Mniŝek.

Kun mia nur Marino li parolas,
Pri unu nur Marino ankaŭ pensas...
Afero al edziĝo proksimiĝas;
Ĉu pensis vi—konfesu, Viŝneveckij,
Ke iam ŝi, Marin’—reĝino estos?

Viŝneveckij.

Mirinde estas!... Sed ĉu pensis Mniŝek,
Servanto mia prenos tronon Moskvan?

Mniŝek.

Sed kia ja Marino mia estas?
Al ŝi mi sole diris: nu, rigardu!
Reĝidon ne forlasu!... kaj subite
Finiĝis ĉio, li—en ŝiaj retoj!

(Muziko ludas polkon, Uzurpulo kun Marino iras en unua paro.)

Marino (al Uzurpulo).

Jes, morgaŭ, jes en dekunua horo,
Aleo de tilioj, ĉe fontano....

(Ili foriras. Dua paro.)

Sinjoro.

Sed kion trovis en Marin’ Dimitrij?

Sinjorino.

Ŝi estas belulino.

Sinjoro.

Ŝtona nimfo:
Okuloj, buŝo—sen ridet’ sen vivo....

(Nova paro.)

Sinjorino.

Ne bela estas li, sed tre agrabla;
En li vidata estas reĝa sango.

(Nova paro.)

Sinjorino.

Eliro kiam?

Sinjoro.

Kiam li ordonos.
Ni pretaj estas; sed kun li Marino
Videble, longe nin en kapto tenos.

Sinjorino.

Agrabla estas kapto.

Sinjoro.

Jes, se ankaŭ...

(Ili foriras; ĉambroj fariĝas malplenaj.)

Mniŝek.

Ni, maljunuloj, nune jam ne dancas,
Muziko nin jam tute ne alvokas,
Manetojn ni ne premas kaj ne kisas....
Mi tamen ne forgesis petolaĵojn!...
Nun jam ne tio, kio estis iam!
Junar’ ne tiel estas jam kuraĝa,
Beleco ankaŭ jam ne tiel ĝoja;
Konfesu: ĉio jam malgaja estas.
Forlasu ilin; iru ni, kolego,
Ordonu ni malŝtopi boteleton
Da vin’ hungara ĉirkaŭherbigitan,
En anguleto ni duope trinku
Plej densan bonodoran fluidaĵon,
Kaj poste paroladu ni pri io.
Nu, iru, frato.

Viŝneveckij.

Kaj afero iros.

Uzurpulo (eniras).

Kaj jen fontan’; ŝi tien ĉi alvenos.
Naskiĝis, ŝajne, mi ne tre timema,
Mi antaŭ mi proksime vidis morton:
Animo antaŭ morto ne tremadis.
Al mi minacis eĉ mallibereco,
Min oni persekutis—mi ne timis
Kaj per arogantec’ libera restis.
Sed kio nun animon mian premas?
Pro kio nun mi tiel forte tremas?
Ĉu estas tio ĉi pasia tremo?
Ne, tio estas timo. Tutan tagon
Atendis mi sinvidon kun Marino,
Pripensis tion, kion mi eldiros,
Ensorĉos kiel mi fieran saĝon,
Kaj kiel nomos ŝin reĝinon Moskvan;
Sed venis hor’,—nenion mi memoras,
Ne trovas mi parolojn ellernitajn;
Imagon mian tute am’ konfuzas...
Sed io jen ekbrilis... jen brueto...
Ne, tio—lumo de malica luno,
Ventet’ ekbruis tie ĉi....

Marino (eniras).

Reĝido!

Uzurpulo.

Ŝi!... Tuta sang’ en vejnoj malvarmiĝis.

Marino.

Dimitrij! vi?

Uzurpulo.

Ho, sorĉa, dolĉa voĉo!
(Iras al ŝi.) Ĉu estas vi? Ĉu vin mi, fine, vidas
Kun mi sub nokta ombro en soleco?
Ho, kiel malrapide iris tago
Kaj malrapide suno estingiĝis!
Kaj kiel longe vin mi atendadis!

Marino.

Forkuras horoj, mi ne havas tempon—
Mi tie ĉi kun vi kunveni volis
Ne por aŭskulti delikatajn vortojn
De amo. Vortoj estas malnecesaj.
Mi kredas, ke vi amas; sed aŭskultu:
Decidis mi kun via sorto brua
Kunigi mian sorton; sekve povas
De vi, Dimitrij, mi postuli solan:
Postulas mi, ke vi al mi malkovru
Esperojn ĉiujn de animo via,
Intencojn ĉiujn kaj eĉ ĉiujn timojn;
Ke mi kun vi kuraĝe povu kune
Eniri vivon—kaj ne kiel blinda
Sklavino de deziroj ĉiuj edzaj,
Silenta kromvirino sole via,
Sed kiel via inda leĝ-edzino
Kaj helpantino de regnestro Moskva.

Uzurpulo.

Almenaŭ nun permesu, ke forgesu
Mi tute zorgojn kaj tumultojn miajn!
Forgesu mem, ke antaŭ vi vi vidas
Reĝidon. Ho, Marino, nun vi vidu
En mi de vi amanton elektitan,
Feliĉan eĉ de sola vido via.
Aŭskultu kore vi petegojn amajn!
Permesu koron vi plifaciligi!

Marino.

Ne estas tempo, princ’; vi malrapidas,
Kaj amo de kolegoj viaj ĉiuj
Jam malvarmiĝas; kaj jam nun danĝeroj,
Laboroj viaj multe pligrandiĝas;
Jam min atingis malagrabla famo,
Kaj nova jam novaĵ’ novaĵon ŝanĝas;
Kaj Godunov rapide pretiĝadas....

Uzurpulo.

Ĉu estas en potenco Godunova
Feliĉo sola mia, via amo?
Ne, ne! Rigardas nun indiferente
Mi tronon lian kaj potencon reĝan.
Sed via am’... sen ĝi por kio estas
Kaj mia viv’, kaj gloro, kaj potenco?
Vi en dezerto eĉ, en terdometo
Por mi anstataŭigos reĝan kronon.
Jes, amo via....

Marino.

Hontu! Ne forgesu
Plej altan kaj plej sanktan vi difinon:
Ja via rang’ pli kara devas esti
Por vi, ol ĉiuj ĝojoj, ravoj vivaj,—
Ĉar kun nenio povas ĝi egali.
Vi devas scii, ke ne al junulo,
Ravita tute per beleco mia,
Mi kun soleno donas manon mian,
Sed nur al heredist’ de Moskva trono,
Nur al reĝido, kiun sorto savis.

Uzurpulo.

Marino bela, vi min ne turmentu,
Ne diru, ke ne min, sed mian rangon
Elektis vi. Marino, vi ne scias,
Ke vi al mi per tio koron pikas.
Ĉu vere, se... ho, dubo plej terura!
Eldiru: se al mi ne reĝan naskon
Antaŭdifinus mia blinda sorto,
Se mi ne estus filo de Johano,
Ne tiu ĉi infano forgesita,—
Ĉu tiam... tiam vi min ankaŭ amus?

Marino.

Dimitrij, vi ali’ ne povas esti;
Alian mi ne amus.

Uzurpulo.

Ne! sufiĉe—
Ne volas mi dividi kun mortinto
Al li apartenantan amantinon;
Sufiĉe sin ŝajnigi! mi eldiros
Jam tutan veron; sciu, ke Dimitrij
Pereis, mortis—kaj ne reviviĝos;
Ĉu volas scii vi, mi kiu estas?
Al vi mi diros: estas mi monaĥo;
Ekenuinte de mallibereco,
Mi sub kapuĉo mia grandan planon
Pripensis; mi al mondo mirindaĵon
Preparis, kaj el monaĥej’ forkuris
Mi al kozakoj bruaj kaj kuraĝaj;
Ellernis rajdi mi kaj glavon uzi,
Al vi mi venis, nomis min «Dimitrij»
Kaj polojn mi sencerbajn tute trompis.
Nu, kion diros, vi, Marin’ fiera?
Ĉu vi kontentas per konfeso mia?
Silentas vi?

Marino.

Ho, honto, ho, malĝojo! (Silento.)

Uzurpulo (mallaŭte).

Ho, kien do entiris min ĉagreno!
Feliĉon, malfacile konstruitan,
Mi por eterne, eble, pereigis.
Mi estas malsaĝul’! (Laŭte.) Mi vidas, vidas;
Vi forte hontas je ne princa amo;
Eldiru do al mi fatalan vorton,
En via man’ vi havas mian sorton;
Atendas mi. (Stariĝas sur genuojn.)

Marino.

Vin levu, uzurpulo!
Ĉu pensas vi en mi, per genuflekso,
En konfidema kvazaŭ knabineto,
Vantegan mian koron favorigi?
Eraris vi: mi ĉe piedoj miaj
Eĉ grafojn noblajn, kavalirojn vidis;
Sed ilin malvarmege mi forĵetis,—
Kaj ne por vi, monaĥo forkurinta....

Uzurpulo (sin levas).

Ne malestimu junan uzurpulon;
En li sin kaŝas, eble, grandaj ecoj,
Je Moskva reĝa trono tute indaj
Kaj indaj je plej kara mano via....

Marino.

Je maŝo indaj, ho arogantulo!

Uzurpulo.

Mi estas kulpa: dank’ al fiereco
Mi Dion trompis, trompis ankaŭ reĝojn,—
Mensogis mi; sed vi min ekzekuti
Ne povas; antaŭ vi mi estas prava.
Ne, mi ne povis trompi vin, Marino.
Por mi vi estis sola nur sanktaĵo,
Kun ĝi ŝajnigi min mi ne kuraĝis:
Nur amo, amo nur ĵaluza, blinda,
Nur sola amo mia min devigis
Eldiri....

Marino.

Ho, per kio vi vin laŭdas!
Konfeson vian ĉu postulis iu?
Se vi, vagist’ sennoma, nesciata,
Mirinde du popolojn jam blindigis,—
Almenaŭ nun vi nepre devas esti
Je via sukcesego tute inda
Kaj kuraĝegan trompon garantii
Nun per sekret’ profunda kaj eterna.
Nu, diru, ĉu mi povas min aldoni
Al vi kaj, forgesinte mian genton
Kaj honton virgan, mian bonan sorton
Kunigi kun mizera via sorto,
Se mem vi ĉiam tiel flirtanime
Kaj simple malhonoron vian montras?
Vi nur pro amo ĉion elbabilis!
Mi miras, kial antaŭ mia patro
Vi ne malkovris sin pro amikeco,
Aŭ ankaŭ antaŭ nia reĝ’ pro ĝojo,
Aŭ antaŭ eĉ sinjoro Viŝneveckij
Pro fervorego de fidela sklavo.

Uzurpulo.

Al vi mi ĵuras, ke el koro mia
Nur vi konfeson povis elturmenti;
Mi ĵuras, ke neniam kaj nenie,
Nek en festeno ĉe pokal’ da vino,
Nek en amika kora parolado,
Nek sub tranĉilo, nek en turmentado—
Sekreton tiun ĉi mi elbabilos.

Marino.

Al mi vi ĵuras, kaj mi devas kredi.
Mi kredas! Sed, ĉu povas mi ekscii,
Per kio ĵuras vi? Per nom’ de Dio,
Vi, pia kvazaŭfil’ de jezuitoj?
Aŭ per honor’, kiel heroo nobla?
Aŭ, eble, kiel vera reĝa filo,
Per sola reĝa vort’? Ĉu tiel? Diru.

Uzurpulo (fiere).

Min ombro de Minaca reĝ’ filigis,
«Dimitrij» min el ĉerk’ malluma nomis,
Kaj ĉirkaŭ mi popolojn ekondigis,—
Kaj por ofer’ al mi Borison donis.
Reĝido—mi. Sufiĉe! Mi nun hontas,
Ke antaŭ vi, fierulino pola,
Mi malaltiĝis. Fino! Nun adiaŭ!
Milita ludo, miaj grandaj zorgoj
Sopiron aman, eble, silentigos.
Ho, kiel vin komencos mi malami,
Forpasos kiam malhonora amo!
Mi iros nun,—aŭ krono, aŭ pereo
Atendas en Rusujo mian kapon;
Ĉu en batalo mi honore mortos,
Aŭ kiel eĉ krimul’ sur ŝtipo placa,—
Ne estos vi jam mia amikino;
Kun mi vi mian sorton ne dividos;
Sed iam, eble, forte vi bedaŭros
Pri tiu sorto, kiun vi forĵetis.

Marino.

Sed se mi ĝustatempe vian trompon
Elmontros klare antaŭ ĉiuj homoj?

Uzurpulo.

Vi, eble, pensas, ke mi vin timegas!
Ke oni kredos al knabino pola
Pli multe, ol al mi, reĝido rusa?
Sed sciu: reĝo, papo kaj sinjoroj
Ne pensas eĉ pri ver’ de vortoj miaj.
Dimitrij mi, aŭ ne—egale estas,
Mi estas nur preteksto de milito.
Nur tion ĉi bezonas ili; vin do,
Ribelistin’, silenti ili igos.
Adiaŭ.

Marino.

Ho, reĝido, haltu. Fine
Mi aŭdas jam parolon de grandaĝo.
Kun vi ĝi, princo, tute min pacigas.
Atencon senprudentan mi forgesas,
Reĝidon ree vidas. Sed aŭskultu:
Jam tempo, tempo estas! Ne prokrastu,
Konduku regimentojn vi al Moskvo;
Posedu Kremlon, ankaŭ tronon Moskvan—
Kaj poste jam al mi svatiston sendu;
Sed, aŭdas Dio, dum piedo via
Ankoraŭ ne ekpaŝos tronajn ŝtupojn,
Dum ne deĵetos vi de tron’ Borison,
Pri via am’ mi tute ne aŭskultos. (Foriras.)

Uzurpulo.

Plivolas mi kun Godunov batali,
Aŭ ruzi kun kortega jezuito,
Ol kun virin’. Diablo ilin prenu!
Konfuzas, elkurbiĝas ŝi, kaj rampas,
El manoj lerte glitas, muĝas, pikas...
Serpento estas!... Mi ne vane tremis.
Ŝi nun apenaŭ min ne pereigis.
Sed mi decidis: morgaŭ ni eliros.

Kurbskij. (Alveturinte unue.)

Jen estas ĝi, jen estas rusa limo!
Rusujo sankta! mi jam estas via!
Kun malestim’ mi polvon alilandan
Forskuas; kun avid’ aeron novan
Enspiras mi: por mi ĝi estas hejma;
Ho, patro mia! nun animo via
Konsolis tute sin, kaj jam en ĉerko
Ekĝojos viaj malfeliĉaj ostoj!
Hered’ ekbrilis ree nia grava,
Plej glora glav’—de Moskvaj reĝoj servo!
Nun en festeno brua ekdiboĉos
Ĝi pro espero-reĝo, patro nia!...

Uzurpulo. (Li veturas malrapide kun mallevita kapo.)

Feliĉa estas li! animo pura
En li de ĝojo, gloro ekpetolis!
Heroo mia, ho mi vin envias!
Heroo, en ekzilo edukita,
Ofendojn patrajn tute forgesinte,
Liberiginte lian kulpon tutan,
Vi prepariĝas pro Johana filo
Nun verŝi vian sangon,—leĝan reĝon
Redoni al patrujo... Estas vero,
En vi anim’ de ĝojo devas flami.

Kurbskij.

Ĉu vi ne ĝojas en animo via?
Rusujo estas via jam, reĝido.
En ĝi jam vin atendas ĉiuj koroj,
Kaj via Moskvo, via Kreml’ kaj regno.

Uzurpulo.

Ho! Kurbskij! Rusa sango elverŝiĝos!
Batalas vi pro reĝ’, vi estas puraj.
Sed mi kondukas kontraŭ fratoj; Litvon
Mi sur Rusujon vokis; mi en Moskvon
Al malamikoj bonan vojon montras!
Sed ne sur min ekfalu mia peko,
Sed nur sur vin, Boris—reĝmortiginto!
Antaŭen!....

Kurbskij.

Jes antaŭen! kaj pereo
Al Godunov, al mortigint’ de reĝo!

(Ili rapide veturas. Regimentoj transiras limon.)

Reĝo.

Ĉu ebla ĝi? Monaĥo forkurinta
Al ni kondukas krimajn kolegarojn,
Al ni kuraĝas eĉ minaci! Tempo
Jam estas humiligi malsaĝulon!
Veturu vi, Trubeckij kaj Basmanov;
Bezonas helpon niaj vojevodoj.
De ribelisto ĉirkaŭita estas
Ĉernigov. Savu urbon.

Basmanov.

Mia reĝo!
De nun apenaŭ pasos tri monatoj—
Kaj eksilentos fam’ pri uzurpulo;
Ni Moskvon baldaŭ lin alveturigos
En fera kaĝo, kvazaŭ beston. Ĵuras
Per Dio mi. (Li kun Trubeckij foriras.)

Reĝo.

Al mi regnestro Sveda
Per senditaro ligon proponadis;
Sed ne bezonas ni malpropran helpon—
Sufiĉe ni da propraj homoj havas,
Por forrebati perfidistojn litvajn.
Rifuzis mi.
Ŝĉelkalov! tuj dissendu
Ordonojn vi al ĉiuj vojevodoj,
Ke ili tuj sidiĝu sur ĉevalojn
Kaj ke por servo siajn homojn sendu;
En monaĥejoj ankaŭ vi elektu
Servantojn kelkajn. En pasintaj jaroj,
Mizero kiam al patruj’ minacis,
Monaĥoj mem por batalado iris;
Sed nun tumulti ilin ni ne volas—
Por ni preĝadu ili: tia estas
Ordono kaj aljuĝo de bojaroj.
Kaj nun dissolvu ni demandon gravan:
Vi scias, ke malbona uzurpulo
Dismetis ĉie plej malican famon;
De li leteroj ĉie dissenditaj
Produktis dubon kaj tumulton grandan:
Sur placoj vagas murmuret’ ribela,
Kaj saĝoj bolas... oni devas ilin
Malmute malvarmigi; mi tre volus
Al ekzekutoj multaj antaŭveni,—
Sed kiel kaj per kio? nun decidu.
Vi, sankta patro, vian penson diru.

Patriarko.

Benita estu Dio, inspirinta
Favoron kaj kvietan paciencon
Al via koro, ho, regnestro granda;
Ne volas vi pereon de pekanto.
Sed vi atendas, ke erar’ forpasu:
Forpasos ĝi, sun’ de eterna vero
Lumigos ĉiujn.—
Mi, preĝanto via,
En faroj mondaj tre ne kompetenta,
Kuraĝas nun al vi eldiri jenon:
Diabla fil’, fripono malbenita,
Nomadas sin «Dimitrij» en popolo;
Per nomo de reĝid’, per vesto kvazaŭ
Malpropra, li sin tute, ŝajne, kaŝis;
Sed nur disŝiru ĝin—kaj li subite
Malhonoriĝos per nudeco propra.
Jen Dio mem al ni rimedon sendas:
Regnestro, sciu: antaŭ ses jam jaroj,
En tiu sama jaro, kiam Dio
Vin por regado en favoro benis—
Al mi en hor’ vespera iam venis
Paŝtisto simpla, maljunul’ grandaĝa;
Mirindan diris li al mi sekreton:
«Mi en juneco, diris li, blindiĝis,
Kaj sciis mi nek nokton kaj nek tagon
Ĝis maljuneco. Vane min kuracis
Per herboj mi kaj per almurmurado,
Kaj vane mi iradis por saluto
En monaĥejoj al mirindfaristoj,
Kaj vane ŝprucis mi el sanktaj putoj
Okulojn blindajn per saniga akvo—
Al mi ne sendis Dio resaniĝon.
Jen, fine, mi esperon tute perdis,
Alkutimiĝis, kaj eĉ miaj sonĝoj
Al mi neniajn jam alprezentadis
Objektojn ekzistantajn en naturo,
Nur sonojn sonĝis mi.
Jen unu fojon
En sonĝo aŭdas mi, ke voĉ’ infana
Al mi ekdiris: iru, maljunulo,
Ugliĉon, de Aliformiĝ’ preĝejon;
Sur mia tombo tie vi ekpreĝu,
Favora Dio, eble, vin pardonos.
Sed kiu vi? demandis mi infanon.
Dimitrij mi, reĝido. Reĝ’ ĉiela
Akceptis min en rondon de anĝeloj
Kaj nun mi—granda mirindaĵfaristo.
Ekiru, maljunulo. Mi vekiĝis
Kaj pensis: eble, efektive, Dio
Al mi donacas sanktan resaniĝon.
Kaj mi ekiris malproksiman vojon.
Ugliĉon mi atingis; jen mi venas
Preĝejon sanktan kaj aŭskultas preĝon,
Kaj en fervoro mi anima ploras,
Sed tiel dolĉe, kvazaŭ jam blindeco
Per larmoj el okuloj miaj fluis.
Popolo jam eliris,—kaj mi diris
Al nepo: min konduku vi al ĉerko
De sankt-reĝido. Kaj knabeto mia
Kondukis min,—kaj nur mi antaŭ ĉerko
Mallaŭtan preĝon pie elparolis,
Okuloj sin malfermis: kaj ekvidis
Mi lumon Dian, nepon kaj tombeton.»
Jen, reĝo, kion maljunul’ rakontis.

(Komuna konfuzo. En daŭro de tiu ĉi rakonto Boris kelkajn fojojn elviŝas per tuketo vizaĝon.)

Ugliĉon tiam mi intence sendis
Servanton, kaj eksciis li, ke multaj
Ricevis resaniĝon antaŭ ĉerka
Tabulo de reĝido mortigita.
Konsilas mi: restaĵojn sanktajn Kremlon
Transporti kaj starigi en preĝejo
De Ĉefanĝeloj: kaj popolo klare
Ekvidos tiam trompon de krimulo,
Kaj fort’ diabla tute malaperos.

(Silento.)

Princo Ŝujskij.

Ho, sankta patr’, intencojn de Plejsupra
Ĉu scias iu? Mi ilin ne kritikos.
Neputran morton, forton mirindfaran
Li povas doni al infanaj ostoj;
Sed oni devas famon de popolo
Esplori tre atente, senpartie;
Kaj ĉu ni povas nun, en brua tempo,
Eĉ pensi pri afero tiel grava?
Parolas oni, ke sanktaĵon uzas
Ni, kiel ilo, en aferoj mondaj.
Popolo jam sen tio ŝanceliĝas,
Kaj multe da paroloj bruaj estas:
Ne estas temp’ ondigi saĝojn homajn
Per tiel grava nova enkonduko.
Mi vidas, ke forigi oni devas
De uzurpulo dismetitan famon;
Sed estas ja rimed’ alia ankaŭ.
Regnestro, se vi nur al mi permesos,
Mi mem aperos tuj sur plac’ popola,
Admonos mi, riproĉos malsaĝulojn
Kaj trompon de fripono mi elmontros.

Reĝo.

Nu, estu tiel! Sankta patriarko,
Mi petas vin palacon nian veni:
Bezonas mi kun vi interparoli.

(Li foriras; post li ankaŭ bojaroj.)

Unu Bojaro (mallaŭte al alia).

Ĉu vi rimarkis, kiel reĝ’ paliĝis,
Kaj ŝvito de vizaĝo lia gutis?

Dua.

Mi ne kuraĝis eĉ okulojn levi,
Mi ne kuraĝis spiri kaj min movi.

Unua.

Kaj liberigis Ŝujskij’-princ’. Bravulo!

Unua.

Ĉu baldaŭ jam reĝo eliros el preĝejo?

Dua.

Meso finiĝis; nun fariĝas preĝo?

Unua.

Kio do? oni jam malbenis lin?

Dua.

Mi staris en vestiblo kaj aŭdis, ke diakono anoncis: Griŝko Otrepiev estu malbenita!

Unua.

Malbenu, malbenu; reĝinon ne interesas Griŝko.

Dua.

Kaj al reĝo unu oni kantas eternan memoron.

Unua.

Eternan memoron al viva! Ho, kiaj ili estas malpiuloj!

Tria.

Jen bruo! Ĉu ne reĝo?

Kvara.

Ne, tio ĉi estas frenezulo.

(Eniras Frenezulo, en fera ĉapo, pripendigita per ĉenoj kaj ĉirkaŭita per Knabetoj.)

Knabetoj.

Fera ĉapeto! Fera ĉapeto!...

Maljunulino.

Forlasu lin, diabletoj. Preĝu, feliĉulo, por mi peka.

Frenezulo.

Donu, donu, donu kopekon!

Maljunulino.

Jen vi havas kopekon; preĝu do por mi.

Frenezulo (Sidiĝas sur teron kaj kantas):

Luno veturas,
Kateto ploras,
Frenezulo, vin levu,
Dion preĝu!

(Knabetoj ree lin ĉirkaŭas.)

Unu el ili.

Bonan tagon, frenezulo, kial do vi ĉapon ne deprenas? (frapas lian feran ĉapon). Jen, kiel ĝi sonas!

Frenezulo.

Jen, mi kopekon havas.

Knabeto.

Ne estas vero! nu, montru.

(Deprenas kopekon kaj forkuras).

Frenezulo (ploras).

Oni prenis mian kopekon, oni ofendis frenezulon.

Popolo.

Reĝo, reĝo iras!

(Reĝo eliras el preĝejo; bojaro antaŭe disdonas al malriĉeguloj almozon. Bojaroj.)

Frenezulo.

Boris, Boris! Knabetoj ofendas frenezulon.

Reĝo.

Donu al li almozon! Pri kio li ploras?

Frenezulo.

Knabetoj min ofendas.... Ordonu ilin forbuĉi, kiel vi forbuĉis malgrandan reĝidon.

Bojaroj.

Iru for, malsaĝulo! Kaptu malsaĝulon!

Reĝo.

Forlasu lin. Preĝu por mi, frenezulo. (Foriras.)

Frenezulo (tuj poste al li).

Ne, ne! Oni ne povas preĝi por reĝo-Irodo: Dipatrino ne permesas.

Uzurpulo.

Kaptito kie?

Polo.

Tie ĉi.

Uzurpulo.

Alvoku!

(Eniras rusa kaptito.)

Vi kiu?

Kaptito.

Mi—Roĵnov; nobelo Moskva.

Uzurpulo.

Ĉu longe servas vi?

Kaptito.

Monato pasis.

Uzurpulo.

Ĉu vi ne hontas, ke vi levis glavon
Sur min, Roĵnov?

Kaptito.

Ne mia estas volo.

Uzurpulo.

Ĉu vi batalis sub Sjeverskij?

Kaptito.

Venis
Mi post batalo jam, post du semajnoj.

Uzurpulo.

Boriso kio?

Kaptito.

Forte timigita
Per perdo de batalo kaj per vundo
De princ’ Mstislavskij,—kaj li princon Ŝujskij
Alsendis al militistaro.

Uzurpulo.

Kial
Devokis li en Moskvon Basmanov’on?

Kaptito.

Meritojn liajn rekompencis reĝo
Per oro kaj honor’. En magistrato
Li estas.

Uzurpulo.

Ĉi li estis pli necesa.
Nu, kio do en Moskvo?

Kaptito.

Tre kviete.

Uzurpulo.

Ĉu oni min atendas?

Kaptito.

Dio scias;
Pri vi paroli oni ne kuraĝas.
Al unu langon, al alia kapon
Fortranĉas oni. Tia estas tempo,
Ke ĉiutage oni ekzekutas;
Malliberejoj tute jam pleniĝis;
Sur placo, kie nur tri homoj estas—
Spion’ jam tie ankaŭ ĉirkaŭsaltas,
Kaj mem regnestro en libera tempo
Sekretajn raportistojn demandadas.
Pli bone, sekve, tute jam silenti.

Uzurpulo.

Ne enviinde vivas homoj moskvaj!
Nu, kaj militistaro kio?

Kaptito.

Kio?
Vestita estas ĝi kaj ankaŭ sata,
Kontenta estas.

Uzurpulo.

Ĉu ĝi estas granda?

Kaptito.

Nur Dio scias.

Uzurpulo.

Tridek miloj estas?

Kaptito.

Eĉ povas vi kalkuli kvindek miloj!

(Uzurpulo enpensiĝas; ĉiuj rigardas unu alian.)

Uzurpulo.

Nu! kaj pri mi parolas oni kion?

Kaptito.

Pri via princa moŝto oni diras,
Ke, se eĉ estus vi fripono, tamen
Bravulo.

Uzurpulo (ridante).

Tion ĉi mi en afero
Elmontros. Nu, amikoj, ne atendu
Ni princon Ŝujskij; mi vin nun gratulas:
Batalo estos morgaŭ. (Foriras.)

Ĉiuj.

Vivu Dmitrij!

Polo.

Batalo! Ili havas kvindek milojn,
Kaj ni apenaŭ havas dekkvin milojn:
Li freneziĝis.

Dua.

Nu, amiko: polo
Eĉ sola povas venki kvincent rusojn.

Kaptito.

Vi venkos! En batal’, fanfaronulo,
De unu eĉ forkuros vi rapide.

Polo.

Se glavon havus vi, arogantulo,
Mi vin (montrante sian glavon) per tio ĉi ekhumiligus.

Kaptito.

Ho, rusoj tute ne bezonas glavon:
Ĉu vi ne volas tion ĉi, sencerba!

(Montras pugnon. Polo fiere rigardas ĝin kaj silente foriras. Ĉiuj ridas.)

Uzurpulo.

Ĉevalo malfeliĉa! Kiel vigle
Eksaltis ĝi hodiaŭ en batalon,
Vundita min rapide kiel portis.
Ĉevalo malfeliĉa!

Puŝkin (al si mem).

Li bedaŭras
Ĉevalon, dum militistaro tuta
En polvon disbatita nun.

Uzurpulo.

Aŭskultu,
Ĝi, eble, nur de vundo eklaciĝis
Kaj ĝi ripozas?

Puŝkin.

Ne, ĝi malviviĝas.

Uzurpulo (iras al ĉevalo).

Ĉevalo mia! Kion fari? bridon
Forpreni kaj deseli. Malviviĝu
En liberec’.

(Li deselas ĉevalon. Eniras kelkaj poloj.)

Sinjoroj, bonan tagon!
Sed kial mi ne vidas princon Kurbskij?
Hodiaŭ mi lin vidis en batalo;
Bravulon tuj ĉirkaŭis multaj glavoj,
Similaj je flekseblaj feraj spikoj;
Sed lia glavo levis sin plej supre
Kaj forta krio ĉion supersonis.
Li kie estas?

Polo.

Oni lin mortigis.

Uzurpulo.

Ho, estu paco al anim’ kuraĝa!
Sed ni malmultaj post batalo restis!
Kozakoj, perfiduloj malbenitaj,
Krimuloj! vi, nur vi nin pereigis!
Eĉ tri minutojn ili ne eltenis!
Ni ilin punos: dekan mi pendigos!
Rabistoj!

Puŝkin.

Iu estas, eble, kulpa,
Sed estas ni jam tute disbatitaj
Kaj ekstermitaj.

Uzurpulo.

Sed afero povus
Tre bona esti; mi unuan vicon
Detruis, sed germanoj nin debatis;
Bravuloj ili estas! jes, bravuloj!
Por tio ilin amas mi; mi nepre
El ili kolegaron mian faros.

Puŝkin.

Hodiaŭ kie ni pasigos nokton?

Uzurpulo.

Jen tie ĉi,—en tiu ĉi arbaro.
Eliros frue ni; en Rilsk’on venos
Ni al tagmanĝo mem. Nu, bonan nokton.

(Li kuŝiĝas, metas selon sub kapon kaj ekdormas.)

Puŝkin.

Agrablan nokton!... Tute disbatita,
Reĝido, per forkuro sin savanta,
Li, tute kvazaŭ knab’, senzorga estas;
Kredeble Dio mem lin ĉiam gardas,—
Kaj ankaŭ ni, amikoj, ne malĝoju!

Reĝo.

Venkita estas li, sed ĉu ni havas
Utilon? ĝojis ni de vana venko.
Kolektis ree li militistaron
Kaj nin minacas de Putivlaj muroj.
Kaj kion do herooj niaj faras?
Ĉe Kromoj[2] ili staras, kaj kozakoj
Je ili ridas nur el ĉirkaŭbaroj.
Jen gloro! Ne, ne estas mi kontenta;
Mi kiel estron—vin al ili sendos—
Ne genton, sed nur saĝon—vojevodon
Mi faros; ili pri rangec’ malĝoju!
Jam tempo estas malestimi plendon
De eminenta gento de bojaroj
Kaj plej perean moron fordetrui.

Basmanov.

Ho, reĝo mia! estu plej benita
Eterne tago, kiam rangajn librojn
Kaj kune ankaŭ kaj malpacojn ĉiujn,
Kaj fierecon gentan flam’ ekstermos.

Reĝo.

Jam tre proksima estas tiu tago;
Unue nur mi devas humiligi
Popolon.

Basmanov.

Ho, ŝatinda ĝi ne estas!
Popolo estas ĉiam ribelema:
Ĉevalo vigla tiel mordas bridon,
Indignas tiel knab’ potencon patran;
Ĉevalon do rajdant’ direktas bone
Kaj patro ĉiam knabon ordonadas.

Reĝo.

Ĉeval’ rajdanton iafoje ĵetas,
Ne ĉiam ankaŭ fil’ al patr’ obeas:
Ni povas nur per severeco granda
Popolon teni. Tiel pensis ankaŭ
Johan’, humiligisto de ventegoj,
Plej saĝa, plej potenca aŭtokrato,
Kaj ankaŭ lia furioza nepo.
Popol’ favoron tute ne sentadas;
Vi faru bonon—ĝi ne diros dankon;
Vi rabu, batu—rezultat’ egala.

(Eniras bojaro.)

Nu, kio?

Bojaro.

Gastoj alilandaj venis.

Reĝo.

Akceptos mi, atendu min, Basmanov,
Vi restu tie ĉi: kun vi bezonas
Paroli mi. (Foriras.)

Basmanov.

Spirito alta reĝa!
Nur uzurpulon malbenitan venki
Lin helpu, Dio; li ankoraŭ multe
Da bono al Rusujo povas fari.
En lia saĝo bona pens’ naskiĝis—
Ne volas mi, ke ĝi foriĝu. Kia
Por mi areno estos, kiam rompos
Li kornon al bojaroj altagentaj.
Mi konkurantojn en milit’ ne havas;
Mi apud reĝa tron’ unua staros....
Kaj, eble.... Sed pro kio estas bruo?

(Tumulto, Bojaroj, kortegaj servantoj kuras en senordo, sin renkontadas, kaj murmuretas.)

Unua.

Al kuracisto!

Dua.

Tuj al patriarko!

Tria.

Reĝidon, li al si reĝidon vokas!

Kvara.

Konfesprenanton!

Basmanov.

Kio do fariĝis?

Kvina kaj sesa.

Ekmalsaniĝis reĝo, reĝo mortas.

Basmanov.

Ho, Dio!

Kvina.

Li de tron’ subite falis,
Ekfluis sang’ el buŝ’ kaj el oreloj.

(Reĝon oni elportas sur seĝo; tuta reĝa familio; ĉiuj bojaroj.)

Reĝo.

Eliru ĉiuj, ĉiuj—kaj forlasu
Kun mi reĝidon solan. (Ĉiuj foriras.) Nu, mi mortas;
Ni kisu nin. Ho, mia fil’, adiaŭ:
Tuj vi komencos reĝi... Dio, Dio!
Al Vi mi tuj aperos—kaj animon
Ne estas tempo per konfes’ purigi!
Mi sentas—filo, vi por mi pli kara,
Ol sav’ anima estas.... tiel estu!
Subulo mi naskiĝis, kaj subulo
Mi morti ankaŭ devas en mallumo;
Jen tronon mi atingis—sed per kio?
Vi ne demandu. Vi ne estas kulpa,
Sufiĉe... Nun vi jam laŭ rajto reĝos,
Kaj sola mi al Dio mem respondos.
Ho, filo! ne forlogu vin malvere,
Kaj ne blindigu ankaŭ vin memvole.
En bruaj tagoj prenas vi potencon:
Tre, tre danĝera estas uzurpulo—
Per nom’ terura estas li vestita.
De longa tempo en regado sperta,
Eltenis mi konfuzon kaj ribelon:
En timo oni antaŭ mi tremadis,
Perfido voĉon doni ne kuraĝis;
Sed vi—ne sperta, juna potenculo,
Sub forta fulmotondr’ vi kiel reĝos?
Ribelon bruan kiel vi estingos?
Perfidon kiel vi de vi deturnos?
Sed Dio granda estas! Li junecon
Saĝigas kaj al malforteco donas
Li forton... Jen, aŭskultu: vi unue
Por vi elektu konsiliston bonan,
Fidindan, malvarmegan kaj maljunan,
Amatan de popolo kaj honoran
De gento glora inter bojararo—
Ekzemple, Ŝujskij. Por militistaro
Necesa estas lerta kondukanto:
Vi sendu Basmanovon kaj fortike
Eltenu plendon de bojaroj noblaj.
Vi de junec’ kun mi en magistrato
Sidadis, scias vi regadon regnan;
Ne ŝanĝu vi iradon de aferoj.
Kutim’—animo estas de potenco.
Mi devis nun denove refarigi
Ekzekutadojn, malfavorojn—povas
Forigi ilin vi; kaj oni benos
Vin, kiel oni benis vian onklon,
Prenintan tronon de Minaca reĝo.
Sed poste iom vi post iom ree
Kuntiru forte regnajn kondukilojn;
Kaj nun vi povas ilin malfortigi,
El mano tamen ne elforlasante.
Favora estu al alilanduloj,
En servon ilin kun konfid’ akceptu.
Konservu religian regularon.
Silenta estu; reĝa voĉ’ ne devas
Sin perdi tute vane en aero:
Ĝi, kvazaŭ sankta son’, anonci devas
Aŭ grandan feston, aŭ malĝojon grandan.
Ho, filo! Vi eniras tiujn jarojn,
En kiuj sang’ ondiĝas de virinoj.
Ho, gardu, gardu vi purecon sanktan
De virguleco kaj fieran honton:
Se iu en juneco plezuriĝi
Kutimis per malvirta sentameco,
En granda aĝo tiu malafabla,
Malforta, sangavida ĉiam estas,
Kaj lia saĝo tute mallumiĝas.
En familio estu ĉiam kapo;
Patrinon vi estimu, sed potencu
Vi mem: vi estas viro kaj regnestro;
Fratinon vian ĉiam vi amadu,
Ĉar sola restas ŝia vi gardisto,

Teodoro (sur genuoj).

Ne, ne, vi vivu kaj eterne reĝu—
Popol’ kaj ni sen vi pereos tute!

Reĝo.

Finita estas ĉio—mallumiĝas
Okuloj miaj, jam malvarmon tomban
Mi bone sentas....

(Eniras patriarko, monaĥoj; post ili ĉiuj bojaroj; reĝinon oni kondukas sub brakoj; reĝidino ploregas.)

Kiu tie estas?
Ha! sankta monaĥigo... Jes, tre bone...
Eksonis horo! Reĝo jam monaĥo
Fariĝas,—ĉerk’—ĉambreto mia estos.
Atendu, sankta patriark’: ankoraŭ
Mi reĝo estas... Ho, bojaroj miaj!
Jen estas tiu, kiu min heredas,—
Al li potencon mian mi transdonas;
Al Teodoro ĵuru... ho, Basmanov,
Amikoj miaj... antaŭ ĉerk’ petegas
Mi vin: al li fervore, vere servu!
Li tiel juna estas kaj senkulpa.
Ĉu ĵuras vi?

Bojaroj.

Ni ĵuras.

Reĝo.

Mi kontentas.
Pardonu do al mi erarojn, pekojn,
Ofendojn volajn kaj sekretajn....
Estas
Mi preta jam,—aliru, sankta patro...

(Komenciĝas ceremonio de monaĥigado. Virinojn en sveno oni elportas.)