[Debitum anniversariorum ecclesie Burgi contra Bertrandum de Chasta, de Turnone A.

NOS Durantus de Sancto Salvatore doctor decretorum, cannonicus Romanensis & officialis Valentinus, notum facimus ... quod constitutus Bertrandus de Chasta, habitator Turnonis, in presencia Stephani Cotini notarii & curie Valent. jurati..., ad peticionem dom. Franconis de Tolaudo presbiteri in ecclesia Sancti Petri de Burgo, recipientis ... ad opus aniversariorum ecclesie predicte..., recognovit se debere & vere debet predict. aniversariis & conreariis eorumdem, septem libras & tres solidos bonorum Turonensium pro pensionibus non solutis temporibus preteritis, quas tenetur facere dict. aniversariis..., quam pecunie summam promisit dict. Bertrandus... solvere & reddere ... prefato dom. Franconi ... hinc ad proximum festum Resurrectionis Dominice, aut ejus certo nuncio vel mandato, & eidem restituere ... omnia dampna, interesse, costas & gravamina...: cum omni renunciatione.... Testibus presentibus: Johanne de Chasta, filio dicti Bertrandi, & Peronono porterio dom. Johannis de Viriaco archidiaconi Valentini. Actum in domo dicti dom. archidiaconi de Burgo, die veneris post festum Purificacionis beate Marie virginis, anno Domini M^o CCC^o XV^o. Datum cum apposicione sigilli curie Valentine....

[A] Extrait de l'original, parch. de 18 lig. avec lemnisque; au dos: Debitum aniversariorum ecclesie Burgi de vij lib. iij sol. turon. contra Bertrandum de Chasta de Turnone, pro libracionibus non solutis temporibus preteritis, solvendis hinc ad Pasca....

[Restitutio juris tenendi macellum in Burgo]A.

Restitutio per dominum Guilhelmum episcopum Valentiæ facta capitulo ecclesiæ Burgi & dom. præposito Valentiæ, de spoliatione tenendi macellum in Burgo & ibi percipiendi certa jura per ejus officiarios & correarium Valentiæ despoliatis, prout plenius constat fuseque patet per instrumentum receptum per magistrum,                           sub anno Domini M^oCCCXXV^o & die xx^a mensis aprilis.

[A] Résumé extrait de l'Invent. rais., f^o 18 r^o.

LVII.

18 août 1325.

[Carta venditionis vineæ de dominio ecclesiæ Sancti Petri]A

IN Xpisti nomine, amen. Per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat, quod anno Dominice Incarnationis millesimo tricentesimo vicesimo quinto, videl. decima octava die mensis augusti..., Matheus Berins habitator Valentie, sciens ... vendidit & tradidit ... Jacobo Payrolerii civi Valentie ... inperpetuum quamdam vineam cum fructibus ibidem pendentibus, sitam in territorio Burgi Valentie, in loco dicto in manso Garnerii, prout confrontatur a parte boree vinee dom. Guillelmi Armandi presbiteri, & a parte orientis vinee Johannis Girardi condam, & a parte occidentis vie publice per quam itur de dicto Burgo versus Castrum Novum ad rippam Yssere...; & hoc pro precio in universo octo librarum bonorum Viennensium, de quo precio confessus fuit dict. venditor sibi fuisse plenarie satisfactum...; cedens & transferens...; renuncians.... Verum cum predicta vinea vendita sit de dominio ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie, sub annuo censu trium cartalium vini puri & septem denariorum Viennensium censualium, dict. venditor devestiens se in manu discreti viri dom. Johannis de Chasta canonici & conrearii ipsius ecclesie..., dict. conrearius predict. venditionem laudavit & confirmavit &..., recepto primitus a predicto emptore placitamento inde debito..., per tradicionem cujusdam baculi manualiter investivit eundem: salvo jure & dominio dicte ecclesie ac eciam jure alieno. Acta sunt hec in dicto Burgo, in curte domus dom. Bartholomei condam, ante molendinum dictum de Malo Consilio, presentibus testibus Petro Valerii notario & Johanneto Franconis de dicto Burgo. Et ego Johannes de Peciaco, clericus Gebennensis dyocesis,.. notarius & capituli ecclesie predicte juratus, presens instrumentum tradidi sigillo ejusdem ecclesie Sancti Petri sigillandum....

[A] Extrait de l'original, parch. de 48 lig. avec sceau de Saint-Pierre du Bourg sur lemnisque; au dos: Ayso qes ly letra de la vyna dal mas Garniyer de Jo. de Salvenct & de Math. Tubanni.

[Sententia correariorum Burgi in causa criminali]A.

Aliud Ecclesia habet instrumentum cujusdam sententiæ diffinitivæ in causa criminali ratæ, sic: Quod Joannes Bajuli, Castri Novi Isaræ, Stephanum Bruni de Burgo in terra posita juxta Helemosinam cum ense suo taliter in capite maliciose & acriter percussit quod post sex dies obiit. Igitur magister Stephanus Pagani per correarios curiæ capituli Burgi commissus, visis atestationibus testium pro utraque parte productorum, dict. Johannem Bajuli a morte & ex causa mortis ipsius Stephani per suam sententiam diffinitivam absolvit, & de vulnere illato condempnavit in XXV. libris, & ad restituendum damnum passum ratione dicti vulneris, videlicet servitiis, servitoribus & aliis rebus necessariis restituendis quibus pertineat exigere & per dictum Joannem restituere propter prædicta. Receptum per mag. Stephanum de Moyrenco notarium, anno Domini M^oCCC.XXX & XXVI^a junii.

[A] Analyse tirée de l'invent. rais., f^o 18 r^o: Tertio....

LIX.

2 mars 1332.

[Assignatio pensionis pro missa quotidiana in ecclesia Burgi]A.

IN Xpisti nomine, amen. Noverint universi ... quod cum Humbertus de Saliente, de Burgo Valentie, olim instituerit in ecclesia Sancti Petri de Burgo predicto unam missam singulis diebus imperpetuum celebrandam, & assignaverit certam pensionem per capellanos dicte ecclesie singulis annis percipiendam super domibus ipsius Humberti sitas Valentie, ante furnum novum dictum de Sancto Felice, prout predicta in testamento ipsius Humberti dicuntur contineri; hinc est quod anno Dominice Incarnationis millesimo tricent. tricesimo primo, videlicet secunda die mensis marcii,... Petrus Penchenati civis Valentinus, executor testamenti & ultime voluntatis predicti Humberti, una cum dom. Johanne de Disisia presbitero, cupiens & affectans pensionem predictam predict. sacerdotibus pro dicta missa celebranda in tuto ponere, ad hoc ne in futurum valeat deperire..., voluntate & assensu dicti dom. Joh. de Disisia consocii & quoexecutoris sui,... ascensavit... & tradidit, cum voluntate eciam & consensu dom. Guillelmi de Deiadjutorio & Johannis Bruni presbiterorum in dicta ecclesia procuratorumque aliorum sacerdotum,... Johanni Baratonis & Alasie ejus uxori habitatoribus Valentie.... imperpetuum medietatem seu quasi majoris domus ipsius Humberti condam, in qua sunt duo soleria: que domus sita est Valentie, ante furnum novum appellatum de Sancto Felice, videlicet illam medietatem seu partem que confrontatur a parte boree alteri medietati ejusdem domus per ipsum Petrum ascensate Jacobo de Augusta & Andrevone ejus uxori, & a parte venti domui Johannis Bergoyn, & a parte occidentis domui dom. Johannis Hugonis presbiteri in ecclesia Valentina, & a parte orientis vie publice; ascensavit, imquam,... cum omnibus juribus,... stillicidiis,.... & appendiciis, sub annuo censu mortuo seu sub annua pensione triginta & duorum solidorum bonorum Viennensium solvendorum.... predict. sacerdotibus ... in exhonerationem & pro attenuatione pensionis annue assignate pro dicta missa celebranda,... videl. medietatem in festo beati Johannis Baptiste & aliam medietatem in subsequenti festo Natalis Domini, & de tali moneta de qua viginti denarii valeant unum Turonensem grossum de argento veterem domini Regis Francie cum o(bolo) rotunda de bono pondere & legali, seu quilibet Turonensis grossus de argento vetus dom. Regis Francie cum o.rotunda de bono pondere & legali valeat viginti denarios monete predicte. Cedens igitur & transferens...; promittens de evictione...; renuncians...; asserens etiam idem P. Penchenati predict. partem dicte domus esse de dominio sacristie in ecclesia Valentina, sub annuo censu duorum denariorum Viennensium censualium...; rogans.... Acta sunt hec Valentie, in curte domus Petri Ruffi de Cartaleto quam inhabitat,.... presentibus testibus ad hoc vocatis: Matheo Bergoyn & dicto Petro de Cartaleto, Petro de Noydent notario, Hugoneto Lamberti civibus Valentinis & Humberto Cerclerii de Turnone.

[A] Extrait de l'original, parch. de 55 lig.: Instrumentum grossatum, sed non signatum. A la suite de l'analyse inscrite au dos se trouve cette note: Item, infra presens instrumentum est aliud instrumentum dom. Johannis de Sancto Bartholomeo, canonici Sancti Petri de Burgo Valencie, qui fecit heredem suum Johannem de Sancto Bartholomeo, filium Giraudi de S^o Bartholomeo, cujus filius fuit canonicus Sancti Ruffi; & illorum bona sunt obligata pro novem florenis pensionis & specialiter quoddam pratum prope ... Sancti Mayme in mandamento de Burgo....

LX.

12 septembre 1335.

[Moderatio sententiæ contra presbyterum ecclesiæ Burgi]A.

Sententia moderationis continens quod chorearii ecclesiæ Burgi dominum Joannem de Desisia presbyterum ecclesiæ suprascriptæ a beneficio, clericatu & privilegio Ecclesiæ, propter maleficia quæ in Petrum Ruffi de Montilisio perpetraverat, privaverunt; sed post ipsi chorearii moderando pronunciaverunt dict. dom. Joannem remanere posse in suo beneficio & gaudere clericatu & privilegio Ecclesiæ ut per prius gaudebat, moderantes sententiam, videlicet in tribus librationibus simplicibus fiendis, una in prima hebdomada Quadragesimæ, alia in hebdomada post octabas Paschæ, alia vero in hebdomada post quindenam sancti Joannis Baptistæ: prout constat instrumento sumpto per mag. Petrum Pillosi de Serra notarium, sub anno Domini M^oCCC.XXX.V & xij septembris.

[A] Analyse prise dans l'Invent. rais., f^o 18 v^o.

LXI.

1^er octobre 1335.

[Remissio incarcerati vicesgerenti prioris Burgi facta]A.

Remissio facta Hugoni de Porta Valentiæ, vicegerenti domini Guilhelmi Pareti prioris Burgi, per Joannem de Petragordia correarium Valentiæ, de Stephano Achardi in carceribus ipsius correarii mancipato, prout constat instrumento per Joannem Pologni & Petrum Textoris sumpto, sub anno Domini M^oCCC.XXXV & die 1^a mensis octobris.

[A] Résumé tiré de l'Invent. rais., f^o 20 v^o.

[Testamentum Johannetæ relictæ, habitatricis Burgi Valentiæ]A.

IN Xpisti nomine, amen. Per hoc pres. publ. instrumentum cunctis appareat evidenter, quod Johanneta, relicta Guillelmi Rostagni, habitatrix Burgi Valentie, sana mente & intellectu per Dei graciam & in bona existens memoria, prout ex verbis ejusdem liquide apparebat, in presencia..., de se & omnibus bonis & rebus suis.... nuncupative ordinavit & suum ultimum testamentum nuncup. & suam ult. voluntatem fecit per modum qui sequitur.--Ego Johanneta, relicta..., habitatrix..., diem extremam vite mee cupiens prevenire ne decedam intestata & ut extrema necessitas me paratam inveniat, de me & de omnibus bonis & rebus meis.... dispono & ordino.... in hunc modum. In primis, animam meam cum a corporeis nexibus fuerit liberata recomendo prealtissimo Creatori & gloriose Virgini matri ejus atque celesti curie paradisi, corpori vero meo eligo sepulturam in cimiterio ecclesie Sancti Petri de Burgo; deinde precipio clamores meos sedari & debita, helemosinas & legata mea solvi & restitui simpliciter & de plano per majus heredum meorum; & lego cuilibet domin. incuratorum dicte ecclesie Sancti Petri de dicto Burgo duodecim denarios Viennenses semel tantum; item, lego vicario eorumdem sex denarios Viennen. semel tantum; item, lego Hospitali beate Marie de dicto Burgo duo linteamina cum una flasata, semel tantum; item, lego Hospitali beati Anthonii de dicto Burgo Valentie duo linteamina cum una flassata, semel tantum; item, volo & precipio quod de bonis meis dentur & distribuantur Xpisti pauperibus in dicto Burgo Valentie, tam in pane quam in sabis & bocone necessariis in predictis, summam & valorem decem libr. Viennen. semel tantum; item, lego dilecto filio meo Johanni Rostagni de dicto Burgo vineam meam sitam in mandamento dicti Burgi, in loco vocato in Diviso, inter vineas dicti Johannis & dom. Guillelmi Armandi & Petri Jorneti; item, lego dicto Johanni filio meo triginta solidos bonorum parvorum Turonensium semel tantum, loco aliorum triginta solid. quos Peronetus Rostagni habuit ab alia parte; item, lego Luquete, uxori dicti Johannis Rost. filii mei, meum meliorem gardacorcium & unam camisam novam; in omnibus autem aliis bonis & rebus meis..., sedatis tamen primictus clamoribus & debitis, helemosinis & legatis meis integre persolutis, heredes universales michi constituo dilectos filios meos Johannem & Peronetum Rostagni equis porcionibus. Hoc autem testamentum nuncupativum..., revocata primitus omni alia ultima voluntate seu donatione causa mortis, valere volo..., si non secundum leges..., secundum canonicas sanctiones...; & ... venientes michi ab intestato, ut hanc ult. voluntatem meam per fidei comissum compleant & actendant; rogans insuper & requirens testes.... ut ferant testimonium veritati.... Acta fuerunt predicta in dicto Burgo Valencie, in domo habitationis dicte testatricis, vicesima die mensis octobris, anno Domini M^oCCC^oXL^o quarto, testibus presentibus dom. Johanne de Balma capellano & curato dicte ecclesie Sancti Petri, Johanne Desiderii, Johanne Fraguenis, Hugone de Secusiis, Lantelmo de Paris, Johanne Serrerie & Johanne Turpini, habitatoribus dicti Burgi; & me Johanne Lauterii de Stella Valent. dyoc..., notario publ. & curie Valentie jurato....

[A] Extrait de l'acte dont nous donnons ici la partie intéressante (dans le cahier indiqué ch. suiv., n. A):

Publicatio testamenti & ultime voluntatis Johannete relicte Guillelmi Rostagni, degentis in juridictione dicti prioratus.

IN Dei nomine, amen. Nos Petrus Beroardi, canonicus & conrearius ecclesie Sancti Petri de Burgo, regens juridicionem prioratus dicti Burgi una cum Thoma Ysimbardi concanonico & conconreario ipsius ecclesie, ipso prioratu vacante propter mortem ven^lis viri dom. Guillelmi Pareti prioris ecclesie dicti Burgi, notum facimus ... quod anno Domini M^oCCC^oXLIV^o & die XV^a mensis januarii, ad quam diem hora vesperorum citati seu adjornati fuerunt coram nobis per Bertonum de Fayno servientem dicte curie dicti prioratus dom. Johannes de Balme curatus ecclesie dicti Burgi, Johannes Desiderii, Johannes Fragnonis, Hugonetus de Secusiis, Lantelmus de Paris, Johannes Ferrera, Johannes Taupini & Johannes Lauterii notarius Valencie, prohibituri testamentum & ult. voluntatem Johannete relicte Guillelmi Rostagni de dicto Burgo, degentis in & sub juridictione prioratus predicti, necnon Johannes & Peronetus Rostagni, filii & heredes dicte Johannete, apportaturi dict. testamentum & visuri & audituri publicationem...; comparuerunt in prioratu novo dicti Burgi.... Facta fuit presens publicatio in dicto Burgo, in prioratu predicto, testibus presentibus Johanne remenatore, Johanne Durandi muratore & Johanne de Monflor de dicto burgo & pluribus aliis fide dignis.

LXIII.

12 décemb. 1344-15 février 1345.

[Inquisitiones curie prioratus Burgi Valentie, ipso prioratu, vacante A.

[Contra Petrum Andree sabbaterium de Burgo Valentie.

ANNO Domini M^oCCC^oXL^o quarto & die xii^a mensis decembris, pervenit ad audienciam discretorum virorum dom. Petri Beroardi & Thome Ysimbardi, canonicorum & conreariorum ecclesie Burgi Valentie, regencium curiam prioratus dicti Burgi Valentie, ipso prioratu vacante propter mortem bone memorie dom. Guillelmi Pareti prioris ecclesie dicti Burgi, quod Petrus Andree sabaterius, habitator dicti Burgi sub juridictione dicti prioratus, mala & inico motu, in die festo ob honorem beati Nicholay, in domo Petri Podialis sabaterii Valentie, (sump)sit Grossonam uxorem Petri Falavel per capsanam & eam precipitavit ad terram juxta ignem, ita quod nisi essent aliqui qui ibidem astabant combuxisset eidem caput suum, & ipsa precipitata cum genibus, pugnis & pedibus suis supra ventrem conculcavit, sic eo quod ipsam ita maliciose tractavit quod sibi opportuit duo implastra in suis constibus deponere. Et quia talia sunt mali exempli, etc.

Item, anno quo supra & die xj^a mensis febroarii, Penardus Bessonis, sabaterius, testis interrogatus super contentis in dicto articulo sibi in suo vulgali lecto exposito, dixit se tantum scire quod quadam die, de qua non recordatur, ipse loquens & plures alii de officio suo sedebant in domo Petri Poialis in una societate, potando uno cimbalo; & tunc dicta mulier venit ibidem & vidit quod dict. Petrus maritus suus & quidam alter habebant litem inter se, & dixit ipsis omnibus: vos non estis probi homines, quia non separatis istos qui litigant; & tunc ipsa adesit dict. Matheum litigantem cum dicto viro suo, & statim dict. Petrus Andree dixit ipsi mulieri: tu potest esse mala mulier, dimite ipsum; &accepit eam per brachium & fecit eam sedere supra scamnum. Alia dixit se nescire. Interrogatus si dict. Petrus Andree dict. mulierem precipitavit ad terram nec conculcavit eam cum pedibus suis, dixit suo juramento quod non. Interrogatus si quando dict. Petrus dixit eidem mulieri: sedeas, & fecit eam sedere supra scamnum, si percussit eam nec fecit sibi aliud malum quare ipsa debeat deferre amplastros, dixit suo juramento quod non.

Anno quo supra & die xv mensis febroarii, ven^les & discreti viri dom. Petrus Beroardi & Thomas Ysimbardi, conrearii ecclesie Burgi..., visa inquesta contra ipsum, quia repererunt tantum probatum de contentis in dicta inquesta quod dict. Petrus accepit per brachium dict. Grossetam & fecit eam & compulit sedere, dicendo: tu potest esse mala mulier; idcirco, quia supposuit se misericordie dict. dom. conreariorum, pronunciaverunt ipsum in decem solid. Viennen. dandis dicte curie & in emenda inmote partis adverse, taxatione reservata: testibus presentibus Johanne de Cufia clerico, dom. Giraudo de Versenay lic(enciato) in legibus & Jausemando codurerio.

[A] Extrait de la minute notariée, cahier in- 4^o de fort papier vergé; curieux spécimen des moeurs du peuple à cette époque.

LXIV.

14-27 janvier 1345.

[Dacio tutele Johannis de Viennesio puberis de dicto Burgo et inventarium bonorum ipsius. A

IN Dei nomine, amen. Nos Petrus Beroardi, canonicus & conrearius ecclesie Sancti Petri de Burgo Valencie, regens juridictionem prioratus dicti Burgi, una cum Thoma Ysimbardi concanonico & conconreario..., dicto prioratu vacante (ut ch. LXII, n. A), notum facimus ... quod ad nostram accedens presenciam Petronilla, uxor condam Petri de Viennesio de dicto Burgo mater que Johannis filii comunis ipsorum, que nobis innotuit & significare curavit quod cum sit tutrix & gubernatrix dicti filii sui & ejus bonorum, & tutelam & administrationem a tempore mortis viri sui gesserit, ipsaque velit ... ad secunda vota convolare & antequam convolet velit reddere rationem & sattifationem dicto filio vel alteri ... de gestis & administratione, supplicavit igitur nobis, dicto filio suo in pupillari etate existenti de tutore ydoneo providere. Unde nos, supplicationi utpote juri consone inclinati, attendentes quod nostro incumbit officio talibus pupillis de tutore ydoneo providere, citatis & evocatis parentibus & amicis dicti pupilli & comparentibus Guillelmo Albertini, Peronono de Brunis, avunculo dicti pupilli, dedimus eidem tutorem Durantum de Broisse de Castro Novo ad rippam Ysere, onus tutele in se suscipientem, facta primitus informatione ... super ydoneitate, probitate & legalitate dicti Duranti, & ipso Peronono de Brunis requisito si volebat recipere & acceptare tutelam dicti Johannis ejus nepotis, qui dixit & respondit quod non, cum esset homo simplex & juvenis & occupatus nimis suis negociis. Qui quidem tutor promisit & ad sancta Dei Evangelia juravit..., nomine dicti Johannis cum fari non posset, utilia rerum & bonorum dicti pupilli procurare & inutilia pretermittere toto posse, & rem ipsius pupilli salvam fore, & de bonis & hereditate ipsius pupilli inventarium facere & computum reddere, & dict. pupillum bene & fideliter regere & gubernare & bonis moribus instruere & informare. Pro quibus attendendis, precibus dicti Durantoni de Broissac, Petrus de Jaline & dict. Petrus de Brunis avunculus dicti pupilli se constituerunt fidejussores & principales pagatores & redditores.... De quibus.... Acta sunt hec in dicto Burgo, in prioratu predicto, die xiii^a mensis januarii anno Domini M^oCCC^oXLIIII^o, testibus presentibus dom. Giraudo de Versenay, Petro de Ruppe burgensi, Bertone de Fagno badello dicte curie, Johanne de Subdyone, Guillelmo Albertini & pluribus aliis fide dignis. Postque dict. tutor promisit ... ipsos P. & P. servare indempnes.--Subsequenter vero eodem contextu dicta Petronilla, tutrix condam dicti pupilli, computavit & computum suum reddidit de gestis & administratis per ipsam.... Postque & incontinenti dict. tutor de bonis dicti pupilli suum inventarium facere inchoavit, premisso venerabili signo sancte Crucis: in nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen...; & illico asseruit se invenisse de bonis dicti pupilli quandam domum sitam in dicto Burgo...; item, die xxvii^a januarii, quandam vineam sitam versus Charsuoles in mandamento Burgi; item, aliam vineam ... loco vocato en Labeu ... & quandam peciam terre; item, tres quartalatas terre site versus montem Chalvet...; item, versus Combouvet in mandamento dicti Burgi, aliam sestar. terre; item, versus Colongias in eodem mandamento, tres quartal. terre.... Item asseruit se invenisse in domo predicta duas tinas continentes circa sex modia vini; item, sex bossas1 diversarum tenorum; item, quinque anchas2 tam magnas quam parvas, quarum sunt due de una & alie due sappo, & minores due dict. ancharum continent circa xxx sest.; item, pistrinina ad pastandum; item, duas menses ad comedendum; item, quoddam scannum ad sedendum; item, unam cassiam ferri; item, unam patellam & quoddam cacobum de hero; item, duas cubsellas ferri; item, duos pitalfos, unum de dimidio, & unam salheram stagni; item, quoddam quequinendium & quasdam chanenas ferri; item, septem banastas; item, duas flassatas & decem linteamina linea; item, unam culcitram de pluma & unum pulvinar de chostas; item, tres ligores; item, quendam porcum nutriblem, qui valet cum extimacione viginti solidos Vienn.; item, duas mapas de uno ramo.--Ego Durandus Arnaudus, Valent. clericus, notarius publ. & curie Valentie juratus, presens sui....

[A] Extrait du même cahier que la ch. précéd.

[1] Ce mot, qui ne figure pas dans le Lexicon med. latinit., a passé dans le patois, où bosse indique une futaille.

[2] Même remarque, anciennement anche, petite cuve.

[Sententia remissionis de duobus incarceratis ecclesiæ Burgi]A.

REMISSIO ecclesiæ Burgi per procuratorem domini Valentiæ fienda de dom. Joanne de Macello presbytero & Guilhelmo Chastelli clerico ecclesiæ prædictæ, in presione sive carcere ipsius domini Valentiæ detentis, quia verberaverant in platea macelli Valentiæ Guillermum Vilarii familiarem ecclesiæ Valentiæ, & hoc vigore sententiæ per dom. Petrum de Bosanis legum professorem, officialem Valentinum & commissarium datum tam a dom. Ludovico de Vilars episcopo Valentino quam a dom. Henrico de Vilars & Petro Principe immediatis ejus predecessoribus, prolatæ ut sequitur effectualiter:--Per ea quæ nobis constant de processu prædicto, per hanc materiam diffinitivam sententiam quam inserius in his scriptis, pronunciamus & diffiniendo cognoscimus declaramusque dictos presbyterum & clericum fore remittendos dictæ ecclesiæ, dict. Guillermum Pellicerii procuratorem ipsius domini Valentiæ ad faciendam dict. remissionem eadem sententia condemnantes si vivum, & si non vivum per figuram meliori modo quo fieri poterit, neutram partium in expensas condempnantes.--Sicut constat instrumento sumpto per magistrum Andream Champelli notarium, sumpto sub anno Domini millesimo CCCLXIJ^o & die xi^a martii.

[A] Extrait pris dans l'Invent. rais., f^o 20 v^o-21 r^o.

[Executio præcedentis sententiæ per figuram]A,

REMISSIO exequutoria dictæ sententiæ; ecclesiæ Burgi per dict. Guillermum Pellicerii procuratorem fiscalem domini Valentiæ facta de dictis dom, Joanne de Macello presbytero & Guillermo Chastelli clerico, juxta tenorem sententiæ superius designatæ, ex præcepto eidem procuratori judicialiter facto per dict. dominum Petrum de Bosanis officialem Valentiæ & commissarium a domino Ludovico de Vilars episcopo Valentiæ deputatum; quam remissionem dict. procurator fecit in hunc modum: cum ipsi presbyter & clericus qui petuntur remitti diu est decesserunt & illos personaliter non valebat remittere, tradidit capucium suum & realiter assignavit Joanni Rebolli procuratori ecclesiæ Burgi in signum & similitudinem ipsius remissionis factæ de eisdem presbytero & clerico. Constat per magistrum Andream Champelli notarium, sub anno Domini M^occclxiiij^o & die iij^a mensis septembris, notarum ipsius folio VII^xxvij, lib. A.

[A] Analyse tirée de l'Invent. rais., f^o 21: Notabilis remissio.

LXVII.

4 juillet 1365.

[Inquisitio per correarios Burgi contra furem]A.

QUANDAM habet ecclesia inquisitionem per dominos Petrum Beroardi & Guilhelmum de Altovilari, canonicos & chorearios ecclesiæ Burgi, factam cum dom. Guilhermo Pelerini canonico Burgi & camerario domini Ludovici de Vilars episcopi Valentiæ in claustro ecclesiæ arrestato, & cui inquisitioni respondit & promisit venire ad diem & dies solvereque judicatum & silvas, quia in domo dicti domini episcopi Valentiæ furatus fuerat quosdam gladios dictos tranchoms, quasdam tabulas eburneas coopertas de veluto, duo coopertoria lecti, & calicem Sancti Laurentii, etc. Actum in curia ecclesiæ Burgi, anno Domini M^o CCC^o sexagesimo quinto & die quarta mensis julii; constat per magistrum Lantelmum Olerii notarium.

[A] Extrait de l'Invent. rais., f^o 18 v^o: Item quandam....

LXVIII.

10 mars 1379.

[Sententia seu ordinatio de facto portus Rodani A.

IN nomine Domini, amen. Boni presidis, sub cujus jacet imperio provincia quam regit, interest ut ipsam provinciam paccatam teneat & quietam, ut per bonum regimen ipsa patria seu provincia augmentetur malisque careat hominibus & personis, & abjectis & amotis malis hominibus omnique vi & rapina, quilibet de suo proprio contenttatur, ne propter impunitatum audaciam fiant qui nequam sunt nequiores & ne in scandalum irruatur; cumque etiam jura ad hoc sint condita, ut eorum metu & terrore humana coherceatur audaccia tutaque sint inter probos innoscentes, & ut in opprobris reffrenetur audaccia comitendi & malignandi ac eciam noscendi voluntas. Quia cum fama publica & factum evidens & notorium, ymo pocius vehemens infamia que ad aures presidis sepissime sibulavit, loco accusationis habeantur legitime & haberi debeant: hinc est quod anno Incarnationis ejusdem Domini M^oCCC^o septuagesimo octavo & die decima mensis marcii, sereniss. principe dom. Karolo Dei gratia Francorum rege regnante, ad aures audientis pariter & intentum ac etiam intellectum viri nobilis & potentis dom. Guillelmi de Fayno militis, bayllivi regii Vivariensis & Valentinensis vicariusque curialis curie regie Bocey cedulis auribus innotuit & pervenit, fama publica refferente factique notorii evidentia demostrante & clamosa populi insinuatione, precedente murmure publico ac vagitu querimonioso, taliter & adeo quod nulla tergiversatione potest obumbrari, ymo potius taliter & in tantum fuit auditui referatum quod vicera justitie debitum suum exsolvere vagitantio pupugit adversus tanti facinoris audatiam in jura insurgantis tanta, nostre justitie officium judicio proponitur ne tam ferox malitie anelitus incorrectus remaneat justiciaque lesa contra Richardum & Anthonium delatos & eorum complices, quod ipsi delati maligno spiritu imbuti & arte diabolica inflamati, Deum pre oculis non habentes, cupientes se bonis alienis ditari & divites effici, comiserunt, pepetraverunt delicta, crimina, excessus & raubarias que sequuntur. In primis quod totum flumen Rodani est in regno & infra regnum Francie & de dumaynio domini nostri Francorum regis tenetur absque aliquo medio; item, quod dicti Richardus Baratonis & Anthonius Boverii, delati supradicti, sunt pontonerii in & super dicto flumine Rodani in portu Valentie ipsumque portum tenent & gubernant, tenere & gubernare faciunt per suos familiares & deputatos; item, quod nunquam nedum in dicto portu & passagio Valentie, sed in omnibus aliis portibus & passagiis dicti fluminis Rodani fuit usitatum levari seu exhigi a personis in dict. portibus transeuntibus pro eorum pontonagio sive passagio dicti fluminis Rodani preterquam a persona singulari eunte & transeunte in dict. portibus unum denarium monete currentis, & a persona eunte & transeunte eques vel aliud animale solum ducente duos denar. predicte monete; item, quod delati sue salutis eterne non memores Deumque pre oculis non habentes, prout supra, sed quoad hec omnes actus suos ad malum finem deducere cupientes volentesque incessanter protrahere, & nedum malas sed pejoras usagia & servitutes indebitas in patria que jure scripto regitur imponere non timentes, sed sua propria auctoritate & de facto & se dominos dicti portus fluminis Rodani existentes econtra & prope Valentiam, facientes a singulari persona in dicto portu transeunte pedes in eodem portu & pro qualibet vice transeunte de regno in imperium & de imperio in regnum & tociens quociens contingit aliquas personas in dicto portu transire, cupiendo se bonis alienis locupletari & divites effici, levantes & levare non formidantes per se aut per familiares & deputatos per eosdem in dicto portu, videl. aliquando sex denarios, aliquando unum obolum regium, aliquando dimidium grossum & aliquando duos obolos regios, & a singulari persona transeundo eques in dicto portu vel solum animale ducente aliquando dimidium grossum, aliq^do duos obolos regios, aliq^do unum grossum, aliq^do duos grossos, aliq^do tres & aliq^do quatuor, & sic de similibus & ad eorum voluntatem antequam a navi quin ipsas personas transeuntes abire permittant; &. quod deterius est, quando dicte gentes nolunt solvere ad eorum voluntatem, ipsis minantur de verberando ipsos & bona sua capiendo, saysiendo & retinendo ac eciam super dicto flumine Rodani arrestando, & ipsas sic indebite molestando & depredando, incidendo in penis legum & novam servitutem & usagium imponendo; item, quod qualibet die una per aliam transeunt in dicto portu tam eques quam pedes viginti, septuaginta, quaterviginti, centum persone ante magis quam minus, a quibus & qualibet ipsarum exhigunt & exhigere faciunt summas supra dictas, sic in premissis delinquendo; item, quod de predictis ex inductionibus & extortionibus dicti delati effecti sunt divites, quilibet de tribus centum francis auri; item, quod quolibet anno locupletari possunt & divites effici de predict, raubariis & depredationibus quilibet de centum francis auri; item, quod de predict. omnibus & singulis sunt publice diffamati inter notos & vicinos eorumdem, & de eorum quolibet est publica vox & fama; item, quod predicta sunt vera, notaria, publica & manifesta. Visaque informatione secreta predicte curie regie super hiis..., necnon etiam responsionibus una cum deffentionibus..., viso etiam toto processu.... una cum tota ejus sequela..., participato nobiscum peritorum consilio, sedentes pro tribunali more majorum nostrorum in hac curia & consistorio regio prout decet, ubi jus reddi & desservi unicuique postulanti est fieri consuetum, sacrosanctis Dei Scripturis in nostro conspectu positis & appertis, ut de vultu Dei nostrum recte prodeat judicium & oculi nostri in hiis & aliis continuo videant equitatem, non declinantes quod a dextris nec a sinistris, sed equo libramine, insedentes..., facto primictus signo venerabilis sancte sigillum Crucis, dicendo: in nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen; per ea que nobis constat dict. Richardum & Anthonium non esse nec fuisse culpabiles de supra contra ipsos intitulatis, potissime eorum deffensionibus visis & ignorancia ac excusacionibus auditis hac actentis, & aliis pluribus & validis rationibus que animum nostrum movent & movere debent, istos Richardum & Anthonium licet absentes.... ab intitulatis, super contra ipsos duximus absolvendos & absolvimus per presentes. De quibus ... Lata fuit hec sententia anno & die predictis, testibus presentibus discretis viris magg. Matheo de Saletis, Johanne de Bosco, Stephano Ugonis, Anthonio Falconis, Johanne Massaboni, clericis; & me Petro Servientis de Sancto Juliano, Lugdun. dyoc., clerico notario publ. & dicte curie regie substituto & jurato....

[A] Extrait de l'original, long parch. de 69 lig. dont voici l'analyse: Sentencia continens quod Richardus Baratonis & Anthonius Boverii, pontonerii portus Rodani Valencie, fuerant intitulati in curia Bocey, inponendo contra eos quia exhigebant a singulari persona transeunte pedes portum; j ob. regium, quandoque ij ob. regios, quandoq. xij den., & a qualibet persona meante eques portum ij ob. regios, quandoq. xij den., quandoq. j. gr. ... & quandoq. iiij gr.; & quod nunquam nedum in portu Valen. sed in omnibus aliis portibus Rodani fuit usitatum exhigi a singulari persona pedes pro suo nolo nisi j den. & a qualibet persona transeunte eques ij den.; tandem procurator domini de Cruceolo & dict. pontoneriorum taliter prosequtus fuit causam, quod dom. Vitalis Bernardi judex regius Vivarien, & Valentin., astanti secum locumtenente dom. bayllivi, pretaxatos pontonerios ab intitulatis absolvit, Petro Servienti notario. Nous ne donnons dans le texte que le résultat de l'enquête; elle est comprise dans la publication de la sentence:

In nomine Domini, amen. Noverint universi & singuli.... quod (anno) ab Incarnacione ejusdem Domini M^oCCC^o septuagesimo nono & die veneris que fuit xii^a dies mensis augusti..., ad quam diem apud Boceyium in consistorio regio publico ubi curia regia tenetur & coram ven^li & circumspecto viro dom. Vitale Bernardi licenciato in legibus, judice regio Vivariensi & Valentinensi, personaliter comparuit discretus vir mag. Petrus Faya notarius, ut procurator nobilis & potentis viri domini de Crusseolio ac etiam nomine procuratorio Richardi Baratonis & Anthonii Boverii..., dicens & asserens.... sibi hanc diem fuisse assignatam... ad audiendum sentenciam diffinitivam in & super quadam inquesta in presenti curia pendenti contra Richardum & Anthonium prenominatos...; idem procurator exhibuit & produxit dicto dom. judici quandam papiream cedulam scriptam, rationes & deffentiones dict. magistrorum in se continentem, cujus tenor est talis:--Visa inquisitione facta & formata, etc...; qua quidem cedula.... exhibita & porrecta..., illico idem dom. judex ad suam sententiam super premissis proferendam processit, ut sequitur:--Ad hec nos Vitalis Bernardi..., astante nobiscum discreto viro mag. Guillelmo Pellicerii, clerico regio & locumtenente nobilis & honor. viri dom. Guillelmi de Fayno militis, bayllivi regii..., visis titulis in presenti curia factis & in processu inquisitorio contentis.... § In nomine Domini, supra....

Il est rare de rencontrer une sentence dont le dispositif soit plus contraire aux considérants.