ercol. T. III, t. 16 et 17. —fusa comas; cf. Virg. Georg. IV, 337, de Nercidibus, et sup. ad IV, 137.

572. Python nomen navis ductum a dracone, Oraculi Delphici custode, quem Apollo occidit. —corniger Hammon; cf. supra v. 438 sq. —573. Elissæ, ut I, 81. —574. Bis ternis ratis ordinibus; cf. sup. ad v. 487.

575. cognata in litora, quia Anapus propr. fluvius est. Cf. ad v. 515 et 567. —576. Gorgoneas alas: nam Pegasus propr. equus alatus, et progenies Neptuni ex Medusa, quæ κατ’ ἐξοχὴν Gorgon dicebatur, etsi plures Gorgones fuisse finguntur. De Pegaso et Gorgonibus, v. Apollod. II, iii, 2, et iv, 2, ibique Heyne p. 288, 295... 308; Hermanni Mythol. T. I et III.

577. siqnata figuram, h.e. figura Libyæ, filiæ Epaphi, unde Libya terra nomen adcepisse fertur. Vid. Heyne ad Apollod. II, i, 4, p. 258. —578. Triton; cf. sup. v. 373. —579. Ætna sup. vers. 196, non Encelado, sed Typhœo inposita dicitur, de qua fabularum diversitate v. ad VIII, 540, et Heyne ad Virg. Æneid. III, 578, ex quo loco Enceladum petiit Silius, qui sup. v. 196, aliorum poetarum auctoritatem sequutus est, et vel eorum, quæ supra dixerat, inmemor fuit, vel doctrinam expromere voluit, quod tamen intempestive fecisse censendus est. —Cadmea, Phœnicia, ut Cadmea Tyros apud Prop. III, xiii, 7, quia Cadmus fuit Phœnix. Cf. ad I, 6.

580 seq. Levi transitu poeta, ut solet in omni carmine, ad pestilentiam illa in clade ortam describendam progreditur: causas morbi et omnem hanc calamitatem Livius, XXV, 26, adcuratius enarrat; Ern. Conf. similes pestilentiæ descriptiones ap. Virg. Ge. III, 474 sqq., et Æn. III, 137 sq.; Thucyd. II, 47 sq.; Lucret. VI, 1136 sqq.; Manil. I, 880 sqq.; Ovid. Met. VII, 518 sqq.; Lucan. VI, 80 sqq., et alios, quos laudat Heyne ad Virg. ll.ll. —Nec mora, nihil impediisset, obstitisset, quin fuisset datum, concessum, h.e. licuisset; sine inpedimento ac difficultate hac occasione in urbem inrumpere potuisset Marcellus. Cf. ad I, 163. —581. Signa ferre, exercitum ducere. —templis Deum, ad templa, ut I, 142. —583. Invidia Divum; cf. ad III, 78 (in V.L.); VI, 84, 340, 402, et VII, 61. —pelagi labore, ut XV, 179; Lefeb. In calamitate pugnæ navalis cogitari possunt adfecta ex humoribus marinis, frigore, cadaveribus, quibus pollutum cælum dicitur, corpora: quæ omnia per partes mox poeta enumerat; Ern.

585. Poeta exornavit verba Liv. XXV, 26: «Tempore auctumni, et locis natura gravibus, multo tamen magis extra urbem, quam in urbe, intoleranda vis æstus per utraque castra omnium fere corpora movit.» Hæc luxuriante varietate imaginum elata, et in vers. 590 seq., singula fere verba rei imaginem sistunt, sed ad miraculum quoque aucta sunt; Ern. cf. Senec. Œd. 37 sqq. —Titan, Sol, criniger, propter radios, vel quia Apollo crinitus et intonsus est. Vid. ad I, 358, et VII, 196. —586. Cyanen; vid. sup. ad vers. 515. —587. Stygio odore Cocyti, pestifero vapore, qualis Cocyto est. Cf. ad VI, 146 sq., 154; XII, 117 sq., 137; XIII, 566. —588 sq. Tempora auctumni fœdavit et adcendit; cf. Virg. Ge. III, 479, ibique Heyne, et Horat. Od. II, xiv, 15, ubi vid. Jani. Proprie aer inflammatur et vaporibus corrumpitur.

591. Squalebat tellus; v. ad I, 211. —dorso, superficie telluris. —592. Cf. Virg. Æn. III, 137... 142. —593. Conf. Scalig. Poet. V, 11. —picea æthra, ut mox nubibus atris.

594. Peste primum adficiuntur animalia, ut ap. Virg. Ge. III, 480, 494 seq. et, quos Drak. laudavit, Thucyd. II, 50; Lucret. VI, 1222 seq.; Ovid. Met. VII, 536 seq.; Claud. in Rufin. I, 303 sq., et Ammian. Marcell. XIX, 4, ubi v. Lindenbrog. Dausq. ad h.l. «Poetæ magistri vestigiis inhærescunt Homer. Iliad. α, 50 (quod etiam Ammian. l.l. notavit); ratio autem, quod boves, oves aliaque pecora et jumenta solo incubant, indeque perniciabilem vaporem prima trahunt. Quod præcipue verum, si inferne ea labes oboritur: nam si cælo, aeriæ volucres contagionem primæ sentiant. Est et in canibus peculiaris ratio, quia narem mergunt odoribus, et auram vitiatam uberius sibi inspirant.» —595. Fluxit, defluxit, delapsa est. Cf. ad II, 131, et VII, 633. —597. Tartarea labes, ut Acherusia pestis, v. 613. Cf. ad VI, 154, et VIII, 21.

598. Graphice morbi symptomata et indicia adumbrantur, sed breviter tantum, quia ornatius eadem extulerant poetæ supra ad v. 580 laudati. —599 sq. Abnuerant fauces siccæ, faucium siccitas inpedierat, ut nisi abnueret duritia ap. Plin. XXXVII, 10. Conf. Var. Lect. —fauces siccæ et tumidæ, quas obsessas dixit Virgil. Ge. III, 508, ubi v. Heyne. —600. ciborum jussorum, quos quis jusserat descendere, vel capere voluerat, jubente ac cogente fame et natura. Cf. ad IX, 504.

601. Conf. Lucret. VI, 1187, et Virg. Ge. III, 496 sq. —tussis Aspera, quæ asperos facit homines et fauces raucas, ut ap. Martial. XI, lxxxvii, 1.

603 sq. Lumina jacent, dejecta sunt et demissa in terram, ut ap. Ovid. Met. IV, 144, et XI, 618. Jacens vultus languido obtutu stupet dixit Seneca, Agam. 238, et in descriptione pestis Œdip. 187, Oculi rigent, ut Virg. Ge. III, 523, oculos stupor urqet inertes. Sed possis etiam intelligere oculos depressos, vel ut sup. II, 465, lumina retro exesis fugientia genis. Sic cavati oculi ap. Lucret. VI, 1192. —604. Unca nare, ut apud Lucret. VI, 1191, Compressæ nares, nasi primoris acumen Tenue, et apud Senec. Œd. 189, Stillatque niger naris aduncæ Cruor.

607. Ignavo leto, ut ignobile letum, III, 123, ubi vid. not. Conf. Hermanni Mythol. Tom. I, p. 384 not.

609. Subcubuit medicina malis, ut ap. poetas, a Drak. jam laudatos, Lucret. VI, 1224 (Nec ratio remedî communis certa dabatur); Manil. I, 885 (Nec locus artis erat medicæ, nec vota valebunt); Ovid. Met. VII, 527. —609 sq. Cf. Liv. XXV, 26; Manil. I, 887 sq.; Lucr. VI, 1213 sq., 1233... 1256; Scalig. Poet. V, 11.

613... 617. Magna orationis luxurie poeta expressit verba Liv. XXV, 26 extr. «Multo major vis pestis Pœnorum castra quam Romana ad fecerat, etc.» —pascendo, depascendo, carpendo, consummendo. —Acherusia pestis; vid. ad v. 597. Tria verba serpit pascendo crescens ejusdem significatus esse putabat Barth. Adv. XXII, 14. Eum tamen ineptire, et nullam hic esse tautologiam monet Lefeb. —614 sq. Nec leviore luctu et parem laborem; immo multo major vis pestis, apud Liv. l.l. —Trinacria, Sicula, mœnia, Syracusas. —615. Pœnorum castris, ante urbem positis, quibus Himilco et Hippocrates præerant. Livius, XXV, 26; Lenz. —laborem; cf. ad VI, 386, et XII, 78.

618 sqq. Adcuratius rerum ordinem exponit Liv. XXV, 27 seq., 30 sq. —621. Sirius h.l. æstus cæli, qui eo oriente ingruit, et pestilentiæ causa est, ut XVI, 99, et ap. Virg. Æn. III, 141, et Ge. IV, 425, ad quæ loca vid. Heyne.

631. cubilibus atris, tentoriis vel obscuris casis terrenis, vel sepulcris; Lenz. Immo in lectis tristibus. —632. Inlaudatam animam, et inhonora busta; conf. ad lib. III, v. 123. —634. placet, scil. magis, vel potius, quæ particulæ in comparationibus passim omittuntur, ut Gr. μᾶλλον; cf. Stroth. ad Liv. III, 40, not. b. Ernesti ad Tac. Ann. I, 57; Intpp. Plaut. Rud. IV, iv, 70, et Justin. VI, 1; Schol. ad Homer. Iliad. α, 117; Kœn. ad Gregor. p. 20, et Valken. ad Herodot. III, 40. Nolim tamen id inter hebraismos referre cum Lefeb. —635. Mirum poetæ commentum, galeis et casside milites ora ex morbo marcescentia et pallida contexisse: sed id quodammodo excusat addita causa, ne sit spes hosti, ne conspecto militum pallore et macie hostes spem victoriæ concipiant; Ern. —jacendo, languendo, ut ap. Tibull. I, iv, 31, vel potius ægrotando, ut ap. Plin. Ep. V, 9, et Cic. ad Div. IX, 20 extr. —636. Quoniam pallor utique hosti videndus fuisset, si milites caput solum texissent, non et faciem, veteribus etiam clausiles fuisse galeas, quales recentiori ævo, ab equitibus præcipue, in bello gestatæ sint, putabat Barth. Adv. XXII, 14, ad Stat. Theb. IV, 20; XI, 373 sq. et ad Claud. in Rufin. II, 257, quod ex eo repetiit Fabrett. ad Column. Traj. c. VII, p. 213: conf. tamen Lips. Mil. Rom. III, 5; Drak.