3. Karthago Drak. ubivis, auctore N. Heinsio, edidit. Sed in numis, inscriptt. et marmoribus orthographia variat, neque auctoritas eorum tanta est, ut certa inde scribendi regula repeti, literaque K, quæ solis Græcis relinquenda videtur, Romanis obtrudi possit. Præterea in iisdem non passim modo Kanna, kastitas, kaput, kalumnia, karina, arka, evokatus, Volkanus, Parkarum, merkator et dedikaverunt, sed sæpissime etiam karus, karissimus, Kalendæ et Kæso vel K legimus, quam tamen scribendi rationem, si duo posteriora exceperis verba, nemo facile imitandam putet. Alii Kartago vel Cartago sine adspiratione, ut in quibusdam inscriptt. reperitur, scribendum præcipiunt. Vera autem veterum pronunciatio parum nobis nota est; quocirca nihil certi et in quibus tuto adquiescere possis, statuere licet, semperque lubricum in talibus judicium esse debet. Vid. tamen Cic. Orat. c. 48. —9. patrum potius scribendum videtur, ut pacta majorum, non Senatus, intelligantur. —11. placitam, h. quæ tam Pœnis quam Romanis placuit, et de cujus conditionibus inter utramque partem convenit, ex libris scriptis restituere Modius et N. Heins. cf. Intpp. ad Virg. Æn. IV, 38 et inpr. X, 15. Gronov. Gust. ad Stat. Th. VII, 190. Heins. ad Ovid. Epist. XIX, 208 et Æn. I, 37. Vulgo placidam editur, prob. Dausq.; sed placidam pacem propr. turbari, placitam autem, h. pactam, sancitam, conventam, rumpi monet Drak. cf. III, 416. —13. periclum suspicabatur N. Heins., motus auctoritate Mureti et Gron., qui in optimis membrr. Livii XXI, 1 (vid. not.), propius periculum, non periculo, ut vulgo editur, invenerunt. Vulgaris quoque lectio ex ant. scriptura periclô vel periclom facile nasci potuit. Sed quoniam propior et proximus apud Silium plerumque tertio, non, ut ap. alios (vid Manut. ad Sallust. B. C. 11, et Gron. ad Liv. XXII, 40), quarto casui junguntur, nihil mutandum censet Drak. Huc adcedit, quod poeta orationem non variare tantum potuisse, sed, quia mox datum sequitur, ut κακοφωνίαν vitaret, etiam debuisse videtur. Cave tamen provoces ad auctoritatem Virg. Æn. VIII, 556, ubi vid. Heyne. —14. Quîs, pro queis, Col. et Ox. cum priscis edd. unde ubivis illud revocavit Drak., qui laudat Broukh. ad Prop. II, 10, 47, et Intpp. ad Virg. Æn. I, 95.

19. superumque tacite et invitis libris edidit Cl. Lefeb. Male!

24. solum pro locos Nicander, quem Asulanus aliique secuti sunt, primus refinxit, haud dubie, quod jam Drak. monnit, ex Virg. Æn. I, 367, quasi poetam dedeceret orationem variare. —25. litora ubivis pro littora, auctoribus N. Heins. et Drak., edendum curavi, etsi origo hujus voc. prorsus ignota est, quod tironum causa moneo, ne fidem habeant Lipsio, qui a litando, vel, quod magis dissuadeo, Lefeb. ad h.l. qui λίτος, litus, a λειόω, vel potius, quam nusquam reperire memini, ant. forma λίω, lævigo, complano, pavio, descendere putat. De origine ac propria vi voc. litus vid. Ernesti ad Sueton. Tiber. c. 40. —27. Mycenen, non Mycenem, Oxon. et priscæ edd. —28. sedem pro gentem primus edidit Nicander, et post cum Aldus aliique. Male! —36. agmine Parm. magnæ Col. —37. terra Put. quod N. Heinsio adridebat et receptum est a Lefeb. coll. XIII, 865, XVI, 50, in fragm. restit. et Virg. Ecl. I, 12. Drak. vulgatum firmat ex III, 174, et XVII, 357.

39. Voces Punicas, Hannibal, Hamilcar, Hasdrubal, Hannon, Hammon, cum adspirat. scribere jubent, auctoritate c. Col. et numorum moti, N. Heins. et Drak. probb. Cellar. Orthogr. lat. p. 109 sqq. ed. Ill. Harles., Corte ad Sallust. B. Jug. 5, p. 431 et Cl. Heusing. ad Corn. Nep. Hamilc. c. 1, quos secutus sum, etsi auctoritas fere par est, et Græci adspirat. respuere solent, ut in vocc. Ἀδρίακος, Ἀδρίας et Ἰβηρία, in quibus nihilo secius eam retinui, præeunte Drak., qui tamen harena quoque et harundo scribendum esse, minus mihi persuasit. Vid. ad v. 54, 145, et VIII, 440. —40. tum e scriptis recte, puto, restituere Heinsii, quoniam sententia sic melius procedit: quæ pro tum ex Rom. 2, in contextum recepit Lefeb. Vulgo cum. —41. haud inscia Col. et Ox. cum priscis edd. haud nescia Gryph., Ascens. al. aut inscia Put. venientum nescia Mars. Nut. al. —43. Interrogationis notam, vulgo post Dardaniam, et in sqq. verss. positam, recte delevit N. Heins. —46. capient. Tel. tibi, scil. Ticino, corrig. Grot. et Gronov. Obss. II, 9, ed. prior. Nam in poster. sententiam mutavit et jam ante in gustu ad Stat. Th. V, 579 monuerat, τὸ mihi h.l. eleganter παρέλκειν. Sic et tibi, nobis, vobis in omnibus fere linguis orationi inseruntur, ut plus ei vitæ vigorisque concilient. Drak. laudat Virg. Æ. V, 391; Liv. præf. med.; Stat. Th. VIII, 671; Claud. Cons. Hon. VI, 470; Serv. ad Virg. Ge. I, 45; Manut. ad Cic. Ep. ad fam. IX, 2; Heins. ad Claud. bell. Gild. 47; Broukh. ad Tibull. I, 4, 47; Burm. ad Petron. cap. CI, et Vechner. Hellenol. I, 6; cf. App. Sed præferenda videtur ratio N. Heins., qui τὸ mihi ad retrofluat refert, ut sit dat. comm., quia Romanis infesta Juno. —49. Thrasymenus ubivis scripsit Drak. et eo duce Lefeb. Alii Thrasumenus, Trasimenus, Trasumenus, Romani et Græci in hac voce scribenda parum sibi constant. Ταρσιμένην, non Θρασιμένην λίμνην exhibent omnes antt. libri Polyb. III, 82, teste Cl. Schweigh. Τρασυμένη dicitur Strab. V, p. 157, quem secutus sum. —54. Hadriaci, non Adriaci, Col. et lapp. prob. Drak. v. ad v. 39. Broukh. ad Prop. I, 6, 1. Cellar. Geogr. T. I, L. II, 9, et Intpp. ad Hor. Od. I, 3, 15, 16, 4.

56. sinistræ primæ edd. —57. exsuperans Ox. et Put. cum Med. Vulgo exuberans, perperam et adversante metro. Cf. Virg. Æ. XII, 19. Ovid. Trist. IV, 4, 2. Exsuperabat astu et Pœnos et hostes. Cf. v. 188, et Polyb. X, 30, Drak. æquis R. 2. —59. penitisque conj. Voss. in marg. libri sui. —60. his super, h. insuper, præterea, ἐπὶ τούτοις, scripti cum edd. Marsi, Junt. Ald. Nut. Gryph. et Ascens. conf. VIII, 21, 652; XI, 142; XII, 407; XIV, 333; Virg. Æn. I, 29; IX, 274; XI, 685; insuper ed. Ven. an. 1504 et aliæ, prob. Dausq. hic super R. 2, Parm. et Med. —61. paternum malebat N. Heins. refrag. Drak., qui monet, Hannonem, non Hamilcarem, ad Ægates ins. superatum esse. Ægades, seu Ægadas scribendum esse putabat Cluver. Sicil. ant. II, 15, p. 419, repugn. metro et melioribus libris. —62. detergere, h. detrahere, abolere ignominiam fœderis, ut ap. Claud. Eutrop. II, 10, et Gunther Ligur. I, 123 (ubi vid. Rittershus.); VII, 380, olim conj. N. Heins. sed postea damnavit. —63. et cladum, duo vett. libri, nescio qui, prob. et recip. Lefeb. coll. v. 41, et VIII, 26. Sed non opus est, vulgatam sollicitare, quæ potius exquisitior est. —64. nocturno nisu. h. ὁρμῇ, quæ in somnis a dormientibus fit, et Virg. Æn. XII, 910 conatus dicitur, h.l. et II, 621, emend. D. Heins. ingeniose; sed frustra in contextum recepit Cell. —66. ad limina scripti, quibus favent Gloss. vett., Virg. Æn. IX, 648, et Appul. Met. II, p. 241, ed Basil. in-8 ubi vid. Beroald. Vulgo ad lumina, h. de nocte, adcensis et inlatis luminibus, ut ita famuli, clamore Hannibalis territi, lumina intulisse dicantur, monente Drak. coll. Hor. Ep. II, 2, 97. Prop. III, 6, 1, et Burm. ad Petron. CIII. Dausq. perperam λυχνούχους s. λυχνάπτας intelligit.

71. Hunc versum a Silii elegantia abhorrere gravique interpolationis suspicione laborare censebat N. Heins. Sed vellem rationes hujus judicii adjecisset. Vid. not. tandem Ox. et Put. cum Parm. et Med. quod recep. Lefeb. cui vox emphatica videtur. —74. famulis Nut. famulum Asc. —75. Belidæ quidam libri impressi. —78. primaque Put. non male: primas voces, teste Lefeb., vetus unus, nescio quis. —80. sevit Ox. Vulgo, sævit.

81. Vulgo Elysæ, et pessime Elisæ. Sed Ἔλισσα dicitur, cf. Heins. ad Virg. Æ. IV, 335; ad Ovid. Ep. VII, 1, et Claud. laud. Seren. v. 147. —84. cælique arcebant lucida templa, formula Lucret. II, 1037, conj. P. Scriverius, a Vossio ad marg. libri sui laudatus. Male: nisi sacrum v. 81, cum Dausq. per templum, ἱερὸν, exponendum statuas, quod tamen non magis probandum videtur. —85. curis mortalibus, h. vita misera, qualis solet esse hominum, qui inde ægri et miseri Maroni, δειλοὶ et ὀϊζυροὶ βροτοὶ Hom. Od. δ, 197; λ, 19, Il. ν, 566 dicuntur. Sed suspicor fere poetam scripsisse curis mordacibus, ab amore scil. profectis, quæ Græcis θυμοβόροι, θυμοδακεῖς, ἀνίαι θυμοφθόροι, Callim. Fragm. 131, coll. Bentl., et γυιοκόροι, vel potius ex emendat. Cel. Ruhnken. γυωβόροι μελεδῶνες Hesiodo Ἔργ. 66, vocantur. cf. ad VII, 271. Quidquid tamen legas, sensus est, se tristi vita hic liberaverat, morte sibi conscita; non vero, in secretum hujus sacelli olim, h. nonnunquam secesserat, ut a curis humanis, imperii inprimis, animum abduceret, ut interpretatur vir doctus in Annal. liter. senens. (All. Lit. Zeit. 1789, N. 262, p. 551.) Nam poeta addit, ut perhibent, et respexit ad Virg. Æn. IV, 529 sq. inpr. 652, conf. inf. VIII, 128 sq. Curas Didoni amor Æneæ injecerat. —86. mœsto non mœstæ, omnes scripti, prob. N. Heins. ad h.l., ad Claud. Cons. Hon. VI, 379 et Val. Fl. II, 466 ubi inpr. conf. Burm. Uterque multis exemplis docet, statuas et imagines, summa arte elaboratas, sæpe a poetis ita laudari, ut eas quasi vivere ac spirare, et tam lætitiæ, quam mœroris indicia prodere dicant. Id vero alienum ab h.l., ubi nulla tristitiæ causa est. Vid. not. —90. Vulgg. Sichæo. Sed vid. Heyne ad Virg. Æn. I, 343. —93. crinem effusa, ut ap. Virg. Æ. IV, 509, refingerem, si ubivis elegantias venari mihi placeret. —Æthnææ Ox. prob. Barth. Adv. VII, 15; XXI, 8. Alii Etneæ, et, non male, Ætnææ h. Siculæ. Ætneæ Med. et Antw. a. 1566. Ennææ Asc. Dausq. Cell. al. prob. Gron. Diatr. Stat. c. 59. Gr. Ἔννα. Sed Hennææ auctoritate numorum et prisc. membrr. defendunt Drak. ad h.l., Heins. ad Claud. R. Pros. I, 121; Salmas. ad Solin. p. 77; Spanhem. de V. et P. N. p. 906 et ad Callim. in Cer. 15; Jac. Gronov. Diss. Epist. in Liv. p. 31. Henneæ scribit Lefeb cui vox Punica videtur: nomina suspic. D. Heins. ut ad πολυωνυμίαν deorum referatur, refragg. Dausq. et Drak. Huic conjecturæ, quæ et nobis in mentem venit, favet locus Virg. Æn. IV, 508 sq. vid. ibi Heyne et ad Æn. VII, 337; it. Spanhem. ad Callim. in Dian. v. 7. Sed ex vulgata lectione eadem exsculpi potest sententia, si meminerimus, numen poetis primum voluntatem ejusque indicium, monitum et oraculum, deinde potentiam ac majestatem, vel opem et tutelam Dei, hinc vero ipsum deum, et denique ejus vel naturam, vel nomen quoque ac titulum dici. Vid. Heyne ad Virg. Æn. I, 8, 133, 666; II, 123; III, 372; IV, 611; V, 56; VII, 119; VIII, 78; IX, 661; XI, 232. —96. inaccensi Ox. Parm. Med. al. conf. Heins. ad Claud. R. Pros. I, 225. Intpp. ad Sueton. Tib. 14, et Burm. de Jove Fulgerat. c. 9. Vulgo in accensis, vel et accensi —101. expalluit Gryph. aras conj. D. Heins. quoniam ad aras hæc gesta sunt vid. II, 425 sq. et Liv. XXI, 1. Sed vulgatam, tam venustam lectionem, a librariis profectam esse, quis sibi persuadebit? —102. exspersaque suspic. N. Heins. coll. Virg. Æn. III, 625. Sed ita ipsos auctores vett., non librarios corrigere videbimur. —103. carmine Ox. Vulgo cardine.

106. recidiva, ut ap. Virg., Ox. Put. Parm. Med. Junt. Ald. Gryph. Nut. rediviva, Bas. Ascens. al. prob. Dausq. redeviva R. 2, conf. ad X, 257. —108. patriâ Put. Sed reliqui libri vulgatam tuentur, et sic aurium quoque fastidio occurritur. —109. Hæc tua laus, si, nate, velis, conj. D. Heins. velim malebat N. Heins. cui adstipulatur Drak. ut sit hiatus et cæsura, propter quam litera m producatur, si non absorbeatur. Vid. Broukh. ad Tibull. I, 5, 33, et ad Prop. II, 12, 1, 23, 101. Sed vulgata loco non movenda et poetico etiam sermone dignior videtur, modo ita exponatur: Si mihi forsan ipsi hanc patriæ ignominiam ulcisci per ætatem non licuerit; utinam velis, cupias, optes, postules, nate, ut hæc gloria tibi sit propria, tibi soli reservetur! Præter Heins. Drak. et Broukhus. etiam Oudend. ad Lucan. V, 526, putabat, ecthlipsi neglecta, literam m nonnunquam propter cæsuram produci, non elidi. Sed Schrader in emendatt. libro p. 136, 137 docet nihil simile Grammaticos, præstantiores quidem, tradere, atque adeo loca, quibus viri docti se tueantur, aut suspecta esse, aut perspicue mendosa.

113. haud mollia dicta, h. dura, irata, minacia, conj. Burm. et e R. 1, recepit Lefeb. coll. Virg. Ge. III, 41, et. Æn. IX, 804. Sed vulgata exquisitior. conf. v. 175. Sic et seria dictu ap. Horat. Art. P. 107. —mirabile dictu etc. —114. competat et conferet in antt. edd. —117. Non c. abstulerint Alp., T. s. Hanc mentem: juro etc. refinxit Nicander in Junt. ed., unde Ald. Gryph. aliasque occupavit. —121. Spirantis, non spirantes, Col. ἀρχαϊκῶς, unde recepi. —122. Hunc versum præcedentis glossam esse, ingeniose suspicatur vir doctus, ad v. 85 laudatus. Sed poeta forte ne quidquam, ut solet, intactum relinqueret, etiam τὸ consulit ex Virg. Æn. IV, 64, petiit et amplificavit, ut sensus sit: animam victimæ, quum jam in eo esset, ut aufugeret, extis raptim inspectis, vel properanter in extis, consulit. Hæc quidem verba salvo sensu abesse poterant: sed ejusmodi loca in luxuriantis, nec satis castigati ingenii poeta, qualis Silius est, ubivis occurrunt.

123. vetustæ scripti cum R. 3. Parm. Med. Vulgatum vetusto exquisitius videri potest. Sed poetæ epitheta a substant. sejungere, et librarii ea proximo voc. adcommodare solent. —126. fragrantes Oxon. manifestus error librarr., judicio Drak., non nostro. Sic agros olentes cædem dixit Lucan. VII, 821, τοῦ φόνου ὄζοντας Theophr. H. P. III, c. ult. stagnantes conj. N. Heins. Possis et fumantes, vel cum Drak. ex Virg. Æn. VI, 87, spumantes, et quot non alia? tentare. —128. Calpes R. 1. —129. crepitantia suspic. N. Heins. ut sonus incendii adumbretur. Ita legi posse concedimus: sed poetam quoque sic revera scripsisse, quo pignore contendas? Verendum potius, ne Silio elegantia aliqua, quam aut repudiavit, aut non recordatus est, obtrudatur: quod si satis secum reputassent Heinsii, Bentleii, Scaligeri aliique, quorum acumen ingenii admiramur, cautius criticam exercuissent. —133. tulerat R. 3. Parm. Med. Junt. Ald. Gryph. al. tulerit aliæ. —134. quianam conj. N. Heins. coll. Virg. Æn. V, 13; X, 6, non improb. Drak. unde recepit Lefeb. Sed vid. ad v. 129. —135. ignibus malebat Drak. ex Virg. Æn. I, 90. Sed cur Silium in imitatores servum pecus reponere lubet? —140. arcano in pectore R. 1. —141. Calpenque, Parm. non Calpemque. —143. Occubuit Put. R. 3. Parm. Sed vulgatum occumbit forte non deserendum erat, quoniam fert præcedit; nisi id ipsum corrigendi occasionem præbuit. —145. Hiberus et Hiberia, ut in monum. antt., ubivis scripsit Drak. Gr. Ἰβηρία. —146. furiis Col. fatis Ox. Put. et antt. edd. quod minus poeticam dignitatem spirat. spatiis Dausq. Cell. al. —147. duci recte, opinor, corrig. N. Heins. et ex duobus antt. libris (qui sint, nescio) recepit Lefeb. iræ... feritas, quum Silius secundos casus maxime amet, emend. N. Heins. qui et vulgatam distinct. feritas, erat asper mutavit. —149. en! metui ex libro ant., nescio quo, recepit Lefeb. —152. Togum emend. Reines. Epist. 35 ad Rupert. et in Comm. ad Class. I. Inscr. 191. Sed vid. mox v. 155. —153. suffossum antt. edd. Sed conf. v. 165. —156. ululatur invitis libris edidit Lefeb. Recte, puto; etsi vulgata ferri, et forte puncto post Hiberis sublato adjuvari potest. —162. Quadripedem e R. 2, recepit Lefeb. nec est, cur improbet aliquis. vid. Burm. et Heyne ad Virg. Æn. XI, 614 et 875. —166. Deformem leti in scriptis, h. deformatum et dehonestatum propter (ἕνεκα) fœdum et infame mortis genus. conf. Heins. ad Val. Fl. III, 342. Vulgg. D. lateri etc. D. lacerum Nut. letho R. 3. Parm. lœto Med. —167. Dilectus quædam edd. Male! conf. XVI, 68. Virg. Æn. VII, 640, et Val. Fl. III, 342. pernixque scripti, R. 3. Parm. Med. irrupit Ox. R. 3. Parm. Vulgo pernix irrumpit. —170. ruunt tormenta parare frustra emend. N. Heins. et pluribus illustrat ad Val. Fl. III, 133 et ad Claud. R. P. III, 387. —173. Carnificæve Ox. eum priscis edd. quod voc. nusquam reperitur. —174. luctantes, quæ invitæ quasi ad hunc usum adhibebantur, R. 3, et Med. probb. N. Heins. et Drak. nude tacite id recepit Lefeb. —176. sinebant et videbant in aliis edd. —177. rapto scripti. Vulgatum rupto retinuit Lefeb. —178. liquescentis non addicentbus libris emend. Lefeb., qui gravem hunc errorem a Drak. relictum miratur, quum sensus sit, ossa servi liquescentis vi tormentorum fumasse in ejus membris. Sed ex vulgata lectione liquefactis h. consumtis igne et tormentis, eadem sententia exoritur, nec metrum repugnat: nam secunda syll. verbi liquefacio non semper corripitur. vid. Ovid. Met. VII, 161; IX, 175; Catull. 88, 6. fervida Col. cum R. 2. Bas. Asc. et al. turbida edd. antt. et Gryph. Nut. al. torrida malebat N. Heins. nervis Col. cum ed. Gryph. et al. Non male: nec tamen minus aptum τὸ membris, qua voce etiam caro et inpr. musculi innuuntur. conf. II, 468.

185. Hinc ter continue in scriptis. Vulgg. Huic studia militum accendit, conciliavit; prob. Dausq. —186. didita Col. et R. 3 in marg., h. passim vulgata vel sparsa, ut IV, 1, Virg. Æ. VII, 144; VIII, 132. Drak. laudat Gifan. Ind. Lucret., Rittershus. ad Gunth. Ligur. p. 144. Grot. ad Martian. Capell. p. 2, et Heins. ad Prudent. περὶ στεφ. hymn. II, 91. Vulgg. dedita, et debita Med. —187. anni, non animi, scripti, R. 3. Med. Gryph. Nut. probb. Modio et Drak., qui monent, virides animos propriam senum laudem esse, qui plerumque animis frigent. conf. v. 60, 216; V, 414; XVI, 597.

189. Libyes, non Libyci, scripti et Parm. Libys, Λίβυς, pro Libycus, h. Carthaginiensis. vid. Ind. —194. Pestifero Ox. cum priscis edd. torretur Asc. probb. Dausq., N. Heins. et Drak. qui hoc in contextum recepit. Sed vulgata torquetur, si ex criticis præceptis arbitrium feras, tanquam difficilior et omnium fere librr. lectio, loco non movenda est, et poeta, propter conversionem terræ nostræ, subdita torquetur exquisite pro s. jacet, vel est, dicere potuit: τὸ torretur autem languet, quoniam cum candens, æstifero s. C. et lampade P. jungitur. Hinc vulgatum torquetur servavi cum Lefeb., qui illud ex Virg. Æn. VI, 798 (ubi tamen de cœlo agitur) et Cic. Ac. Qu. IV, 39 (terra circum axem se torquet) petitum putat. —195. mundi pro terris quidam libri, teste Dausq. Sed libri scripti et editi, quos Drak. consuluit, nihil mutant. —196. roseus quædam edd. —202. tactior Tell. tacturus Put. non improb. Lefeb., ut subducto pro sursum ducto positum sit. —206. quassant conj. N. Heins. ad h.l. et Ovid. Fast. V, 83. Non male; modo ita poetæ placuisse constaret. Conf. tamen Heyne ad Virg. Æn. IV, 249. —208. cautes Col. quod præter Drak. et Lefeb., olim etiam probavit N. Heins. ad Ovid. Fast. V, 83, qui tamen ad h.l. conj. crates, ut ap. Ovid. Met. VIII, 806; XII, 370, 396. Virg. Æ. XII, 508, forte quia imago tum continuatur. Vulgg. fauces. —215. Nomades, non Numidæ, Col. more Græcorum.

221. Europa scripti et priscæ edd. probb. N. Heins., Drak. et Lefeb., qui posterior Europa pro ex E. positum putat, ut prole VIII, 535, quem elegantem idiotismum adseruerint Jan. Gruter. in Criticis et Scalig. Lect. Anson. II, 12, p. 118, ed. Gryph. Aptius laudasset Virg. Æn. I, 167, V, 663. Propert. I, 2, 2, 4, 13; II, 31, 11; III, 17, 37, τεύχεα χαλκῷ Hom. Il. ζ, 504. Vulgg. Europæ, quo aures minus offenduntur. Europeis Tell. Europe conj. N. Heins. —222. hinc s. et Hinc juga scripti. Vulgo huic. Sed hic campos sonipes et Hinc juga Med. —234. Hic recte, opinor, emend. Dausq. et N. Heins. —235. Gromos vel Grumos e c. Ox. (cujus alia excerpta, quæ Drak. possidebat, et Groinos habebant) et Gronios ex Put., quocum ed. Med. congruit, ad marg. Silii notavit N. Heins. Vossius ad Mel. III, 1, p. 228, monet, h.l. in melioribus Silii libris, quos vellem nominasset, Grovios inveniri, quam lectionem, in MSS. quoque Melæ, Plin. IV, 20 s. 34, et Ptolem. III, 6 (ubi Γρούϊοι) expressam, non improbat N. Heins. ad III, 366, ubi tamen omnes libri constanter vulgatam tuentur, excepta ed. Veneta, quæ Gravidos habet, manifesto operarum errore: nam h.l. Gravios exhibet.

240. Atque frustra emend. Lef. —241. Non deserenda videtur vulgaris distinctio, Conciliare viros armis, c. S. V. n. donis, h. nunc populos ad belli societatem sollicitare, nunc, etc. nunc scita pro consulta conj. Dausq. Sed vid. Gron. ad Liv. III, 37. —246. Alternum pro Naturæ malebat N. Heins. —246, 247. Ita distinguit Drak., ut sensus sit, Hannibalem noctu interdum vigilasse, interdum in terra nuda cubasse, sed semper armatum. Vulgo post armis colon, et post humi comma ponunt: quod posterius certe non spernendum videtur. Vid. not. —248. Insigni quædam edd. Incinctus sagulo corrig. N. Heins., refrag. Drak., qui monet, Pœnis sinus cingere inadsuetum fuisse ipsosque propterea passim discinctos vocari (vid. ad II, 56), Silii vero mentem esse, Hannibalem hoc præter reliquos duces insigne habuisse, quod gregarii militis habitu semper usus fuerit, quod etiam memorant Liv. XXI, 4; Frontin. Strat. IV, 3, ex. 7; et Saresb. Polycr. V, 7. —250. par ferro, tanquam dignius tanto duce, suspic. Barth. Adv. XLIII, 5. —251. ruinam scripti et primæ edd. Vulgo ruinas; non male, conf. Virg. Æn. III, 571 al. —252. exterritus Astur Ox. et Put. cum priscis editis, prob. Barth. Adv. VII, 15. Sed exquisitior est lectio Col., R. 2, et al. edd., exercitus Astur, pro Asturicus, h. Hispanicus, ἁπλοῦν et ἐθνικὸν ἀντὶ κτητικοῦ, simplex pro possessivo, ut exercitus Scytha dixit Claud. Eutrop. I, 508. Astur equus Martial XIV, 197. Ἕλληνα πόλεμον Thucyd. ap. Thom. Mag. Ἕλληνα στρατὸν, Σκύθην οἶμον, Ἄραψ τέκτων, ἄνθρωπον ἦθος, Κυζικηνὸς, Τυρσηνοὶ et similia alii, ut monent D. Heins. et Drak. ad h.l. et XVI, 180, cf. not. ad v. 14. Bentl. ad Hor. Od. I, 22, 2; II, 13, 8. Broukh. ad. Prop. I, 11, 30. Scalig. ad Virg. Culic. p. 5. Merul. ad Enn. Ann. 1, p. 42. Barth. ad Claud. Cons. Hon. IV, 310. Heins. ad Claud. R. Pros. I, 17, ad Ovid. Fast. IV, 362; V, 683, et inf. III, 339; XVII, 11, al. exerritus Tell. —254. ventorum ex flatibus edd. recentt. —258. æquora priscæ edd., h. campos, propr. apertos et æquabiles. ut passim; vid. Ind. —259. umenti j. s. umbra Col., unde humenti edidit Drak. et uventi conj. N. Heins., ut II, 469; III, 522; VII, 650; VIII, 227, 451, 460; IX, 30; XI, 510. Non ignoro quidem, sæpius propter rorem noctem humidam ejusque umbram humentem dici v.c. II, 469. Virg. Æn. II, 8; III, 589 (ubi vid. Cerda et Heyne) IV, 7, 351; V, 738, 835. Id vero ab h.l. alienum est, et horrenti potius refingerem, nisi satis apta esset vulgaris lectio, umbra arboris inventa, h. casu oblata, obvia, ut monent Burm. et Lefeb. —262. Fingere conj. Ulit. ad Grat. Cyneg., ut ap. Horat. Ep. I, 2, 64, et Macrob. Sat. VI, 2, conf. Bentl. ad Horat. Od. III, 6, 22, et Burm. ad Petron. c. 128. Sed vid. not. flammam R. 3, frameam conj. N. Heins. novandi prurigine. —264. Atque e diversa scripti cum Parm. Med. Bas. et al., h. adversa, obposita, contraria, ut, monente Drak., VIII, 351; XIV, 77. Sallust. Cat. 5. Curt. IV, 4, et aliis locis, quæ excitavit Broukh. ad Prop. I, 3, 31 et ad Tibull. IV, i, 45. Vulgo Gaudet et adversa, verbis forte e v. 270 conflatis. socios, non populos, scripti cum Parm. et al. edd. accersere Col. et omnes libri a Lefeb. consulti, ut XI, 204; XIII, 160 al. Tirones consulant Cl. Schelleri præc. stili bene lat. T. I, p. 38. —267. lato Nut. et al.

268. erumpere fœdera e R. 2 in contextum recepit Lefeb. coll. XIII, 865 et Virg. Æn. I, 580, ut sit, omnino et impune solvere. Verbum erumpere non sexto, sed quarto casui nonnunquam jungi, nemo negabit. Sed quis umquam erumpere fœdera dixit? —269. Quo Col. Vulgg. certus. Qua datur cet. vallo mallebat N. Heins. pro bello, quod voc. mox bis sequitur. —271. Saguntinas, non Sagunthinas, in priscis edd. et marmm. Σαγοῦντος Steph. Σαγοῦντον Ptol. Σάγουντον Strab. III, p. 159 et 167. Sic et in optimis membrr. Livii aliorumque, refrag. Schotto ad Aurel. Vict de vir. illustr. c. 42. —275. Zacynthos, non Zacynthus, scripti et primæ edd. h.l. et v. 290, conf. Virg. Æn. III, 270. Zazynthus Dausq. et al. perperam. Gr. Ζάκυνθος. —277. facta, non fata, Colon. cum R. 3. Parm. Med. gerebat R. 1, male, quoniam mox sequitur. —281. virum malebat N. Heins. quod nollem tanto viro excidisset. Nam haud alium... cui viro est exquisitior loquendi ratio pro, haud alium virum, cui; ut apud Horat. Sat. I, 10, 16, et alios passim. —283. Hinc, non Hic, scripti, h. a quo sc. Geryone, et hoc pro cujus, ut unde et Gr. ὅθεν pro ἐξ οὗ. Drak. laudat III, 106. Terent. Adelph. III, 3, 7, et Hecyr. II, 2, 4. Sallust. Jug. c. 14. Serv. ad Virg. Æn. I, 6; VIII, 71, et Bentl. ad Horat. Od. I, 12, 19. —288. advenere emend. D. Heins. Male! Advertere sc. se. h. advertebantur, (vid. not. ad v. 539) vel potius advertere sc. navem, proram, terræ, litori, ut adpellere et Gr. ἀνάγειν, κατάγειν, ἐπανάγειν, ἐλαύνειν, προσβάλλειν, ἐμβάλλειν, εἰσβάλλειν scil. τὴν ναῦν ap. Luc. V, 3. Joh. VI, 19. Eurip. Cycl. 99, et Bacch. 1043. Thucyd. II, 47. Aristoph. Equ. 599 et Ran. 208. Polluc. I, 9, al. Sic et advertere scil. mentem, προσέχειν, ἐπέχειν, προσποιεῖσθαι scil. τὸν νοῦν. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VII, 35; VIII, 101. —290. ausit Put. hausit R. 3. aluit Parth. —294. populi Put. —295. at Pœnis corrig. Modius et Dausq. ubi imp. Col. et Put. Hinc postquam pro ubi in contextum vulgg. edd. e glossa irrepsisse suspicor. Sed urbi recte, puto, emendavit et post negatum pro commate punctum posuit N. Heins.

297. latos q. a. campos Col. et Oxon. cum ed. Ald. in marg. Proprie agmen vel equi potius campum quatiunt; quo spectant exempla a N. Heins. congesta. Vulgg. lætas q. a. causas, quæ Marsus interpretatur: quærebat, Dausq.: movebat causas belli Romanis inferendi. Latias causas Parm. —306. minitantem vana Caicum Col. h. μάτην ἀπειλοῦντα, vel, monente D. Heins., μάτην πομπεύοντα καὶ λοιδοροῦντα, sine effectu ullo conviciis hostes proscindentem, et multa quidem jactantem, nihil vero præstantem, conf. XII, 662. Horat. Sat. II, 3, 9 et Ep. I, 8, 3. Ita nihil amplius est, quod in h.l. nos morari possit: sed magna hic est varietas lectionis, quæ quomodo ex his verbis orta videri queat, vix adparet. monstrantem membra Bas. Gryph. al. monstrantem tela Nut. motantem membra quidam libri. mutantem membra Put. R. 3. Asc. nutantem membra Ox. Cell. al. mutantem verba, altercantem, convicia facientem, malebat Victorius ad Varr. R. R. II, extr. Melius nudantem membra olim emend. Heins. ad Claud. bell. Gild. v. 281; ut XIII, 211; XVII, 445, et ap. Virg. Æ. V, 586. Possis et refingere sudantem membra, vel minitantem magna, μεγάλα, ἔπος μέγα vel turgentem vana et muro atque tumentem vana, ut XVII, 434, et ap. Virg. Æn. XI, 854. Caicum Col. cum Med. et Parm. Recte: nam Silius, Maronis exemplo, nomina militum non modo ab insulis, populis et urbibus, sed etiam inpr. a fluviis, et plerumque ejus regionis, unde orti sunt, repetere solet. Sic Tagus, Durius, Galæsus, Sicoris, Bagrada, Cydnus, Rhyndacus, Farfarus, Metaurus, Padus, Symæthus, Mincius, ut alia omittam, sunt nomina fluviorum, quæ in virilia convertit. cf. Gronov. Obss. IV, 18. Caïcus vero, Κάϊκος, est Mysiæ Phrygiæque fl. satis notus vel ex Virg. Ge. IV, 370 et præterea militis nomen ap. Virg. Æn. I, 183; IX, 35, et Val. Fl. VI, 688. Caycum, Naicum et Vaicum alii. —307. exacti medius teli scripti et priscæ edd. ante Nycandrum, qui in Juntina primus edidit injecto medius telo. —309. retulit, non rettulit, Col. ubivis, prob. Drak., qui monet, syllabam re in verbis compositis, quæ a consona incipiunt, apud veteres ancipitem fuisse, ut contra brevem in iis, quæ hiatus vitandi causa literam inserebant, ut in redeo, redoleo, aliisque; cf. Broukh. ad Prop. IV, 8, 44. Heins. ad Ovid. Epist. XIV, 46. Doctrinam Drak. falsam esse h.l. monet Schrader in Emendatt. libro Præf. p. XLIII, ubi docet, ab optimis poetis primam syll. verborum refero, reperio, repello semper produci in præs., et conripi in præter. temp. —313. capessit scripti et editi ante Martin Herbipol., quo præeunte editores recentt. capessat substituerunt. —314. Baliari pro Baleari ubivis reposuerunt N. Heins. et Drak., quoniam Baliaris III, 365 in Col., Βαλιαρίδες in Steph. Byz., Βαλλιαρίδες in Strab., et Baliares, teste Tenull., in plerisque MSS. Frontini II, 3, 16, reperiuntur. cf. Salmas. Exerc. Plin. p. 199. Plerumque tamen Græcis Βαλεαρεῖς dicuntur. —316. adscendit scripti, accendit conj. N. Heins., quod impense arridebat Drak. coll. Virg. Æ. IX, 588. Stat. Th. X, 528. Ovid. Met. XIV, 825, et Lucan. VII, 512. Uterque tamen profitetur, vulgatam bene se habere, ut sensus sit, glandem funda emissam tam alte evolasse, ut aciem oculorum effugerit. —323. venenis pro pharetræ Tell. —325. qui pro quæ vel invitis libris scribendum videtur, judice etiam N. Heins., nisi malis, gaudet fucasse, ut ap. Virg. Ge. II, 465.

329. at, non ac, Col. —332. Sagunto scripti. Vulgo Saguntum prob. Dausq., qui exponit: universum Saguntum putat, esse suam mortem dignam Ausonia, si ob fidem servatam interirent, quum contra Italiam violata fide prodituri sibi viderentur, si fœdera refringerent. Sagunton vel Ausoniæ... Servata fide etiam legi posse observat N. Heins. —334. Intendi (infin. hist.) corrig. idem. Non male; sed non necesse. conf. ad II, 333; IX, 645. eductis Put. ut idem et Col. II, 127. Sed adducere nervos, arcus, etc. (ut ap. Virg. Æn. V, 507; IX, 632; Ovid. Met. I, 455 et aliis locis, a Drak. adductis) proprie dicitur, ut ἀνέλκεσθαι τόξον ap. Aratum. Qui tamen critica prurigine laborat, malit forte h.l. legere ac vel et ductis, ut ducti nervi arcus, II, 127. ducere cornua nervo Val. Fl. VI, 376, et Virg. Æn. XI, 860. ducere remos Ovid. Met. I, 294: ἕλκειν νεῦρα et τόξον Hom. Il. δ, 122; λ, 582. conf. Gron. Obss. I, 13. Heins. ad Val. Fl. I, 122. —335. Pro Phocais vix temperare mihi possum, quo minus reponam Phœnissa, cujus. voc. syllaba posterior propter elisionem facile excidere poterat. Ballistæ et fundæ a Phœnicibus inventæ, si fides habenda Plinio VII, 56, et Strabo VIII, p. 357, Ætolis quidem fundæ inventionem tribuit, sed p. 167 Baliarium incolas optimorum funditorum famam tenuisse memorat, ex quo Phœnices hasce insulas occupaverint. Ab inventoribus autem epitheta rerum peti solent, unde tuba Tyrrhena aliaque passim obvia. —340. fores conj. N. Heins., qui ejusmodi elegantias omnibus locis intrudere solet. clamantque scripti, quod respuunt, quum Hannibalis verba sint, quæ sequuntur. Hujus tamen subjecti ellipsis non minus forte dura est, quam si exponas, Hannibal et principes Pœnorum undique milites increpant stimulantque: nisi legere malis, clamorque sc. fuit, resonat. Emendatio, a N. Heins. proposita, clamatque vel clamansque super, Tot millia gentis tanto Critico indigna est. Exquisitiorem formulam Silius Maroni debet Æn. IX, 132, ubi τὸ gentes ex nostro quoque loco firmari potest. Ceterum vulgo male interpungunt: clamatque super tot millia: Gentes... hoste. Anne, etc. —342. Nonne Col. recte, opinor. ominis, non omnis vel omneis, Col cum Med. et al. edd. —344. promittere opinabatur N. Heinsi.

346. stimulantque, non stimulatque, scripti cum R. 3. Parm. Med. —351. Vibrari conj. Ulit. ad Grat. Cyneg. v. 342, frustra. —353. secta malebat N. Heins, coll. Virg. Æneid. II, 85; IV, 505; VI, 214. Idem v. 355 fumat corrig., quod recepit Lefeb. Non male, ut sensus sit: falarica fumat κατὰ cetera. —358. perstrinxit Put. perstringit priscæ edd. vid not. præstringit Col. et Oxon. quod multis exemplis Drak. defendit adversus Lambin. ad Hor. Epist. II, i, 14, ad Lucret. III, 1058, et ad Cic. pro Rabir. 16, ubi voc. præstingere damnat, eique ubivis præstringuere substituendum putat. conf. Gifan. Ind. Lucret., Heins. ad Prudent. περὶ στεφ. II, 86. Grutter. ad Cic. in Vatin. 10. Taubman. ad Plaut. Mil. pr. Heins. et Oudendorp. ad Lucan. I, 154, cujus verba, obliqua præstringens lumina flamma, simul docent, causam non esse, cur nubila h.l. pro lumina, auctore N. Heins., reponamus. —362. quassæ pro vastæ malebat N. Heins. ceu, non cum, Ox. cum Med. Ald. Junt. Gryph. al. —363. adustis quædam edd. Sed conf. Virg. Æn. IX, 537, et Heins. ad Ovid. Am. I, 15, 41. —365. arctæ scripti et Parm. apte Med. aptæ R. 3. Sed testudo proprie agi dicitur. vid. loca a N. Heins. et Drak. adscripta, Virg. Æn. II, 441 (ubi conf. Heyne) IX, 505. Cæs. B. G. V, 43, et Sallust. b. Jug. c. 94. —369. resolvens, non revolvens, scripti, ut III, 643. —370. Male quidam, cælo dedit Alpibus altis. Aëriæ etc. distinguunt: cæli dedit Col. et Ox. casu dedit Junt. Ald. Gryph. Male! cf. v. I, 277, 508; II, 353; XII, 410 al. —373. certatim Col. Vulgo certantum, non male. certantem Oxon. prorutus, non protinus, Col. Asc. Gryph. prob. etiam Dausq. Drak. laudat III, 642; IV, 602 al. conf. Gronov. ad Liv. IV, 29, et ad Tac. Ann. I, 68. —374. ni non ne, omnes scripti et R. 2, unde cum Lefeb. reposui: nec adsequor, cur N. Heins. et Drak., qui tamen archaismos, inter quos vulgo ni refertur, sectari solent, id spreverint. cf. a Drak. jam laudati Intpp. ad Virg. Æn. III, 686. Broukh. ad Prop. II, 6, 3, et Noris. ad Cenotaph. Pis. IV, 5, p. 474.

376. primævæ f. i., ut XVI, 405, emend. N. Heins. cui Drak. obponit V, 18; VI, 65. Virg. Æn. VII, 162. Senec. Hippol. 620. Sed vid. ad v. 113. —380. Aradum Col. et Ox. cum Med. Arados (hod. Laraca) Phœniciæ, seu Syriæ ins. vel potius petra. vid. ad v. 306. Pœnos autem, ex quorum numero hic Aradus, ductu Didonis ex Phœnicia in Africam venisse, monet Drak. —387. in inguen R. 3, in marg. —388. singultantia cæde h. sanguine, ut pro φόνος pro αἷμα, paulo calidior quis conjicere possit, coll. Virg. Æ. IX, 333. —394. Bella ferens scripti cum R. 3. Parm. Med. unde serens omnino legendum putabat N. Heins, qui hanc elegantiam et III, 365, VIII, 266, sæpiusque sectatur et male comparat sup. v. 80, et Liv. XXXI, 6, bella ex bellis serere. Aptiores sunt dictiones, serere certamina, discordias, mentionem, lites, etc. pro movere ap. Liv. II, 1; III, 40, 43; XXIV, 31, al. prælia serere, h. conserere, ap. Tac. Hist. V, 11. vulnera serere V, 235, et ap. Lucret. V, 1292, ut alibi spargere vulnera, tela, de quo vid. not. ad v. 267. Si quid tamen mutandum h.l., præstat forte, judice quoque Lefeb., lectio ed. R. 2. famæque n. κατὰ Bella, feras, etc. agitabat, olim, in patria; cujus verbi tempus imperf. cur plane alienum ab h.l. visum sit viro docto in N. Allgem. deutsch. Bibl. T. VIII, P. II, p. 418. haud adsequor. Idem v. 403 probat vibrantem capillum, ut respondent verbis horrentes e.c.g. —396. tenuasset, h. minuisset, consumsisset paulatim, aliquando malebat N. Heins. coll. Stat Achill. I, 644. Claud. Cons. Hon. VI, 128 al. —397. Lagmus et Lagnus alii. Laudus Oxon prob. Drak. quia Laudia Ptolem. est opp. Mauritaniæ Cæsariensis, et Laud Plinio Mauritaniæ Tingitanæ fl. Hinc tacite id in contextum recepit Lefeb. Latmus conj. N. Heins. a Latmo ins., quam mihi ignotam esse fateor: fuit quidem hujus nominis Ciliciæ fl., et Cariæ, seu Ioniæ mons et urbs: sed h.l. Pœni mentio fit. —399. funera vulgi scripti, R. 3. Parm. Med. Paris. Vulgo vulnera vulgi, sono auribus ingrato. —402. tegimen, non tegmen, in optimis membrr. ubique, prob. N. Heins., qui tamen ad Virg. Æ. III, 594 et VII, 666, utramque scripturam damnat, et tegumen defendit. —403. Chromis i. vibrante emend. N. Heins. quoniam vulgata in leges metricas peccat. Sed Chromis mox v. 439. inter Saguntinos memoratur. Chremetes corrig. Gronov. Obss. IV, 18, et umbrante, pro vulg. vibrante, ex Col. et Ox. recipiendum putabat, prob. Drak. ubrante Put. Versus 403 et 404 in edd. Junt. Ald. et Nut. duobus sequentibus postponuntur. —406. Karthalo (pro quo rectius forte Carthalo scripseris; vid. ad v. 3), Gr. Καρθάλων, non Harcalo, vel Cartalo, Colon. probb. N. Heins. et Drak. coll. XV, 453. Liv. XXII, 15, 58. Justin. XVIII, 7. Polyb. I, 53, et Appian. Hannib. c.49. Add. Liv. XXVII, 16, et Appian. Pun. c. 68 et 74. —407. Bagrada, non Bragrada, Col. R. 3. Parm. Med. vid. ad VI, 141. —411. serpentem, non serpentes, scripti. —412. Athyr, non Atyr, Col. —417. Iarba, non Hyarba Col. ut II, 58, al. vid. Intpp. ad Virg. Æn. IV, 36 et 196. Hiarba cum adspirat. Cell. et more suo Drak. —418. En, jam tacite edidit Lefeb. —419. Confusæque ed. Junt. et inde expressæ Nut. al. prob. Dausq. Male! fumabant, non fumabat, vel fervebat, scripti et pleræque melioris notæ edd. —421. latrantibus etiam legi posse monet N. Heins. Sed vulgata exquisitior, quam Drak. ex Virg. Ge. III, 412. Ovid. Metam. XIII, 806, et Fast. II, 231 firmat. —423. sætis, non sævus, Col. prob. N. Heins. nisi quod sætas maluerit. —424. canentem Col., h. spuma cana mixtum et mandendo in eam mutatum, ut cana aqua, πολιὴ ἅλς, seu θάλασσα. Spumas cruentas inversa loquendi forma dixit Virg. Ge. III, 203. Drak. conf. IV, 252, et Claud. laud. Stil. II, 350, ubi vid. Heins. spumantem R. 3. Parm. Med. ex interpr. tenentem Ox. et Put. Vulgg. candentem, et quidam ferventem. —425. Jamque gemet geminum c. ven. dentem Col. Sic et Oxon. nisi quod vitiose in eo decem pro dentem. Vulgg. J. gemens geminum c. v. torquet; sed τὸ torquet, quod nec scripti, nec meliores editi agnoscunt, grammatici potius acumen sapit, quam dentem, cujus ellipsis dura est. J. gemens geminum v. c. fertur Put. et R. 3. quam lectionem ex verbis Virg. Æ. IX, 553 margini adscriptis ortam suspicor. Ad hæc corrigenda viri docti certatim operam suam contulere. J. acuens geminum c. v. torquet conj. Barth. Adv. VII, 15. J. ciet geminum c. v. dentem, vel J. fremens genuino intra v. fertur, vel J. fremens genuinum intra v. torquet, vel denique, quod ipsi et Drak. præ reliquis placebat, J. fremens genuino intrat v. dente, tentabat N. Heins. Fremere voc. propr. de feris iratis; dentes vero genuini sunt posteriores et novissimi in extrema gena, seu gingiva, κραντῆρες et σωφρονιστῆρες. conf. X, 298 et vid. Fest. h.v., Cic. N. D. II, 54; Plin. XI, 37. J. gemens gemituque intra v. fertur, vel geminum cornu in. v. torquet, vel gemino cornu in v. fertur invita Minerva emend. Ulit. ad Grat. 109. J. gemens genuinum intra v. torquet Scalig. in marg. libri sui. Mea qualicumque sententia, quam tamen ex VV. DD. judicio, vel stare jubebo, vel cadere patiar levissima, quam propterea in textum recepi, mutatione lectionis vetustiss. codd. Col. et Ox. locus haud dubie corruptus, optime ita reconcinnari potest: J. gemit geminans, ut capessit mandens vs. sup. gemit propter vulnera a venatoribus canibusque inflicta, ut ap. Hom. in simili loco de leone saucio Il. υ, 169, ἐν δὲ τέ οἱ κραδίῃ στένει ἄλκιμον ἦτορ, et Il. π, 489, ὤλετο στενάχων taurus. cf. Avien. fab. 17, et Virg. Ge. III, 226; ex quibus locis patet, hoc verbum immerito a Scalig. Poetic. V, 15 carpi, quod gemitus non sit iracundi et rabidi, sed mœrentis; quod Drak. etiam refellit coll. Virg. Æn. VII, 15. Lucan. VI, 688. Petron. Sat. 115, al. conf. Heins. ad Val. Fl. I, 768, qui tamen h.l. in Scalig. sementiam discedit. Taceo, cujuscumque generis sonum et strepitum verbo gemere exprimi, (ut ap. Virg. Ge. III, 133, 183; IV, 173. Æn. V, 806; VI, 413; XI, 138, et Hor. Od. I, 14, 6) quia non video, cur gemitus a feris sauciis alienus sit. geminans dentem, h. dentium ictus, ut ap. Virg. Æ. V, 434, 457; XI, 698; XII, 714. Hor. Od. I, 16, 8. Hæc scripseram, quum deinde animadverterem, in eandem fere conject. incidisse Cl. Lefeb., qui coll. v. 168, 537; Virg. Æ. XI, 698, et Val. Fl. VI, 379, edidit. J. gemens geminat c. v. dentem, quæ lectio probatur in Annal. liter. Gœttingen., Additam. XVII, p. 262, a. 1782. Et sensu quidem a nostra non differt, sed ab ea, quam antiquiss. MSS. exhibent, paulo longius recedit, et perperam certe gall. vertitur, de ses broches il déchire à coups redoublés les filets des chasseurs. Cæterum non magnopere intercedo, quo minus tota cod. Col. lectio servetur, excepto verbo gemet, in cujus locum varia substituere possis, quæ tamen nemo præstare ausit, v.c. terit, aut acuit, ut ap. Hor. Od. III, 20, 10. Virg. Ge. III, 255, et σῦς seu Κάπριος θήγει ὀδόντας ap. Hom. Il. λ, 416; ν, 475, et ὑπαὶ δέ τε κόμπος ὀδόντων Γίγνεται, Il. λ, 417; μ, 149, vel premit, ut dentes in vite premere dixit Ovid. Fast. I, 355, nisi malis fremit, vel, ut ap. Virg. Æn. IX, 552, furit contra v. κατὰ geminum dentem, qui in ore apri utrinque prominent, ut ap. Ovid. Metam. VIII, 400.

427. Expulerat Asc. et Nut. —431. Temisus Col. Remsus Parm. Rhemisus Med. Ald. Gryph. al. Hinc librariorum stupore in c. Oxon. irrepsit remissus, quod quum in versus legem peccaret, plerique editores missus reposuerunt, forte etiam obfensi locutione nostra, Temisus ab litore A., quæ tamen passim obvia. cf. Liv. I, 50, pr. Virg. Ge. III, 2, et, quæ loca Drak. ad V, 271, excitavit, inf. VI, 42; X, 174. Prop. IV, 6, 37, Val. Fl. I, 365, Liv. XXXI, 23. Plura exempla desideranti satisfacient Intpp. ad Petron. c. 38, et Heins. ad Ovid. Amor. II, 6, 1. ubi eodem modo etiam mox v. 433 ab oris legendum putabat. Sed cave quidquam mutes. —436. tonat R. 3. Parm. Med., h. tonare facit, cum strepitu edit. cf. Martial. VIII, 2, 14, et Heins. ad Claud. in Cons. Olybr. et Prob. v. 208. Prospera vibrati tonuerunt omina nimbi. Proprie arma et belli tonant, ut XII, 300, vel heros tonat armis, tonat et fulminat bello, ut IV, 254; XIV, 299. Virg. Ge. IV, 561. Justin. XXXII, 4. Vulgg. domat, quod Lef. cum aliis damnat, cui tamen Scalig., qui idem fecerat, ineptire videtur. donat Junt. —437. Ostum Col. unde Oscum conj. N. Heins. ab Osca, colonia Rom. in Hispania. Vulgg. Hoscum. Sed Hostum ex Oxon. Parm. et Med. recepit Drak. propterea, quod Hostus, et inde Hostius ac Hostilius nomina fuerint Romanis notissima, (prius avo et patri Tulli Hostilii, aliisque fuisse, tradunt Macrob. I, 6, Liv. I, 12, IV, 30) et Hostus, Hampsagoræ f., memoretur XII, 347, 403, 413, qui Hiostus, Hampsicoræ f., dicitur Liv. XXIII, 40, conf. Salmas. ad Solin. p. 24. Rutilumque Dausq. Pessime rutilumque Cell. conf. v. 261 sq. Metiscum vid. Heins. et Heyne ad Virg. Æn. XII, 469. —438. Durium, non Dyrium vel Dirium, Col. Ox. Parm. Med. conf. V, 323, et sup. ad v. 306. Galæsum pro vulg. Galesum reposuit N. Heins. Γαλαῖσος, hod. Galaso, Calabriæ fl. juxta Tarentum. vid. Intpp. ad Virg. Ge. IV, 126. Æn. VII, 535, 575, et Hor. Od. II, 6, 10. —439. Chromin Col. Chromim Put. Chronim Oxon. Vulgo Chronum. cf. Virg. Ecl. VI, 13, et Æn. XI, 675 ubi Heinsius non Chromin, ut h.l., sed Chromim scribendum putabat. Tantum itaque abest, ut viri docti in ejusmodi nominibus inter se consentiant, ut ne ipsi quidem satis sibi constent. Gyan, non Gyam, Col. Put. et priscæ edd. conf. Intpp. ad Virg. Æn. I, 222, 612; V, 118, 152; X, 318. dimiserat Put. et Med. quod, nescio quare, concinnius videbatur N. Heins. ad XI, 142; qui tamen aliis locis (vid. not.) recte damnavit. —441. figere malebat Modius. Male! —443. Quænam, non quonam, scripti, R. 3. Parm. Med. Forte quianam, h. cur, præstiterit h.l. et II, 645; IV, 647 al. —444. furiæ, h. furor, insania, non Furiæ cum Drak. scribendum videtur, ne de Furiis propr. sic dictis h.l. cogitetur. Quæ vos dementia adegit ap. Virg. Æn. IX, 601. conf. inf. II, 645; IV, 648; X, 117. —446. dimensæ litus arenæ malebat N. Heins. —454. cuneosque emend. idem h.l. cf. ad IV, 144. Sed vid. not. —455. prædam Tell. a m.pr. quod recepit Lefeb., qui verba nostra e Cic. Phil. IV, 9, c. 4, petita putat. Sed vulgata doctior.

460. Letiferum nutant Col. probb. N. Heins. et Drak. coll. v. 501, 524; II, 399; IV, 353; XVII, 397. Stat. Th. VII, 528; XII, 410. Claud. Cons. Olyb. et Prob. 4, 119 (ubi vid. Heins.) et in Rufin. II, 355. Hom. Il. ν, 115; ο, 481; π, 138. Vulgg. Letiferumque micant; sed sane satis erat, fulgentes cristas dixisse, monente N. Heins. Letiferumque nutant tacite et vitiose edidit Lefeb. Letifero nutant surgentes Parm. Letiferæ alii. —463. læva luce suspicari possis, coll. Virg. Æn. X, 275. —466. Æque ambæ R. 3, et Parm. Non male. —468. Talis, non Qualis, scripti. Egeo Dausq. Male! Est Ἀιγαῖον, cui αἶγες h. τὰ κύματα, fluctus et procellæ nomen dederunt, monente D. Heins. —472. Turbatis gravidas emend. D. Heins. coll. XIII, 494. Male! —481. Fert equum scripti, unde Fer tecum ingeniose reposuit D. Heins. Cf. loca a N. Heins. et Drak. adscripta, Avien. fab. XLII. Senec. Med. 270. Juven. Sat. III, 276. Quintil. Declam. III, p. 38. Vulgg. Ferto equum, et Fer æquum Parm. cassamque, h. inanem, nil profuturam Saguntinis, ut III, 17; X, 116, malebat N. Heins.

489. Vulgo post loci distinguunt; sed sensus verborum est: altitudinem loci sibi favere. Per prærupta loci et v. 491, actu conj. N. Heins. —495. vetantia Col. quod coll. IX, 262. Claud. in Ruffin. II, 184 et Gronov. Diatr. Stat. c. 45, tuetur N. Heins. etsi negantia quoque scribi posse monet. Vulgg. minantia; alii mutantia, micantia, nutantia. nisu, non nixu, Col. Parm. Med., ut ubivis scribendum præcipiunt N. Heins. et Drak. —496. propior, non propius, scripti R. 3. Parm. Med. —499. læto corrig. Dausq. Male! —501. innumera conj. N. Heins. —503. ingenti pro instanti Tell. unde urgenti reposuit Lefeb. coll. Virg. Æn. II, 653. Non male, sed frustra. —506. sacra terra, vel terræ huic suspic. N. Heins. —507. defendo Col.

515. utero, vel humero, pro ira, suspic. N. Heins., qui tamen vulgatam lect. quodammodo ferri posse fatetur, coll. IX, 382. —516. mora Parm. Qua c. stant ære moræ conj. Livineius, et Qua capulus dat in ære moras N. Heins. coll. Stat. Th. IX, 104 et 327. Lenior forte medicina. Qua c. voluere moræ, vel Qua c. datur ob moras. —517. labentis sc. Murri, scripti et priscæ edd. Vulgo labenti, probb. Barth. et Dausq. —524. decisæ vertice Col. Parm. Med. prob. N. Heins. qui tamen et decussæ, vel detersæ, vel præcisæ scribi posse observat. et dempsæ vertice Put. et densæ v. Ox. et R. 3. Vulgg. decisæ in v. —525. Dereptumque, pro direptumque, reposui cum Lefeb., qui id in veteribus quibusdam, quos vellem nominasset, reperiri testatur. Deripere est deorsum rapere, detrahere sc. auferre per vim; diripere vero in partes et loca diversa rapere, distrahere, discindere: cujus differentiæ N. Heins., quem h.l. vulgata lect. non obfendisse videtur, rationem habuit ad IX, 29; X, 319, 599; XI, 377; XII, 309; ad Virg. Æn. I, 211; X, 475; XI, 743, ad Ovid. Amor. I, 5, 13, 14, 12, et Mett. III, 52; VI, 566; XI, 29. —527. Extant corrig. N. Heins. Sed τὸ stant, h. hærent in squamis, iis infixa, firmat Drak. ex. IV, 142. conf. ad II, 639. —533. gaudetque scripti et R. 3. Parm. Med. suadetque primus edidit Marsus, qui exponit, suadetque sibi. Dausq. militibus, inquit, exemplo suo suadet, et facit, ut duris enitescere ament, quoniam efficacius res gestæ, quam verba suadent.

540. femine, non femore, Col. vid. Heins. ad Virg. Æ. X, 788, et, quos Drak. laudat, Gell. VII, 12. Plaut. Mil. II, 2, 48. Varr. R. R. III, 9. Plin. XXVIII, 2. Gron. ad Liv. XXX, 18. Broukh. ad Tibull. I, 9, 26 al.

549. Nava, h. strenua (unde navare), fortia, Col. cf. ad v. 60, IV, 485; V, 412; VII, 350; XVII, 126. Heins. ad Ovid. ex P. I, 10, 12, et Trist. V, 3, 37. Vulgg. Vana, prob. Dausq., qui primos inritosque conatus Hannib. in Sagunto expugnanda intelligit. —550, 551. Hos versus, vulgo omissos, e c. Coll. restituit Modius, qui recte monet, a Junone, quæ in vertice Pyrenes stare fingitur, hastam ex H. corpore non potuisse evelli. Præterea v. 552. Et validam in omnibus scriptis et edd. Med. Marsi et Martini Herbipol. legitur, unde nonnulla hic excidisse adparet. Hinc Nicander primus in Juntina Invalidam hastam dedit, quam nonnulli explicant valde validam, ut incana menta ap. Virg. Ge. III, 311, Dausq. autem, quæ, licet duris ossibus inpacta, tamen Pœnum non necare valuerit, ut fallax telum v. 544. Evalidam R. 3, et Parm. prob. Gesnero in Thes. philol. qui non satis validam exponit, ut edurus, egelidus, exalbidus. Et calidam, sanguine tepefactam, malebat Burm. —555. aversus, Col. et Ox. cum plerisque editis. adversus Put. et priscæ edd.

561. puer et mox nava, non pueri et vana, Col. —564. carisque Put. —566, 568. Ita hunc locum e c. Col. restituit Modius. In Oxon. et Put. non nisi verba Defessis s. r., revocentque leguntur. Quæ in vulgg. edd. adduntur, revocentque Sagunto Sidonias flammas, nunc ite, impellite puppim, a manu Pomponii Læti esse, in Vatic. quodam cod. adnotatum vidit N. Heins. Sed in edit. Pomponii vacuum relinqui locum, adeoque famam ejus inmerito ab Heins. lacessi monet Lefeb.

569. sacris pro castris Parm. clathris conj. N. Heins., qui hac voce, qua lignum, seu ferrum innuitur, quo transverso cancellorum instar caveæ, januæ et fenestræ muniuntur sepiunturque, gr. κλεῖθρον, magnopere delectatur. vid. eum ad Claud. de laud. Stilic. III, 272. tempore M. rapto Col. et plerique editi, rupto, h. interrupto, propter vulnus H. et noctis tenebras (vid. Liv. XXI, 8) Ox. R. 3. Parm. Med. et al. tempore Marti rapto, h. quod veluti rapitur Marti, dum quiescit H., satis confidenter edidit Lefeb. male provocans ad verba Stat, Th. VII, 611, præceps tempore Tydeus utitur, quæ vulgatæ potius lectioni favent. —572. accersite, quædam edd. vid. ad v. 264. —579. et structa Tel. —583. tanto d. c., non tanto in d. c., libri veteres.

586. Menœci quidam vitiose. —589. plangit Col., h. tundit, percutit, πλήσσει, κόπτει, quod proprium est alarum. conf. Heins. ad Ovid. Metam. V, 675. tangit Ox. et Put. cum priscis edd. Vulgg. frangit; non male, et majore cum vi, de conatu conf. Virg. Ge. II, 441. —602. Pœnicus Col., antiqua forma, ut ap. Gruter. in fastis triumphal. p. 297. col. 2. Sic et mœnera, mœrus, etc. vid. quos Drak. laudat, Gifan. Ind. Lucret. vid. pœniceus et mœrus, Lambin. ad Lucret. I, 30. Heins. ad Ovid. Am. III, 7, 29, et Met. XII, 104. Add. Heins. et Heyne ad Virg. Æ. X, 24, 144; XI, 382. penitus Ox. proxime verum. Vulgo protinus prob. Dausq. qui explicat continue, jugiter, ut ap. Virg. Æn. III, 416. —607. Alii Tybris et Tibris, conf. Virg. Æn. VIII, 330 sqq.

613. hirtæque togæ (vestitus incomtus) e Col. recepi cum Modio et Lefeb. qui bene laudant Tac. Dial. de Orat. c. 26, pr., inpr. Lucan. II, 386 ubi Cato dicitur Hirtam membra super romani more Quiritis Induxisse togam, et Propert. IV, i, 11. Curia, prætexto quæ nunc nitet alta senatu, Pellitos (pellibus vestitos) habuit rustica corda patres. Add. Theogn. Sent. v. 55. Prudent. Psychom. 226, et Ernesti clav. Cic. vid. pellitus. Nec tamen spernenda est vulgata lectio, hirtæque comæ. Priscis enim temporibus Romani crinem et barbam alere solebant, nec seriori ævo deerant, qui hunc morem servarent, et tam intonsi quam barbati essent, v.c. Regulus, VI, 426 seq. Pompeius M. XIII, 861 seq. et ap. Lucan. VIII, 679 sq. Cato ap. Horat. Od. II, 15, 11, et Lucan. II, 372 seq. Curius ap. Horat. Od. I, 12, 41. Hinc imagines hirsutas, h. vetustas, dixit Martial. IX, 48, 2. cf. Ovid. Fast. II, 30; VI, 264, et Intpp. ad Tibull. II, i, 34, et Plin. VII, 59. —614. ad curvi capulos non segnis aratri, vel a curvi capulo non segnis aratri, conj. N. Heins.

Idem v. 618 Captivæ exuviæ scribendum putabat, ne currus bis repeteretur. Sed quot poetarum loca sollicitanda essent, si ad hanc normam ea exigere liceret! v. a Drak. laudatus Barth. ad Stat. Th. X, 449. —621. vela pro bella malebat N. Heins., h. vexilla navalia, quibus non minus, ac rostris, inter tropæa erat locus. —628. horrentes coni. Col., h. galeæ, ut cristæ capitum apud Virg. Æn. VII, 185. et galeæ Senonum sup. v. 624. horrentes tonsæ, h. remi, Oxon. prob. N. Heins. ad h.l. et ad Claud. Cons. Honor. VI, 48, cui Drak. obponit, Romanos nunquam captarum navium remos in templis suspendisse, neque in toto bello Ligustico vel semel pugnam navalem commisisse. Vulgata lectio horrentesque comæ ab h.l., ubi de spoliis et tropæis agitur, abhorret, nec juvatur Dausq. distinctione, hic E. signa, Et Liguram, (signa) horrentesque comæ.

635. subacti, non coacti, Col. Put. Parm. Med. quod Drak. firmat ex XIII, 709; XVII, 576. Virg. Æn. III, 257; VII, 214, al. conf. Heins. ad Virg. Ge. IV, 85, ad Claud. in Rufin. II, 314, et Ovid. Met. VI, 497. —636. emensum Ox. Put. Parm. Med. passivo sensu, ut III, 648. Virg. Æ. II, 181. Appul. Met. VI, pr. Ita Drak. conf. Heins. ad Ovid. Met. XV, 226. Lefeb. id recepit, nec male, quoniam doctius est. —642. Exigit, h. jacit, emittit, Ox. Parm. et Med., quod multis exemplis illustrant N. Heins. et Drak. conf. not. ad v. 307. Erigit Put. Exycit Col. Vulgg. Conjicit, ex glossa, in arma suspicari quis possit, ut quantus In clypeum adsurgat ap. Virg. Æn. XI, 284 ubi v. Heyne. —647. nostras Ox. vestra se franget in urbe emend. et recepit Lefeb. forma loquendi vulgari, quam Ciceronianam vocat, poeticæ substituta. vestras se franget in urbes malebat Barth. Adv. VII, 15. vestras se inpinget in u. N. Heins. —650. superatæ Col. Vulgo superata, quod fraudi fuit Cellar., hanc ex verbis, ut jura statuat, sententiam exsculpenti: ut quæ dudum rupit fœdera, deleta Sagunto, vobis custodiat sanctius et finem ponat potentiæ? —656. Ita veteres scripti editique, prob. N. Heins., quoniam Ἰβὴρ posteriorem producit: præterea h.l. est cæsura. Plures, versui metuentes, ordinem verborum mutarunt: Omnis H. rapidis, omnis f. G. t. —658. Per vos culta, non Vos per culta, scripti editique antiquiores, quod concinnius est et in obtestationibus usitatum. cf. V, 82; XII, 79, 80. Virg. Æn. IV, 314; V, 597. Lucan. X, 370. Plaut. Rud. III, 2, 13, et Bacchid. IV, 8, 64. Tibull. I, 5, 7; III, 1, 15; Ovid. Met. X, 29, et Epist. X, 73. Senec. Herc. fur. 1183 in Medea 285 et Agam. 929. Val. Fl. VIII, 266. Stat. Th. VI, 170. Liv. XXIII, 9. Curt. V, 8. Appul. Met. IV, p. 156. Præter hæc exempla, a N. Heins. ad h.l. et Drak. ad V, 82, congesta, vid. alia ap. Scalig. Catal. p. 71. Gronov. ad Liv. XXIX, 18, et Intpp. ad Virg. Æn. X, 369 et 903. —662. Zanclen, non tandem. Col. Vos etiam tandem Siculos emend. Scaliger ad oram libri sui. Vos et Mamertem conj. Baptista Pius. —665. Sigæis scripsere Drak. et Lefeb. Sed est Σιγείοις. —667. nimiam emend. N. Heins. ad h.l. et ad Val. Fl. VII, 21, idque recepit Lefeb. Parum interest. Numidum Put. —669. nomina scripti. Vulgg. numina; non male. duxi Col. et Ox. nam legatus in persona quasi urbis loquitur. duxit Put. Vulgo vexit. —670. a corpore, non e c., scripti. —671. Despiciat quidam libri. vesterque luam corrig. N. Heins., quoniam ipsa urbs ore legatorum loquitur. nosterque luat e libris quibusdam vett. recepit Lefeb. et luat sua e R. 2. Sed vulgata ponderosior, et cur ἐναργῶς repetitur; nec fœdus a Saguntinis, sed a Romanis ictum.

673. Hunc versum, a Marso aliisque, cum secutis, omissum agnoscunt Col. et Put. cum edd. Parm. Med. et aliis. Submissis palmis Col. Vulgata doctior. —674. Adfligunt conj. Gifan. in Ind. Lucret. vid adfigere. Non male. Hæc verba a librarr. centies confusa esse, docent Gronov. Obss. IV, 8. Broukh. ad Prop. III, 5, 15. Bentl. ad Hor. Serm. I, i, 81, et Heins. ad Claud. in Eutrop. II, 171, et ad Ovid. Metam. XII, 139, ubi Gifanii emendat. probat, quam in not. ad h.l. damnavit, coll. Corippo Africano III, 259. Adfigere corpora terræ est humi procumbere, eumque habitum aliquamdiu retinere: sed adfligere c. t. s. ad terram, cum vi et impetu humi prosternere, terræ adlidere, προσουδίζειν, vel οὔδει ἐρείδειν. Utrumque huic loco convenit, sed posterius forte nervosius, et propter verba, miserabile visu et lacerato t. v., aptius: nam in magno luctu, et vestes scindi, et terræ corpora adfligi, solumque capite et pectoribus tundi solet. Vide a Drak. cum reliquis jam laudatum Bentl. ad Hor. Sat. II, 2, 79, et cf. VII, 613; IX, 631; X, 181, 208; XI, 83. Lucan. II, 31, et Appian. de reb. Pun. c. 81, ubi legati Pœnorum ἔς τε γῆν σφῆς ἐῤῥίπτουν, καὶ χερσὶ καὶ κεφαλαῖς αὐτὴν ἔτυπτον. —679. At, non Ast, omnes scripti. —680. parcusque, non parvisque sc. ex causis, Col. conf. VIII, 462. pernixque, repetita negatione, nec pernix, etc., conj. Dausq. coll. Hor. A. P. 165, quia vitiosum pervisque in ed. Nut. invenerat.