[Alexandri IV papæ commissio de causa inter capitulum Burgi et alios]A.

Commissio per Alexandrum papam IIII. directa officiali Dyensis, quatenus audiret causam, & appellatione remota sine debito decideret, per Capitulum Burgi movendam contra priorem Sancti Felicis Valentiæ, rectorem ecclesiæ de Tornone, Genesium de Urro1, Arnaudum de Castro Buco, milites & quosdam alios Viennensis, Valentinensis & Dyensis civitatum & dioeceseon, quia injuriabantur eisdem super quibusdam decimis, pecuniis, redditibus, terris, possessionibus & aliis rebus. Datum Lateranen., idibus aprilis, pontificatus sui anno ij^o.

[A] Analyse tirée de l'Invent. rais., f^o 14 v^o.

[1] Gui d'Urre, fils de noble Guillaume, avait vendu la même année au prieuré de Saint-Félix les redevances (taschas) qu'il percevait dans les terres de cet établissement & au mandement de Montelier, pour le prix de 8 livres (Invent. des titres de Saint-Félix, f^o 47 v^o, n^o 287).

XLI.

4 novembre 1261.

[Emphyteosis a præposito Valentino abbati Leoncelli facta]A.

NOS Guilhermus Hugo de Montilio prepositus Valentinus, notum facimus universis ... quod nos, pro evidenti utilitate prepositure nostre, damus & concedimus in perpetuam emphyteosim vobis fratri Andree abbati Lyoncelli, nomine ipsius monasterii Lyoncelli recipienti, & successoribus vestris, tres pecias nemoris sitas in Javaisano1, in territorio quod vulgariter appellatur Perreyra, que contiguantur a duabus partibus nemoribus domus del Coogner2, & ex altera vie publice qua itur versus Romanum; item & unam petiam terre sitam ibidem, contiguam ab una parte dictis nemoribus, & ex altera terre Sancti Petri de Burgo, & ex altera vie Romanis; item & aliam terram contiguam nemori Duranti Berbierii ex una parte, & ex altera campo nostro, & ex altera terre Petri de Sancto Bartholomeo; item & unam peciam nemoris sitam in territorio del Coig, que olim fuit Sancti Anthonii3; & generaliter omnes terras cultas & incultas, nemora, pascua, venationes, & quecumque olim a nobis tenuit seu a nostris antecessoribus domus Sancti Anthonii in dicto territorio de Javaisano, subtus viam & super viam; item & quandam peciam nemoris cum venationibus suis que est sita al Coig, & confrontatur ab una parte cum quadam terra domus del Coogner, & ex altera cum violo qui vadit ad pratum domus del Coogner: retento nobis & successoribus nostris in supradictis omnibus directo dominio & octo soludis Viennensibus censualibus, solvendis quolibet anno nobis & nostris in festo beati Appollinaris; & promittimus vobis ... quod nos predicta omnia vobis deffendemus ab omni inpetitore, & vos & vestros successores faciemus habere & tenere & pacifice possidere...; & confitemur & recognoscimus nos a vobis habuisse & recepisse pro dicta datione & concessione decem libras Viennenses. Et est sciendum quod Stephanus & Hugo Richardi fratres, bajuli nostri, jus bajulie quod habebant in predictis dederunt, cesserunt & remiserunt dicto abbati in perpetuum, confitentes se habuisse a dicto abbate ... viginti solidos Viennenses; quare nos ... renunciamus.... Et nos G. decanus & capitulum Valentie..., considerantes predicta esse facta pro utillitate ecclesie Valentine, eadem approbantes, in signum approbationis presentibus licteris sigillum capituli Valentini duximus apponendum; & nos dict. prepositus ... sigillum nostrum ... Actum est hoc anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo primo, die veneris post festum Omnium Sanctorum.

[A] Le texte de cette charte ne nous a été conservé que par la transaction du 6 mai 1531, dans laquelle elle fut insérée.

[1] Le monastère du Bourg avait dans ses dépendances l'église de Saint-Marcel de Javeysans (ch. XIII, n. 10).

[2] Le domaine du Cognier était une des principales dépendances de l'abbaye de Léoncel.

[3] L'ordre de Saint-Antoine de Viennois posséda anciennement plusieurs terres dans le Valentinois (Archives de la Préfecture).

XLII.

circ. 1261.

[Census domus del Conners præposito Valentiæ]A.

Le Conners fai al prebost iiii. libr. cessals paiar a la S. Apolenar e dos fromaiges que devont valer vi. sols, par v. chabanarias e par lo claus prebostal Manaisa, e par una pessa de terra e par una pessa de pra que sont a Moillasola, e par tres pessas de bosc que sont Manaisa el loc que es appellas a Peireira, e tochant se de doas partz al bosc del Connier e d'autra partz a la via publica de Rotmas; & par una pessa de terra aqui meesme, que se ten d'una partz al bosc davandit, & d'autra partz a la terra de S. Pere de Borc, & d'aultra partz a la via de Rotmas; & par aultra terra que se ten d'una partz al bosc de Durant Berbier, & d'aultra partz al champ del prebost, & d'aultra part a la terra deu Jon. de Sainct Bartalmieu; & par una pessa de bosc que es el terraor del Coing, qui se saienreire de S. Anthoni. Et generalement per totas las terras cotivas & non cotivas, box, pasquers e chassas; & par totas las chauzas que tenian saienreire dels prebost li maisos de S. Anthoni el dit terraor de Javaisa de sotz la via & de sobre la via; & par una pessa de bosc en las chauzas que es al Coing, e tocha se d'una partz an la terra del Conier & d'aultra partz an lo viol qui vai al pra de la maiso del Conier: retengu al prebost & sos successors en totas las chausas que sont dechas la seignoria & par las pasquers de la Chalm & de tota la prebostia.

[A] Cette notice en langue vulgaire est tirée de la transaction du 6 mai 1531; sa date approximative est déterminée par la charte précédente dont elle reproduit la majeure partie.

XLIII.

11 mai-4 juillet 1264.

[Testamentum bone femine Mauricie uxoris Petri Jovencelli A.

NOS Eustachius de Deiadjutorio, canonicus & procurator ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie, notum facimus universis presentibus & futuris, quod anno Domini M^o CC^o LX^o IIIJ^o, quarto nonas julii, oblata nobis quadam carta clausa, septem sigillis sigillata, totidemque signis & subscriptionibus subscripta & consignata, in qua dicebatur ultima voluntas bone femine uxoris quondam Petri Jovencelli, ad requisitionem Bartholomei Ruffi & Petroneti Jovencelli filiorum dicte bone femine, vocatis etiam omnibus quorum intererat, presentibus testibus qui in dicta ultima voluntate dicebantur interfuisse..., sigilla sua ... per juramentum recognoscentibus..., adhibitis etiam aliis sollempnitatibus que debent in talibus adhiberi, dictam cartam ... aperuimus & publicavimus, cujus tenor talis est:

sigillum In nomine Domini nostri Jhesu Xpisti, anno Incarnationis ejusdem M^o CC^o LX^o IIII^o, sabbato post dominicam qua cantatur Juibilate. Ego bona femina, uxor Petri Jovencelli, filia quondam Stephani Ruffi, sana mente licet infirma corpore, diem mortis mee cupiens prevenire, de bonis meis mobilibus & immob. ordino & dispono & testamentum meum seu ultimam voluntatem meam facio in hunc modum: In primis volo & precipio quod executores mei sedant clamores meos, solvant debita, elemosinas & legata, de bonis meis pacifice & quiete; heredes meos facio & constituo Bartholomeum clericum & Perronetum Jovencelli, filios meos, in vinea & terra que habeo in Carcusculis, que relinquo eisdem comuniter in hac forma: volo autem & precipio quod predicti heredes mei vel possessores dicte vinee & terre faciant in perpetuum singulis annis anniversarium meum in ecclesia Sancti Petri de Burgo de trecentis solidis cum libra & elemisona, prout ibidem consuetum est fieri pro CCC. sol., in cujus cimiterio meam eligo sepulturam; item volo & precipio quod dict. Bartholomeus filius meus habeat & percipiat C. sol. Viennenses, quos mihi debet Guenisius mercers, de quibus faciat expensas sepulture mee; item relinquo eidem B. filio meo xiiij. linteamina & v. mapas que fuerunt Girberni de Riperia patris sui, de xvi. linteaminibus que reddidit michi Petrus Jovencelli quando recessi ab hospicio suo; item relinquo eidem B. archam meam nucerinam; item relinquo eidem B. domum & casale que habeo in carreria, que quondam fuit Stephani Ruffi patris mei; item volo & precipio quod dict. B. filius meus habeat & percipiat fructus hujus anni predicte vinee de Carcusculis, cum ipse fecerit expensas dicte vinee anni presentis, & volo & precipio quod dict. Petronetus filius meus de predicta medietate vinee & terre de Carcusculis sit contentus nec quod amplius possit de bonis meis exigere seu habere; item volo & precipio quod executores mei vendant clamidem meam del pers vistent, & clamidem meam de bruneta nigra, & clamidem meam de flamine forti, & tunicam meam de bruneta: & de precio solvant duobus capellanis Sancti Petri & vicariis suis xxx. solidos Viennenses, quos sibi relinquo pro uno annuali, & cuilibet aliorum sacerdotum dicte ecclesie Sancti Petri, exceptis capellanis & vicariis suis, solvant unum tricesimum quod sibi lego; si vero aliquid residui fuerit totum distribuant executores mei in piis causis, secundum quod eis melius videbitur expedire. Ecclesie Sancti Petri lego v. sol., operi ejusdem ecclesie v. sol., pro lecto meo x. sol.; item Hospitali Sancti Jacobi Valentie lego unum lectum cum cultura & pulvinari & duobus linteaminibus & una flassata; item Petronille Corrigie nepti mee lego tunicam meam de ... & clamidem meam de more; Mauricie Corrigie nepti mee lego meum rozol. Executores hujus mee ultime voluntatis facio dom. Petrum de Chabannis & Guigonem de Podio sacerdotes, quibus dono plenam & liberam potestatem ... omnia faciendi que ego de bonis meis facere possem si presens essem, & dono cuilibet x. sol. pro labore suo. Hec est ultima voluntas mea, quam volo valere modis omnibus quibus valere potest ... Item lego Mauricie moniali Subdionis nepti mee supertunicale meum de flamine forti.--In quorum testimonium presentem cartam sigillari fecimus sigillo ecclesie Sancti Petri.

[A] Extrait de l'original, parch. de 37 lignes & demie, auquel pend le sceau de Saint-Pierre du Bourg sur lemnisque.

XLIV.

[Clementis IV papæ confirmatio privilegiorum]A.

CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, Priori & Capitulo ecclesiæ Sancti Petri de Burgo, salutem. Omnes libertates & immunitates a prædecessoribus vestris (leg. nostris), sive per privilegia sive alias indulgentias ecclesiæ vestræ seu vobis concessas, nec non libertates & exemptiones sæcularium exactionum a regibus & principibus vel aliis Xpisti fidelibus rationabiliter vobis indultas, sicut eas juste & pacifice obtinetis, vobis & per vos ipsi ecclesiæ confirmamus. Si quis autem hanc paginam nostræ confirmationis infregerit, indignationem Omnipotentis Dei & beatorum apostolorum Petri & Pauli ejus se noverit incursurum. Datum Perusii, decimo quarto kalendas octobris, pontificatus nostri anno primo.

[A] Texte abrégé conservé dans l'lnvent. rais., f^o 11 r^o, où il est précédé de ce titre: Bulla Clementis papæ IIII, per quam confirmavit omnia per prædecessores (suos) ecclesiæ Sancti Petri de Burgo concessa, ut sequitur....

XLV.

13 juillet 1267.

[Clementis IV bulla de numero canonicorum]A.

Bulla Clementis papæ IIII, confirmans numerum quindecim canonicorum, quem Joannes archiepiscopus Viennensis, authoritate R. Portuensis episcopi Sedis apostolicæ legati, in ecclesia Burgi statuerat, prout dicitur in præcedenti carta1. Datum Viterbii, iij^o idus julii, pontificatus sui anno tertio.

[A] Analyse tirée de l'Invent. rais., f^o 14 v^o.

[1] Voir la charte XXXI.

XLVI.

30 octobre 1269.

[Carta] de facto portus Rodani A.

NOS magister Guillelmus, officialis Valentinus, notum facimus universis presentem cartam inspecturis, quod Petrus Chais, canonicus ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie ac procurator capituli ejusdem ecclesie..., nobis significavit quod, cum olim orta fuisset contencio inter Juvenem Chapus ex una parte & Bartolomeum Vincencii & Stephanum fratrem ejus ex alia, super quadam vendicione seu ascensacione obvencionum portus Rodani Valentie contingencium ecclesiam supradictam, quis ipsorum deberet preferri, dicta contencio terminata fuit seu sopita per magistrum Guillelmum de Verduno tunc temporis officialem Valentinum, in quem predicte partes & predict. capitulum, una cum Andrea Bovinz canonico dicte ecclesie per se cum quibusdam aliis canonicis dicte ecclesie quorum intererat, dict. controverciam posuerunt tanquam in amicabilem cumpositorem finiendam & terminandam. Unde timens dict. Petrus procurator dicti capituli, ne processu temporis super dicta contencione sopita iterum questio oriretur; timens etiam mortem testium & absenciam diuturnam (eorum) qui presentes fuerunt, & ne posset sibi & capitulo supradicto probacionis copia deperire, peciit a nobis istantissime ... ut testes ... quos produxerat coram magistro Deodato, tunc temporis officiali Valentino,... publicaremus & dicta ipsorum in formam publicam redigi faceremus. Unde nos, considerantes quod juste petentibus non est denegandus assensus, cum nobis constaret per acta curie Valentine que agitata fuerant coram magistro Deodato, predictos Bartolomeum, & fratrem ejus & An. Bovini citatos fuisse ut venirent testes jurare visusi quos intendebat producere dict. procurator, dicto A. Bovini die assignata conparente, aliis silicet (sic) Stephano & B. Vincencii minime cumparentibus; dict. magister Deodatus super articulis traditis ... testes recepit, quorum articulorum tenor talis est:--Intendit probare Petrus Chais, procurator prioris & capituli Sancti Petri de Burgo Valen..., quod contencio orta fuit ut supra; item intendit probare quod Juvenis Chapus dicebat seu contendebat vendicionem seu ascensacionem dicti portus sibi fore factam fuisse ad duos annos, ab Avione tunc temporis procuratore dicte ecclesie; item intendit probare quod Stefphanus Vincencii nomine suo & fratris sui... contendebat ... ascensacionem dicti portus sibi fore factam fuisse ad tres annos per A. Bovini tunc temporis procuratorem ecclesie predicte, precio L^a & trium librarum Viennensium; item intendit probare quod ... predicti ... posuerunt dict. controversiam in magistrum Guillelmum de Verduno, tunc temporis officialem Valentinum...; item intendit probare quod dict. A. confessus fuit se recepisse dictas L. & tres libras ex causa predicta coram dicto officiali ... & versas fuisse in utilitatem ecclesie, dicto capitulo hoc negante; item intendit probare quod dict. officialis amicabilis compositor, auditis hinc inde propositis, voluit & mandavit quod predicti Juvenis Chapus & fratres in simul habeant obvenciones portus per duos annos; item intendit probare quod super L. & tres libras voluit & mandavit quod, si predict. A. posset ostendere infra quindecim dies quod predicta pecunia esset versa in utilitatem ecclesie seu capituli, dict. capitulum seu ecclesia teneretur ad reddendam predicte peccunie summam fratribus antedictis, alioquin dict. A. predictis fratribus teneretur satisfacere; item intendit probare quod dicte partes dict. mandatum seu voluntatem aprobaverunt; item ... quod tres anni sunt elapsi vel circa quod predict. mandatum fuit prolatum.--§ Dicta predict. testium sunt hec: Hugo de Stella t(estis) ju(ratus) inter(rogatus) super primo ar(ticulo) ... nono, dixit per juramentum suum esse verum prout in eis continetur; inter(rogatus), quomodo hoc sciebat, dixit quod predict. omnibus interfuit & audivit; item de loco, dixit quod in curia episcopali, juxta parietem qui dividit curtem ospicii episcopalis & curtem que est a parte stabuli episcopalis; inter(rogatus) de presentibus, dixit quod bajulus Valentinus, Ar. del Fraysse & dom. Lantelmus de Balma, Guillelmus del Chafac, Guillelmus de Clairiaco, Bernardus Martini, dom. P. de Deiajutorio, magister Helyas; inter(rogatus) de tempore, dixit quod tres anni sunt elapsi post capitulum Sancti Petri de Burgo, quod celebratur in festo apostolorum Petri & Pa(u)li. Guilielmus de Clairiaco in(terrogatus), dixit ... idem per omnia quod primus; inter^us de presentibus, dixit quod Arnaudus del Fraysse, Guilielmus del Chafal, & bajulus Valentinus & plures alii de quibus non recordatur. Ber. Martini ... sigillatim & singulariter... de ciencia, loco, & tempore & presentibus, dixit idem quod primus. Magister Helyas ... dixit super 1^o art., quod bene vidit eos contendentes ... in curia Valentina & quod quilibet eorum dicebat se preferre in dicta ascensacione; super 2^o, dicit quod vidit Augo recognoscentem quod ascensaverat dict. portum Juveni Chapus ad duos annos; item audivit ab A. Bovini quod ascensaverat dict. portum Bar. Vincencii ad tres annos, de precio non recordatur; super 3^o, dixit quod bene audivit a Bar. Vincencii quod dictus A. ascensaverat sibi dict. portum ad tres annos & precio L. & trium librarum...; super 4^o, dixit quod controversia fuit posita in magistrum Guillelmum de Verduno...; super 5^o, dixit quod bene audivit dict. Andream confitentem quod dict. Bartolomeus satisf(ec)erat eidem ... & quod peccunia versa fuerat in utilitatem ecclesie, majori parte capituli seu saniori hoc negante; super 6^o, dixit quod dict. officialis mandavit quod dict. Juvenis & fratres haberent dict. portum ad duos annos insimul, de forma non recordatur; super 7^o, dubitat; super 8^o, dixit quod bene credit quod partes aprobaverunt dictum dom. officialis; super 9^o, dixit quod fere sunt tres anni elapsi quod hoc fuit. Dom. Petrus de Deiadjutorio... dixit idem per omnia quod primus, & super 6^o art., dixit plus quod dicti Juvenis Chapus, & Bar. & frater suus non receperunt mandatum quod continetur in pred. art....--Nos igitur, citatis primo dict. A. Bovini & fratribus, ut die martis ante festum Omnium Sanctorum coram nobis co(m)parerent, visuri publicacionem dictorum testium, sedentes pro tribunali, publicavimus dicta testium ... productorum; quibus publicatis, ad eternam rei memoriam prebentes nostram auctoritatem, in formam publicam redigi fecimus.... In quorum testimonium nos dictus officialis, & ut major firmitas dicte publicacioni prebeatur, ad preces dicti procuratoris, presentibus sigillum curie Valentine duximus apponendum. Datum III^o kalendas novembris, anno Domini M^o CC^o LX^o nono.

[A] Extrait de l'original, parch. de 42 lig. d'une orthographe irrégulière, avec sceau pendant; au dos se trouve une analyse qui en résume la teneur: Publicatio certorum testium examinatorum super ordinatione data per dom. offic. Valent., super questione quam hubuerant ... pretextu vendicionis obventionum portus Rodani, que vendite fuerant dict. partibus ad certos annos per diversas partes capituli, & queque pars litigancium petebat se preferri, etc.

[Transactio monasterii Lioncelli cum domno preposito Valentie A.

NOSCANT presentes & posteri quod, quoniam non solum interdum inter dubia fragiles hominum facile vacillant animi, sed etiam quandoque quod egerunt feliciter contrahentes demoliri moliuntur impudenter contrahentium successores; decet utique viros altioris industrie universa eorum negocia cyrographorum instrumentorumve litteralium perpetue memorie comendare, taliter ut ambiguitas inde quelibet abscidatur, & omnis delirandi refricandique occasio posteris precludatur. Idcirco pateat universis quod, cum materia questionis & querele moveretur & agitari speraretur inter venerabiles viros domnum Pe. Rostagni prepositum Valentie ex parte una, & fratrem Martinum Gebenne monachum monasterii Lioncelli ordinis Cyster(ciensis), subpriorem & procuratorem, syndicum vel actorem ejusdem monasterii, nomine ... abbatis & conventus Lioncelli ex parte altera, super territorio & pascuis dicti dom. prepositi & usu eorumdem, in cujus possessione & quasi sub annuo censu iidem abbas & conventus ... existebant & extiterant diu est a temporibus retroactis, ut idem frater Martinus asserebat; tandem comunicato partium consensu mediatoribus viris venerabilibus & discretis, scilicet magistro Poncio Sablerii priore Sancti Petri de Burgo Valentie, & domno Hug(oni) de Stella canonico Valentino, dicta materia questionis & querele terminata est in hunc modum. Productis primitus per eundem fratrem Martinum pluribus testibus fide dignis examinatis, & exhibitis ... variis cartis sigillatis sigillis cereis pendentibus plurium antecessorum dicti dom. Pe. prepositi, quondam prepositorum Valentie; unde previsis & cum deliberatione plena & diligenti, consideratis depositionibus testium & cartis ab eisdem domnis priore & Hugone de Stella, ipsi concorditer pro bono pacis & concordie inter partes reformando cognoverunt ... mandaverunt & diffiniendo ... in scriptis hiis redigi ad perhempnem memoriam ... obtinendam preceperunt, abbatem, monachos & conventum monasterii & domus Lioncelli debere & posse uti decetero pascuis in territoriis prepositi & prepositure Valentie versus portum Confluentis & Chayssan & Javaysan in omni territorio ipsius prepositure, videlicet animalia sua & pastorum suorum & greges quorumcumque a(nima)lium suorum omni anno & tempore in ipsum territorium ubique inducendo, tenendo & pascendo secundum usum & consuetudinem (in) accensationibus pascuorum hactenus observatos; a claperiis vero & novis taillatis & dampnosis talis abstinendo, & pro hiis abbas & conventus ... Lioncelli donent & solvant ipsi Pe. preposito ... & prestare debeant annis singulis successive perpetuo ... in presenti civitate Valentie, inclusis ... censibus & usagiis hactenus ab ipsis dari & solvi (solitis) dicto preposito & suis predecessoribus, quatuor libras usualis & currentis monete in ista civitate Valentie1 in bonis denariis numerandis, & duos caseos de melioribus caseis ipsius domus Lioncelli ad valorem sex solidorum de moneta supradicta: salvo tamen semper & retento usu & ingressu & egressu dict. pascuorum & territorii dicte prepositure solum modo ipsis prepositis & eorum hominibus & illis de Burgo Valentie & gregibus & a(nima)libus eorumdem, exceptis aliis quibusque alienis. Quod vero mandamentum, diffinitionem, statutum, ordinationem & pronunciationem,.. prout prolata sunt & recitata,.. partes ipse ... approbarunt in continenti, emologaverunt & acceptaverunt; & nos capitulum, facta nobis per dictos Pe. prepositum, & magistrum Poncium priorem de Burgo & Hug(onem) de Stella nostros concanonicos relatione de premissis & ostenso quod secundum suam intentionem premissa cedunt & cadere videntur ad comodum dict. prepositi & prepositure, supradictis omnibus auctoritatem prebemus & consensum, predicta omnia in porterum valitura concedentes & etiam confirmantes. Datum in festo beati Nicholai, anno Domini M^o CC^o LXX^o sexto. In quorum testimonium & perpetui roboris firmitatem nos Pe. Rostagni prepositus & capitulum Valentinum carte presenti sigilla nostra duximus apponenda.

[A] Extrait de l'original, parch. de 26 lig. faisant partie du fonds de Léoncel où il était coté Le 508, avec cet autre titre au dos: Carta prepositure de Burgo de pascuis & multis aliis.

[1] Voir charte XVI, note 5.

XLVIII.

22 juillet 1279.

[Transactio inter præpositum Valentinum et capitulum Burgi super jurisdictione et aliis]A.

IN nomine Domini, amen. Notum sit omnibus..., quod cum questionis materia esset orta inter Petrum Rostagni prepositum Valentinum, abbatem Sancti Petri de Burgo Valentie ex una parte, & capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, super eo quod dictus abbas asserebat confirmationem prioris ecclesie supradicte ad ipsum tanquam ad abbatem ipsius ecclesie pertinere, & quod ab eodem abbate prior de novo electus & ab ipso confirmatus ad dexteram ipsius abbatis debet in choro collocari, item quod prior eidem abbati debet homagium & fidelitatem facere; rursus asserebat idem abbas quod quando prior & capitulum Sancti Petri sunt in aliquo negotio terminando negligentes totaliter seu remissi, quod tunc idem abbas, legitima tamen monitione premissa, ad illud negotium terminandum potest cum canonicis in capitulo interesse. Capitulo ecclesie supradicte ex adverso dicente, quod dictus prepositus sive abbas injuriabatur eidem ecclesie super quodam fossato quod proprium ipsius ecclesie asserebat, prout protenditur dict. fossatum a porta Curerie usque ad portam Mauriciorum; item super dominio cujusdam orti siti in territorio de Loisas, inter ortum altaris Sancti Apollinaris & ortum filie Chapusii macellarii quondam, alveo quodam intermedio; item super procuratione quam asserebat dict. capitulum eundem prepositum, quando fuit creatus de novo in prepositum, indebite recepisse in ecclesia supradicta, cum nec sibi nec suis successoribus ad dict. procurationem ecclesia teneri debeat; item super eo quod preco Burgi Valentie debet preconisare in Burgo non expresso nomine prepositi, sed expressis nominibus abbatis, prioris & vicarii; postremo super eo quod idem prepositus non permittit ipsi ecclesie retinere ea que de feudis suis dicta ecclesia vult emere, vel eidem ecclesie donantur vel alias relinquuntur contra libertates & privilegia ipsius ecclesie Sancti Petri. Tandem cum de predictis questionibus & multis aliis inter se diutius litigassent, idem prepositus pro se & successoribus suis, de consensu & voluntate Gaufredi de Chasta decani & totius capituli Valentini ... ac nomine ipsius prepositure ex una parte, & dict. capitulum Sancti Petri de Burgo ex altera, unanimi voluntate & concordia ... compromiserunt in discretos viros G. Basteti abbatem Sancti Felicis, Lambertum de Montemayrano canonicum Valentinum, & magistrum Helyam de Salis, Johannem de Viriaco & Berengarium, canonicos ecclesie Sancti Petri de Burgo, tanquam in arbitros arbitratores seu amicabiles compositores, & sub pena centum librarum Viennensium...: prestito etiam hinc inde a partibus corporaliter juramento, quod stabunt & parebunt diffinitioni ... arbitrorum..., eorum arbitrium incontinenti emologabunt & perpetuis temporibus observabunt. Qui dicti arbitri, inquisita cum omni diligentia veritate..., inspectis instrumentis authenticis & privilegiis ecclesie, auditis etiam que partes proponere voluerunt..., componendo & arbitrando voluerunt & pronunciaverunt: quod confirmatio prioris ad abbatem Sancti Petri & prepositum Valent. pertineat, prout etiam in authenticis ipsius ecclesie Sancti Petri dignoscitur esse conscriptum; & quod prior ab ipso abbate ad dexteram ipsius abbatis installari debeat, fidelitatem vero eidem abbati tantum ut ceteri canonici facere teneatur; jurisdictio autem omnimoda & potestas plenaria, cohertio & correctio clericorum ecclesie Sancti Petri & familie eorundem & omnium hominum ecclesie commorantium in terra ipsius & communie eorundem, libere & integre penes priorem & canonicos communiter remaneat pleno jure; sane si prior & capitulum in aliquo negotio capituli terminando fuerint negligentes totaliter seu remissi, tunc legitima monitione premissa, abbas ad illud negotium terminandum cum canonicis, si voluerit, poterit in capitulo interesse: ordinatio vero ecclesie & capituli & omnium negotiorum ejusdem ad priorem & canonicos pertineat libere & absolute, inconsulto abbate, ut ab antiquo fieri consuevit; fossatum vero predictum cum pleno dominio & jure ipsi ecclesie perpetuis temporibus in pace remaneat, & totum dominium & censa orti predicti; preco vero Burgi preconisare de cetero teneatur, expresso nomine abbatis, prioris & vicarii, & non faciendo mentionem de preposito Valentie; de acquisitione vero super feudis prepositi, ut ab antiquo erat, fuit similiter ordinatum, scilicet quod dicta ecclesia de voluntate prepositi super feudis suis possit adquirere & relicta sibi retinere, vel saltem post interpellationem prepositi infra biennium dicta legata, relicta seu adquisita eidem ecclesie vendere liceat vel in alium transferre; pro procuratione vero predicta ecclesia Sancti Petri de cetero abbati seu preposito noviter instituto centum solidos Viennenses semel solvere teneatur, quos prepositus in Burgo quando pompatice ab ipsa ecclesia recipietur in prandio dicte procurationis teneatur expendere, vel si prepositus maluerit quatuor libras eidem ecclesia in pecunia solvere teneatur. Verum ne discordia inter prepositum & ecclesiam Sancti Petri in posterum possit oriri super piscatione fossati ipsius ecclesie & fossati de las Esclausas dicti prepositi, sic extitit ordinatum: quod prepositus & ecclesia, vel ille qui fossatum ecclesie tenebit, semel in anno vel alias si concorditer hoc facere voluerint, aquam possint insimul vel alter eorum super fossatum per clausorium prepositi retinere ne intret fossatum dicti prepositi, & per tornatorium subtus pontem Mauriciorum possint dicta fossata & debeant exauriri: pro expensis vero quas dict. prepositus fecerat in tornatorio fossati ecclesie, dicta ecclesia septem libras Viennenses eidem preposito solvere teneatur: de quibus ecclesia eidem preposito plenarie satisfecit; & ita sit pax & finis & concordia ... inter partes. Que omnia ... partes ipse incontinenti emologaverunt, acceptaverunt & eadem servare in perpetuum ... ad invicem promiserunt; renunciantes...: salvis aliis compositionibus & capitulis que non contradicunt compositioni presenti. Actum xi^o kalendas augusti, anno Domini M^o CC^o LXX^o nono; & ad majorem & perpetuam firmitatem predictorum habendam, presens carta sigillis dom. prepositi & ecclesie Valentine & Sancti Petri de Burgo de mandato predictorum extitit insignita.

[A] Le texte de cette charte est donné d'après un «Extrait a son original estant en parchemin deubement scellé & signé, exhibé & apres retiré par messire François Argueil, abbé & seigneur du Bourg les Valence ... pour servir ce que de raison au proces que led. sieur abbé a pendant en la seneschaussée de Valence..., ce 9^e décembre 1643; signé Arguel abbé....»; il en existe une autre copie délivrée sur la requête de M^re Denis Le Mercier de Rollet, prévôt de l'église cathédrale de Saint-Apollinaire de Valence, abbé de la collégiale de Saint-Pierre & haut-seigneur du Bourg, collationnée sur l'original par Calvin, notaire, le 14 juin 1680. L'Invent. rais. en contient une longue analyse, f^o 7 V^o-9.--Voir la charte XXX, qui a le même objet.

XLIX.

3 Septembre 1285.

[Sententia prioris et correariorum in causa criminali]A.

Habemus unum instrumentum sententiæ diffinitivæ in capitulo ratæ in causa criminali, continens in effectu quod domini Bernardus prior, Joannes de Viriaco & Chabertus de Alexiano, canonici & conrearii ecclesiæ Sancti Petri de Burgo, per deffinitivam sententian deposuerunt & privarunt Joannem de Lugro canonicum & Guillelmum Odonis clericum a canonia, prebenda & clericatu, & beneficiis quæ obtinent in dicta ecclesia, quia invenerunt manifeste illos latrones malæ vitæ & conversationis. Receptum per magistrum Petrum Falqueti notarium, sub anno Domini M^o CCLXXXV^o & die lunæ post sanctum Julianum.

[A] Analyse prise dans l'Invent. rais., f^o 15 r^o: In primis habemus....

[Attestationum publicatio de prioris et canonicorum jurisdictione, imperio et coertione in homines Burgi]A.

Ecclesia habet magnum quoddam instrumentum in quo sunt quinque pellæ publicationis attestationum testium pro jurisdictione prioris & capituli Burgi optimum effectuale, continens quod dom. Hugo de Ruppe presbyter, procurator dominorum Hugonis de Peyraudo prioris & canonicorum ecclesiæ Sancti Petri de Burgo Valentiæ, tradidit dom. Girardo de Passavent & Petro Galberti præposito de Crista, canonicis Valentiæ & Dyensis salutem in Domino charitatem. Causam quæ vertitur ex una parte seu verti speratur inter vos, & priorem & canonicos ecclesiæ Sancti Petri de Burgo Valentiæ ex altera, super mero imperio in homines dict. prioris & canonicorum, vobis & cuilibet vestrum simpliciter & de plano sine judiciario strepitu, omni mora & dilatione postpositis, committimus examinandam, audiendam & fine debito terminandam, ita quod, si ambo vestrum interesse simul nequiveritis aut nolueritis, alter vestrum plus prædictum negotium exequatur. Datum Nantuati, die martis post dominicam qua cantatur Reminiscere, anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, cum appositione sigilli nostri.--Qua littera a dictis commissariis perlecta & dicto mandato in se suscepto, præfatus procurator exhibuit eisdem instrumentum ejus procurationis receptum per Petrum Valerii notarium, sub anno Domini M^o CCLXXXXIIJ^o, in crastinum beatorum Petri & Pauli apostolorum.-- Postea, anno Domini M^o CCLXXXXVJ & XVIJ calendas aprilis, coram eisdem commissariis præfatus procurator comparuit, procuratorio nomine dict. dominorum prioris & capituli, dicens quod Lantelmus Aynardi, conrearius Valentiæ, nomine domini Episcopi & pro ipso spoliavit præfatos dom. priorem, canonicos & capitulum possessione seu quasi exercitio jurisdictionis meri imperii, videlicet quendam latronem, quem curia dicti prioris justi(fi)caverat suspendendo in territorio & districtu dict. prioris & capituli, dictus correarius per violentiam & cum armis secum detulit, & furcas dicti prioris combuxit seu comburi fecit & dictum latronem iterum ad furcas dicti domini episcopi suspendi fecit, in præjudicium & gravamen ipsorum prioris & capituli. Igitur dict. procurator tradidit dictis commissariis intentionem sequentem, super qua petit testes suos & probationes recipi & examinari, cujus intentio(nis tenor) talis est:--Intendit probare dom. Hugo de Rupe presbyter, procuratorio nomine dom. Hugonis de Peyraudo prioris & capituli ecclesiæ Sancti Petri de Burgo Valentiæ, quod tam dict. prior quam prædecessores ejus nomine ipsius ecclesiæ possederunt & adhuc possident per se vel per alios, per spacium temporis immemoratum, pacifice & quiete exercicium seu jus exercendi jurisdictionem criminalium quæstionum, tangentium etiam merum imperium in suburbio prædicto, in habitantibus delinquentibus in jurisdictione & districtu dict. prioris & canonicorum, puniendo delinquentes ibidem tam morte naturali quam criminali & civili, exceptis hominibus jacentibus in jurisdictione & districtu dom. episcopi & præpositi Valentiæ & in dicto suburbio delinquentibus; item, quod de prædictis est vox & fama in dicto suburbio & vicis circunstantibus: protestans quod non astringit se ad omnia prædicta probanda, sed ea solum quæ sibi sufficiant de prædictis.--Et facta dicta probatione a dicto procuratore, petit idem procurator nomine quo supra per eosdem commissarios decerni & declarari præfatos priorem & capitulum spoliatos fuisse a possessione seu quasi dicti suspensi, & dict. suspensum per dict. correarium eisdem fore restituendum & ad hoc compellandum per dictos commissarios, & in posterum prohiberi ne dictos priorem & capitulum in talibus & consimilibus in posterum præsumat perturbare seu etiam inquietare.--Dom. Guillelmus Truchardi testis juratus, interrogatus super dicta intentione, dixit quod ipse vidit, etc. Super qua intentione fuerunt producti & examinati, & inde publicati decem octo testes, qui inter cætera deposuerunt se vidisse in furcis prioris positis in Montata suspensum unum hominem & duos homines, & etiam hominem facientem falsam monetam, & hominem qui ducebatur ad patibulum propter homicidium unius hominis, sed prior illum dedit cuidam puellæ Petronillæ nomine in maritum, & comburi quandam mulierem quæ occiderat Claremontem badellum prioris, & scindere pedem unius hominis, & fustigare unum hominem, & etiam in homines. Fuit facta hæc attestationum publicatio per dictos auditores, ad instantiam Hugonis prioris Burgi & dom. Joannis de Viriaco conrearius (sic) ipsius ecclesiæ, apud Valentiam, in domo habitationis dom. Girardi de Passavent canonici Valentin, & Dyensis, testibus præsentibus Michaele Lamberti locumtenente correarii Valentiæ, dom. Petro, etc., & recepta per magistrum Stephanum de Moyrenco notarium, anno Domini millesimo CCLXXXXVJ^o, die sabbati ante dominicam qua cantatur Lætare Jerusalem.

[A] Extrait de l'Invent. rais., f^os 15 v^o-17 r^o: Secundò.... Vers la fin on a mis en marge: Prior Burgi cognoscit de crimine falsæ monetæ.

[Sententia de restitutione hominis suspensi]A.

Aliud instrumentum Ecclesia habet sententiæ latæ super negotio in articulo supra proxime contento, continens quod cum quæstio verteretur inter dom. Joannem Valentinum & Dyensem episcopum ex una, & dom. Hugonem de Peyraudo priorem Sancti Petri de Burgo Valentiæ & dom. Hugonem Rocha presbyterum, procuratorem dicti prioris & capituli dictæ ecclesiæ, parte ex altera, super eo quod dicti prior & dom. Hugo dicebant quod jurisdictio mera & mixtum imperium, & omnis cohertio tam civilis quam criminalis infra Burgum & extra per totam terram dict. prioris, ecclesiæ & communiæ eorumdem, pertinet communiter ad præfatos priorem & capitulum, & eidem asserebant illis injuriatum fuisse per nobilem Lantelmum Eynardi correarium Valentinum & per alios familiares dicti dom. episcopi, quia Joannem Vaner latronem, suspensum in furcis dictæ ecclesiæ, per curiales dicti prioris & ecclesiæ propter sua delicta a dictis furcis removerunt cum armis & per violentiam, & alibi in furcis dicti dom. episcopi eundem suspenderunt in grande præjudicium & gravamen dict. prioris & canonicorum; dicto correario & Petro Sotono procuratore dicti dom. episcopi in contrarium asserentibus & dicentibus, quod merum & mixtum imperium ad priorem & canonicos minime pertinebat. Tandem domini Girardus de Passavent & Petrus Galberti canonici Valentinensis & Dyensis, judices dati a dicto dom. episcopo, ad eorum sententiam diffiniendam processerunt sic: Cum nobis constet per agitata in judicio coram nobis prædict. priorem & canonicos intentionem suam legitime probasse, prædictum suspensum habitantem in terra & jurisdictione ipsorum prioris & canonicorum pronunciamus fore restituendum eisdem ipsumque suspensum eisdem restituimus per diffinitivam sententiam sententialiter cognoscendo. Ita facta fuit hæc pronunciatio Valentiæ, in domo episcopali Valentinensi, in præsentia dicti dom. episcopi, & recepta fuit per magistrum Stephanum de Moyrenco notarium, anno Domini millesimo CC. LXXXX. septimo, sabbatho post octabas Paschæ.

[A] Extrait pris dans l'Invent. rais., f^o 17 I^o: Item...., qui ajoute:

Nota quod ecclesia habet duo alia instrumenta vocata vidimus transcripta a dicto instrumento originali sententiæ diffinitivæ in præcedenti articulo mentionato, quorum primum recepit magister Joannes de Peciaco notarius, sub anno Domini M^oCCC.XV & die xii mensis aprilis; secundum vero recepit magister Bertrandus Arnulphi notarius, sub anno Domini M^o CCCC.XX^o & die xxvi mensis aprilis.

LII.

6 avril 1305.

[Confirmatio præpositi de compositione cum domo Leoncelli]A.

NOS Amedeus Basteti de Cruciolo prepositus Valentinus notum facimus universis..., quod nos visis & diligenter inspectis quibusdam compositionibus olim habitis inter predecessores nostros in prepositura predicta ex una parte, & religiosos viros abbatem & conventum Lyoncelli Cytercensis (sic) ordinis ex altera, in quibus invenimus quod prefatus abbas & conventus nobis & successoribus nostris faciunt & facere tenentur annis singulis quatuor libras Viannenses usualis & currentis monete in civitate Valencie, & duos caseos de melioribus caseis ipsius domus Lyoncelli ad valorem sex soludorum Viannensium, pro quibusdam mansis, terris, nemoribus, pratis, pascuis, venationibus cuniculorum que a nobis tenent in emphyteosim perpetuam sub annuo censu predicto, prout in prefatis compositionibus & licteris inde confectis plenius continetur; predict. compositiones & licteras nos predict. prepositus ratas habentes penitus atque firmas, ad petitionem religiosorum virorum fratris Martini Rocha prioris & fratris Poncii Guidonis cellararii dicti monasterii Lyoncelli, ex certa scientia... tenore presentium approbamus, ratificamus ac etiam confirmamus, promictentes bona fide ... observare & complere.... In cujus rei testimonium & roboris firmitatem sigillum nostrum presentibus est appensum, anno Domini millesimo tercent. quinto, octavo idus aprilis.

[A] Le texte abrégé de cette charte est fourni par la transaction du 6 mai 1531.

LIII.

27 avril 1311.

[Commissio episcopi super remissione nocentis]A.

Commissio per dominum episcopum Valentiæ, data abbati Sancti Ruffi & abbati Sancti Felicis, cognoscendi super remissione per capitulum Burgi fieri petita de Stephano Amidonis, notario jurato curiæ officialis Valentiæ, per curiam ipsius dom. episcopi arrestato, quia in quodam instrumento sigillo curiæ officialatus Valentiæ sigillato signoque ipsius Stephani consueto signato vitium falsitatis dicitur commisisse, anno Domini M^o CCC.XI^o & die xxvii^o aprilis.

[A] Analyse tirée de l'Invent. rais., f^o 20 r^o.

LIV.

[Remissio pontonarii portus Rodani correario Burgi]A.

IN Xpisti nomine, amen. Per hoc publ. instrumentum evidenter cunctis appareat, quod anno Domini millesimo tricentesimo duodecimo, videlicet duodecima die mensis martii, indictione undecima, cum citatus seu adjornatus esset, ut dicitur, Johannes dictus Ruffus nunc pontonarius portus Rodani Valentie coram conreario Valentie, dom. Guillelmus de Cheveluco canonicus & conrearius ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie comparuit coram Perrino Durnasii nepote & locumtenente nobilis viri dom. Conradi Durnasii conrearii Valentie: qui dict. dom. Guillelmus allegavit & proposuit quod predict. adjornatus non tenebatur comparere nec procedere coram dicto conreario, quia non erat de juridictione dom. episcopi seu conrearii Valentie, ymo est & erat de juridictione conreariorum dicte ecclesie Sancti Petri, cum ipse sit & esset pontonarius portus Rodani Valentie & in omnes pontonarios dicti portus omnimodam juridictionem habent & habere debent & habuerunt eciam temporibus retroactis dicti conrearii. Et ad fidem faciendam ... exibuit ... quandam litteram sigillatam sigillo bone memorie dom. Humberti episcopi Valentie...; qua quidem littera diligenter inspecta..., auditis eciam testimoniis multorum astancium..., predict. locumtenens, assistente sibi dicto judice, remisit & deliberavit dict. adjornatum predicto dom. Guillelmo conreario ... pugniendum: cognoscendo ipsum & alios pontonarios quos dicta ecclesia habet in dicto portu esse de juridictione ecclesie Sancti Petri. De qua remissione.... Actum in domo dicta de vicaria, in qua tenetur curia Valentie, presentibus testibus dom. Jacobo Vagnardi canonico Valentie, magistro Aymone de Bersenay jurisperito, Francisco Bonthosi de Stella notario, Johanne de Turnone, Bonthoso Mayresii, Stephaneto dicto Panderoba badello curie Valentie, Guigone de Berlaut, Jacobo Vagnardi & pluribus aliis fide dignis. Et ego Johannes de Peciaco, clericus Gebennensis diocesis, ... notarius & dicte curie Valent. juratus,... ad requisitionem dicti dom. Guillelmi de Cherveluco conrearii dicte ecclesie, notam recepi de qua hoc pres. publ. instrumentum scribi feci, & licet semel redditum fuerit conreario dicte ecclesie, de mandato ven^lis & discreti viri dom. Petri Chambonis canonici & officialis Valentie & ad requisitionem dom. Jacobi Eloysserdi, canonici & nunc conrearii dicte ecclesie Sancti Petri, asserentis aliud instrumentum reperire non posse, pres. instrumentum scribi feci ... & tradidi sigillo curie Valentie sigillandum. Actum de mandato michi facto per dict. dom. officialem in curte domus sue quam inhabitat, die XXIX mensis julii anno Domini M^oCCC^oXXIX^o, presentibus testibus discretis viris dom. Johanne Chanays canonico dicte ecclesie & Armando Vayroudi de Cornacio.

[A] Extrait d'un Vidimus du 17 mai 1409, dont voici les passages instructifs:

In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, amen. Nos Poncius de Altovilari, licenciatus in legibus & officialis Valentinensis pro rever. in Xpisto patre & domino nostro dom. Johanne de Pictavia, Dei gracia episcopo & comite Valentinen. & Diensis, notum facimus universis ... quod anno Domin. Incarnac. M^o CCCC^o IX^o & die xvii^o mensis maii, nos dict. officialis vidimus ... publ. instrumentum ... nobis per discret. virum dom. Johannem de Ulmeto presbiterum, procuratorem vener. virorum dom. prioris & capituli ecclesie Sancti Petri de Burgo Valen. presentatum ... Actum visionis, inspectionis, auctoritatis & decreti interpositionis anno..., indict. ii^o, ante domum habitationis nostre, in carreria publica dicta de Cleyriaco, in civitate Valentie; presentibus testibus Johanne Martini clerico Valent., comensali nostro, & nobili Eynardo Dei Fecit, burgensi Valentie. Ego vero Bertrandus Arnulphi not....

Le notaire reçut, tant pour la transcription de l'acte que pour l'apposition du sceau de la cour de l'officialité, 20 deniers.