% tex2asc-version: 1.2
%
%    Pro Lege Manilia.
%
%    Contributor: Nicholas Koenig <nkoenig@ctc.ctc.edu>
%
%    Original publication data:
%         Greenough, J. B.  _Select_Orations_of_Cicero_.
%                                             Boston: Ginn & Co., 1896.
%
%    Version: 0.01 (Beta), 9 January 1995
%
%    This file is in the Public Domain.
%
%%%%
% From nkoenig@ctc.ctc.edu  Mon Dec 19 15:17:25 1994
% Return-Path: <nkoenig@ctc.ctc.edu>
% Received: from mx5.u.washington.edu by stein2.u.washington.edu
% 	(5.65+UW94.10/UW-NDC Revision: 2.32 ) id AA11564;
% 	Mon, 19 Dec 94 15:17:25 -0800
% Received: from ctc.ctc.edu by mx5.u.washington.edu
% 	(5.65+UW94.10/UW-NDC Revision: 2.31 ) id AA15398;
% 	Mon, 19 Dec 94 15:17:21 -0800
% Received: by ctc.ctc.edu
% 	(1.38.193.5/16.2) id AA26216; Mon, 19 Dec 1994 15:16:48 -0800
% Date: Mon, 19 Dec 1994 15:16:47 -0800 (PST)
% From: Nicholas Koenig <nkoenig@ctc.ctc.edu>
% To: perseant@u.washington.edu
% Subject: Libellus Text
% Message-Id: <Pine.HPP.3.91.941219151433.25847A-100000@ctc.ctc.edu>
% Mime-Version: 1.0
% Content-Type: TEXT/PLAIN; charset=US-ASCII
% Status: RO
% 
% Another Ciceronian oration for the Libellus database.
%
%                   For the Manilian Law
%
\input ks_macros.tex
\docversion=1.0pt \warnifold
\raggedbottom
\centerline{Pro Lege Manilia}

%      Cicero's Reasons for Addressing a Political Assembly

\chap Quamquam mihi semper frequens conspectus vester multo
jucundissimus, hic autem locus ad agendum amplissimus, ad dicendum
ornatissimus est visus, Quirites, tamen hoc aditu laudis, qui semper
optimo cuique maxime patuit, non mea me voluntas adhuc, sed vitae meae
rationes ad ineunte aetate susceptae prohibuerunt.  Nam cum antea per
aetatem nondum hujus auctoritatem loci attingere auderem, statueremque
nihil huc nisi perfectum ingenio, elaboratum industria adferri oportere,
omne meum tempus amicorum temporibus transmittendum putavi.  \isec Ita
neque hic locus vacuus umquam fuit ab eis qui vestram causam
defenderent, et meus labor, in privatorum periculis caste integreque
versatus, ex vestro judicio fructum est amplissimum consecutus.  Nam cum
propter dilationem comitiorum ter praetor primus centuriis cunctis
renuntiatus sum, facile intellexi, Quirites, et quid de me judicaretis,
et quid aliis praescriberetis.  Nunc cum et auctoritatis in me tantum
sit, quantum vos honoribus mandandis esse voluistis, et ad agendum
facultatis tantum, quantum homini vigilanti ex forensi usu prope
cotidiana dicendi exercitatio potuit adferre, certe et si quid
auctoritatis in me est, apud eos utar qui eam mihi dederunt, et si quid
in dicendo consequi possum, eis ostendam potissimum, qui ei quoque rei
fructum suo judicio tribuendum esse duxerunt.  \isec Atque illud in primis
mihi laetandum jure esse video, quod in hac insolita mihi ex hoc loco
ratione dicendi causa talis oblata est, in qua oratio deesse nemini
possit.  Dicendum est enim de Cn. Pompei singulari eximiaque virtute:
hujus autem orationis difficilius est exitum quam principium invenire. 
Ita mihi non tam copia quam modus in dicendo quaerendus est.

%                    The Situation in Asia


\chap \isec  Atque, -- ut inde oratio mea proficiscatur, unde haec omnis
causa ducitur, -- bellum grave et periculosum vestris vectigalibus ac
sociis a duobus potentissimis regibus infertur, Mithridate et Tigrane,
quorum alter relictus, alter lacessitus, occasionem sibi ad occupandam
Asiam oblatam esse arbitrantur.  Equitibus Romanis, honestissimis viris,
adferuntur ex Asia cotidie litterae, quorum magnae res aguntur in
vestris vectigalibus exercendis occupatae: qui ad me, pro necessitudine
quae mihi est cum illo ordine, causam rei publicae periculaque rerum
suarum detulerunt: \isec  Bithyniae, quae nunc vestra provincia est, vicos
exustos esse compluris; regnum Ariobarzanis, quod finitimum est vestris
vectigalibus, totum esse in hostium potestate; L.~Lucullum, magnis rebus
gestis, ab eo bello discedere; huic qui successerit non satis esse
paratum ad tantum bellum administrandum; unum ab omnibus sociis et
civibus ad id bellum imperatorem deposci atque expeti, eundem hunc unum
ab hostibus metui, praeterea neminem.

%            Importance of the Mithridatic War

    \isec Causa quae sit videtis: nunc quid agendum sit considerate. 
Primum mihi videtur de genere belli, deinde de magnitudine, tum de
imperatore deligendo esse dicendum.  Genus est belli ejus modi, quod
maxime vestros animos excitare atque inflammare ad persequendi studium
debeat: in quo agitur populi Romani gloria, quae vobis a majoribus cum
magna in omnibus rebus tum summa in re militari tradita est; agitur
salus sociorum atque amicorum, pro qua multa majores vestri magna et
gravia bella gesserunt; aguntur certissma populi Romani vectigalia et
maxima, quibus amissis et pacis ornamenta et subsidia belli requiretis;
aguntur bona multorum civium, quibus est a vobis et ipsorum et rei
publicae causa consulendum.

%          Ill Success of the Former Wars in Asia

\chap  \isec Et quoniam semper appetentes gloriae praeter ceteras gentis
atque avidi laudis fuistis, delenda est vobis ill macula [Mithridatico]
bello superiore concepta, quae penitus jam insedit ac nimis inveteravit
in populi Romani nomine, -- quod is, qui uno die, tota in Asia, tot in
civitatibus, uno nuntio atque una significatione [litterarum] civis
Romanos necandos trucidandosque denotavit, non modo adhuc poenam nullam
suo dignam scelere suscepit, sed ab illo tempore annum jam tertium et
vicesimum regnat, et ita regnat, ut se non Ponti neque Cappadociae
latebris occultare velit, sed emergere ex patrio regno atque in vestris
vectigalibus, hoc est, in Asiae luce versari.  \isec Etenim adhuc ita
nostri cum illo rege contenderunt imperatores, ut ab illo insignia
victoriae, non victoriam reportarent.  Triumphavit L.~Sulla, triumphavit
L.~Murena de Mithridate, duo fortissimi viri et summi imperatores; sed
ita triumpharunt, ut ille pulsus superatusque regnaret.  Verum tamen
illis imperatoribus laus est tribuenda quod egerunt, venia danda quod
reliquerunt, propterea quod ab eo bello Sullam in Italiam res publica,
Murenam Sulla revocavit.

%                     Strength of the Enemy


\chap  \isec Mithridates autem omne reliquum tempus non ad oblivionem
veteris belli, sed ad comparationem novi contulit: qui [postea] cum
maximas aedificasset ornassetque classis exercitusque permagnos
quibuscumque ex gentibus potuisset comparasset, et se Bosporanis
finitimis suis bellum inferre similaret, usque in Hispaniam legatos ac
litteras misit ad eos duces quibuscum tum bellum gerebamus, ut, cum
duobus in locis disjunctissimis maximeque diversis uno consilio a binis
hostium copiis bellum terra marique gereretur, vos ancipiti contentione
districti de imperio dimicaretis.  \isec Sed tamen alterius partis
periculum, Sertorianae atque Hispaniensis, quae multo plus firmamenti ac
roboris habebat, Cn. Pompei divino consilio ac singulari virtute
depulsum est; in altera parte ita res a L.~Lucullo summo viro est
administrata, ut initia illa rerum gestarum magna atque praeclara non
felicitati ejus, sed virtuti, haec autem extrema, quae nuper acciderunt,
non culpae, sed fortunae tribuenda esse videantur.  Sed de Lucullo dicam
alio loco, et ita dicam, Quirites, ut neque vera laus ei detracta
oratione mea neque falsa adficta esse videatur: \isec de vestri imperi
dignitate atque gloria -- quoniam is est exorsus orationis meae --
videte quem vobis animum suscipiendum putetis.

%             Is the Roman Spirit Declining?


\chap  Majores nostri saepe mercatoribus aut naviculariis nostris
injuriosius tractatis bella gesserunt: vos, tot milibus civium Romanorum
uno nuntio atque uno tempore necatis, quo tandem animo esse debetis? 
Legati quod erant appellati superbius, Corinthum patres vestri totius
Graeciae lumen exstinctum esse voluerunt: vos eum regem inultum esse
patiemini, qui legatum populi Romani consularem vinculis ac verberibus
atque omni supplicio excruciatum necavit?  Illi libertatem imminutam
civium Romanorum non tulerunt: vos ereptam vitam neglegetis?  Jus
legationis verbo violatum illi persecuti sunt: vos legatum omni
supplicio interfectum relinquetis?  \isec Videte ne, ut illis pulcherrimum
fuit tantam vobis imperi gloriam tradere, sic vobis turpissimum sit, id
quod accepistis tueri et conservare non posse.

%               The Allies in Peril: they Call for Pompey


Quid? quod salus sociorum summum in periculum ac discrimen vocatur,
quo tandem animo ferre debetis?  Regno est expulsus Ariobarzanes rex,
socius populi Romani atque amicus; imminent duo reges toti Asiae non
solum vobis inimicissimi, sed etiam vestris sociis atque amicis;
civitates autem omnes cuncta Asia atque Graecia vestrum auxilium
exspectare propter periculi magnitudinem coguntur; imperatorem a vobis
certum deposcere, cum praesertim vos alium miseritis, neque audent,
neque se id facere sine summo periculo posse arbitrantur.  \isec Vident et
sentiunt hoc idem quod vos, -- unum virum esse, in quo summa sint omnia,
et eum propter esse, quo etiam carent aegrius; cujus adventus ipso atque
nomine, tametsi ille ad maritimum bellum venerit, tamen impetus hostium
repressos esse intellegunt ac retardatos.  His vos, quoniam libere loqui
non licet, tacite rogant, ut se quoque, sicut ceterarum provinciarum
socios, dignos existimetis, quorum salutem tali viro commendetis; atque
hoc etiam magis, quod ceteros in provinciam ejus modi homines cum
imperio mittimus, ut etiam si ab hoste defendant, tamen ipsorum adventus
in urbis sociorum non multum ab hostili expugnatione differant.  Hunc
audiebant antea, nunc praesentem vident, tanta temperantia, tanta
mansuetudine, tanta humanitate, ut ei beatissimi esse videantur, apud
quod ille diutissime commoratur.

%                       The Revenues at Stake


\chap \isec Qua re si propter socios, nulla ipsi injuria lacessiti,
majores nostri cum Antiocho, cum Philippo, cum Aetolis, cum Poenis bella
gesserunt, quanto vos studio convenit injuriis provocatos sociorum
salutem una cum imperi vestri dignitate defendere, praesertim cum de
maximis vestris vectigalibus agatur?  Nam ceterarum provinciarum
vectigalia, Quirites, tanta sunt, ut eis ad ipsas provincias tutandas
vix contenti esse possimus: Asia vero tam opima est ac fertilis, ut et
ubertate agrorum et varietate fructuum et magnitudine pastionis et
multitudine earum rerum quae exportantur, facile omnibus terris
antecellat.  Itaque haec vobis provincia, Quirites, si et belli
utilitatem et pacis dignitatem retinere voltis, non modo a calamitate,
sed etiam a metu calamitatis est defenda.  \isec Nam in ceteris rebus cum
venit calamitas, tum detrimentum accipitur; at in vectigalibus non solum
adventus mali, sed etiam metus ipse adfert calamitatem.  Nam cum hostium
copiae non longe absunt, etiam si inruptio nulla facta est, tamen
pecuaria relinquitur, agri cultura deseritur, mercatorum navigatio
conquiescit.  Ita neque ex portu neque ex decumis neque ex scriptura
vectigal conservari potest: qua re saepe totius anni fructus uno rumore
periculi atque uno belli terrore amittitur.  \isec Quo tandem igitur animo
esse existimatis aut eos qui vectigalia nobis pensitant, aut eos qui
exercent atque exigunt, cum duo reges cum maximis copiis propter adsint? 
cum una excursio equitatus perbrevi tempore totius anni vectigal auferre
possit?  cum publicani familias maximas, quas in saltibus habent, quas
in agris, quas in portubus atque custodiis, magno periculo se habere
arbitrentur?  Putatisne vos illis rebus frui posse, nisi eos qui vobis
fructui sunt conservaritis non solum (ut ante dixi) calamitate, sed
etiam calamitatis formidine liberatos?

%                       Financial Crisis at Rome


\chap \isec Ac ne illud quidem vobis neglegendum est, quod mihi ego
extremum proposueram, cum essem de belli genere dicturus, quod ad
multorum bona civium Romanorum pertinet, quorum vobis pro vesta
sapientia, Quirites, habenda est ratio diligenter.  Nam et publicani, 
homines honestissimi atque ornatissimi, suas rationes et copias in illam
provinciam contulerunt, quorum ipsorum per se res et fortunae vobis
curae esse debent.  Etenim si vectigalia nervos esse rei publicae semper
duximus, eum certe ordinem, qui exercet illa, firmamentum ceterorum
ordinum recte esse dicemus.  \isec Deinde ex ceteris ordinibus homines
gnavi atque industrii partim ipsi in Asia negotiantur, quibus vos
absentibus consulere debetis, partim eorum in ea provincia pecunias
magnas conlocatas habent.  Est igitur humanitatis vestrae magnum numerum
eorum civium calamitate prohibere, sapientiae videre multorum civium
calamitatem a re publica sejunctam esse non posse.  Etenim primum illud
parvi refert, nos publica his amissis [vectigalia] postea victoria
recuperare.  Neque enim isdem redimendi facultas erit propter
calamitatem, neque aliis voluntas propter timorem.  \isec Deinde quod nos
eadem Asia atque idem iste Mithridates initio belli Asiatici docuit, id
quidem certe calamitate docti memoria retinere debemus.  Nam tum, cum in
Asia res magnas permulti, amiserant, scimus Romae, solutione impedita,
fidem concidisse.  Non enim possunt una in civitate multi rem ac
fortunas amittere, ut non plures secum in eandem trahant calamitatem.  A
quo periculo prohibete rem publicam, et mihi credite id quod ipsi
videtis: haec fides atque haec ratio pecuniarum, quae Romae, quae in
foro versatur, implicata est cum illis pecuniis Asiaticis et cohaeret. 
Ruere illa non possunt, ut haec non eodem labefacta motu concidant.  Qua
re videte num dubitandum vobis sit omni studio ad id bellum incumbere,
in quo gloria nominis vestri, salus sociorum, vectigalia maxima,
fortunae plurimorum civium conjunctae cum re publica defendantur.

%                       Exploits of Lucullus


\chap \isec Quoniam de genere belli dixi, nunc de magnitudine pauca
dicam.  Potest hoc enim dici, belli genus esse ita necessarium ut sit
gerendum, non esse ita magnum ut sit pertimescendum.  In quo maxime
elaborandum est, ne forte ea vobis quae diligentissime providenda sunt,
contemnenda esse videantur.  Atque ut omnes intellegant me L.~Lucullo
tantum impertire laudis, quantum forti viro et sapienti homini et magno
imperatori debeatur, dico ejus adventu maximas Mithridati copias omnibus
rebus ornatus atque instructas fuisse, urbemque Asiae clarissimam
nobisque amicissimam, Cyzicenorum, obsessam esse ab ipso rege maxima
multitudine et oppugnatam vehementissime, quam L.~Lucullus virtute,
adsiduitate, consilio, summis obsidionis periculis liberavit: \isec ab
eodem imperatore classem magnam et ornatam, quae ducibus Sertorianis ad
Italiam studio atque odio inflammata raperetur, superatam esse atque
depressami magnas hostium praeterea copias multis proeliis esse deletas,
patefactumque nostris legionibs esse Pontum, qui antea populo Romano ex
omni aditu clausus fuisset; Sinopen atque Amisum, quibus in oppidis
erant domicilia regis, omnibus rebus ornatus ac refertas, ceterasque
urbis Ponti et Cappadociae permultas, uno aditu adventuque esse captas;
regem, spoliatum regno patrio atque avito, ad alios se reges atque ad
alias gentis supplicem contulisse;  atque haec omnia salvis populi
Romani sociis atque integris vectigalibus esse gesta.  Satis opinor haec
esse laudis, atque ita, Quirites, ut hoc vos intellegatis, a nullo
istorum, qui huic obtrectant legi atque causae, L.~Lucullum similiter ex
hoc loco esse laudatum.

%                   The War still a Great One


\chap \isec Requiretur fortasse nunc quem ad modum, cum haec ita sint,
reliquum possit magnum esse bellum.  Cognoscite, Quirites.  Non enim hoc
sine causa quaeri videtur.  Primum ex suo regno sic Mithridates
profugit, ut ex eodem Ponto Medea illa quondam profugisse dicitur, quam
praedicant in fuga fratris sui membra in eis locis, qua se parens
persequeretur, dissipavisse, ut eorum conlectio dispersa, maerorque
patrius, celeritatem persequendi retardaret.  Sic Mithridates fugiens
maximam vim auri atque argenti pulcherrimarumque rerum omnium, quas et a
majoribus acceperat et ipse bello superiore ex tota Asia direptas in
suum regnum congesserat, in Ponto omnem reliquit.  Haec dum nostri
conligunt omnia diligentius, rex ipse e manibus effugit.  Ita illum in
persequendi studio maeror, hos laetitia tardavit.  \isec Hunc in illo
timore et fuga Tigranes rex Armenius excepit, diffidentemque rebus suis
confirmavit, et adflictum erexit, perditumque recreavit.  Cujus in
regnum postea quam L.~Lucullus cum exercitu venit, plures etiam gentes
contra imperatorem nostrum concitatae sunt.  Erat enim metus injectus
eis nationibus, quas numquam populus Romanus neque lacessendas bello
neque temptandas putavit: erat etiam alia gravis atque vehemens opinio,
quae animos gentium barbarum pervaserat, fani locupletissimi et
religiosissimi diripiendi causa in eas oras nostrum esse exercitum
adductum.  Ita nationes multae atque magnae novo quodam terrore ac metu
concitabantur.  Noster autem exercitus, tametsi urbem ex Tigrani regno
ceperat, et proeliis usus erat secundis, tamen nimia longinquitate
locorum ac desiderio suorum commovebatur.

%            Mithridates Defeated but not Subdued


\isec Hic jam plura non dicam.  Fuit enim illud extremum ut ex eis
locis a militibus nostris reditus magis maturus quam processio longior
quaereretur.  Mithridates autem et suam manum jam confirmarat, [et
eorum] qui se ex ipsius regno conlegerant, et magnis adventiciis
auxiliis multorum regum et nationum juvabatur.  Jam hoc fere sic fieri
solere accepimus, ut regem adflictae fortunae facile multorum opes
adliciant ad misericordiam, maximeque eorum qui aut reges sunt aut
vivunt in regno, ut eis nomen regale magnum et sanctum esse videatur. 
\isec Itaque tantum victus efficere potuit, quantum incolumis numquam est
ausus optare.  Nam cum se in regnum suum recepisset, non fuit eo
contentus, quod ei praeter spem acciderat, -- ut illam, postea quam
pulsus erat, terram umquam attingeret, -- sed in exercitum nostrum
clarum atque victorem impetum fecit.  Sinite hoc loco, Quirites, sicut
poetae solent, qui res Romanas scribunt, praeterire me nostram
calamitatem, quae tanta fuit, ut eam ad auris [Luculli] imperatoris non
ex proelio nuntius, sed ex sermone rumor adferret.

%                        Lucullus Superseded


\isec Hic in illo ipso malo gravissimaque belli offensione, L.
Lucullus, qui tamen aliqua ex parte eis incommodis mederi fortasse
potuisset, vestro jussu coactus, -- qui imperi diuturnitati modum
statuendum vetere exemplo putavistis, -- partem militum, qui jam
stipendiis confecti erant, dimisit, partem M'. Glabrioni tradidit. 
Multa praetereo consulto, sed ea vos conjectura perspicite, quantum
illud bellum factum putetis, quod conjungant reges potentissimi,
renovent agitatae nationes, suscipiant integrae gentes, novus imperator
noster accipiat, vetere exercitu pulso.

%               Who shall be Appointed Commander


\chap \isec Satis mihi multa verba fecisse videor, qua re esset hoc
bellum genere ipso necessarium, magnitudine periculosum.  Restat ut de
imperatore ad id bellum delingendo ac tantis rebus praeficiendo dicendum
esse videatur.

%                   Pompey's Military Experience


Utinam, Quirites, virorum fortium atque innocentium copiam tantam
haberetis, ut haec vobis deliberatio difficilis esset, quemnam
potissimum tantis rebus ac tanto bello praeficiendum putaretis!  Nunc
vero -- cum sit unus Cn. Pompeius, qui non modo eorum hominum qui nunc
sunt gloriam, sed etiam antiquitatis memoriam virtute superarit -- quae
res est quae cujusquam animum in hac causa dubium facere possit?  \isec 
Ego enim sic existimo, in summo imperatore quattuor has res inesse
oportere, -- scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem,
felicitatem.  Quis igitur hoc homine scientior umquam aut fuit aut esse
debuit?  qui e ludo atque e pueritiae disciplinis bello maximo atque
acerrimis hostibus ad patris exercitum atque in militiae disciplinam
profectus est; qui extrema pueritia miles in exercitu fuit simmi
imperatoris, ineunte adulescentia maximi ipse exercitus imperator; qui
saepius cum hoste conflixit quam quisquam cum inimice concertavit, plura
bello gessit quam ceteri legerunt, plures provincias confecit quam alii
concupiverunt; cujus adulescentia ad scientiam rei militaris non alienis
praeceptis sed suis imperiis, non offensionibus belli sed victoriis, non
stipendiis sed triumphis est erudita.  Quod denique genus esse belli
potest, in quo illum non exercuerit fortuna rei publicae?  Civile,
Africanum, Transalpinum, Hispaniense [mixtum ex civitatibus atque ex
bellicosissimis nationibus], servile, navale bellum, varia et diversa
genera et bellorum et hostium, non solum gesta ab hoc uno, sed etiam
confecta, nullam rem esse declarant in usu positam militari, quae hujus
viri scientiam fugere possit.

%                        His Former Successes


\chap  \isec Jam vero virtuti Cn. Pompei quae potest oratio par
inveniri?  Quid est quod quisquam aut illo dignum aut vobis novum aut
cuiquam inauditum possit adferre?  Neque enim illae sunt solae virtutes
imperatoriae, quae volgo existimantur, -- labor in negotiis, fortitudo
in periculis, industria in agendo, celeritas in conficiendo, consilium
in providiendo: quae tanta sunt in hoc uno, quanta in omnibus reliquis
imperatoribus, quos aut vidimus aut audivimus, non fuerunt.  \isec Testis
est Italia, quam ille ipse victor L.~Sulla hujus virtute et subsidio
confessus est liberata.  Testis est Sicilia, quam multis undique cinctam
periculis non terrore belli, sed consili celeritate explicavit.  Testis
est Africa, quae, magnis oppressa hostium copiis, eorum ipsorum sanguine
redundavit.  Testis est Gallia, per quam legionibus nostris iter in
Hispaniam Gallorum internecione patefactum est.  Testis est Hispania,
quae saepissime plurimos hostis ab hoc superatos prostratosque
conspexit.  Testis est iterum et saepius Italia, quae cum servili bello
taetro periculosoque premeretur, ab hoc auxilium absente expetivit: quod
bellum exspectatione ejus attentuatum atque imminutum est, adventu
sublatum ac sepultum.

%                His Recent Success against the Pirates


\isec Testes nunc vero jam omnes orae atque omnes exterae gentes ac
nationes, denique maria omnia cum universa, tum in singulis oris omnes
sinus at portus.  Quis enim toto mari locus per hos annos aut tam firmum
habuit praesidium ut tutus esset, aut tam fuit abditus ut lateret?  Quis
navigavit qui non se aut mortis aut servitutis periculo committeret, cum
aut hieme aut referto praedonum mari navigaret?  Hoc tantum belum, tam
turpe, tam vetus, tam late divisum atque dispersum, quis umquam
arbitraretur aut ab omnibus imperatoribus uno anno aut omnibus annis ab
uno imperatore confici posse?  \isec Quam provinciam tenuistis a
praedonibus liberam per hosce annos?  quod vectigal vobis tutum fuit? 
quem socium defendistis?  cui praesidio classibus vestris fuistis?  quam
multas existimatis insulas esse desertas?  quam multas aut metu relictas
aut a praedonibus captas urbis esse sociorum?

\chap  Sed quid ego longinqua commemoro?  Fuit hoc quondam, fuit
proprium populi Romani, longe a domo bellare, et propugnaculis imperi
sociorum fortunas, non sua tecta defendere.  Sociis ego nostris mare per
hos annos clausum fuisse dicam, cum exercitus vestri numquam a Brundisio
nisi hieme summa transmiserint?  Qui ad vos ab exteris nationibus
venirent captos querar, cum legati populi Romani redempti sint? 
Mercatoribus tutum mare non fuisse dicam, cum duodecim secures in
praedonum potestatem pervenerint?  \isec Cnidum aut Colophonem aut Samum, 
nobilissimas urbis, innumerabilisque alias captas esse commemorem, cum
vestros portus, atque eos portus quibus vitam ac spiritum ducitis, in
praedonum fuisse potestatem sciatis?  An vero ignoratis portum Cajetae
celeberrimum ac plenissimum navium inspectante praetore a praedonibus
esse direptum?  ex Miseno autem ejus ipsius liberos, qui cum praedonibus
antea ibi bellum gesserat, a praedonibus esse sublatos?  Nam quid ego
Ostiense incommodum atque illam labem atque ignominiam rei publicae
querar, cum, prope inspectantibus vobis, classis ea, cui consul populi
Romani praepositus esset, a praedonibus capta atque oppressa est?

%                     The Celerity of his Movements


Pro di immortales!  tantamne unius hominis incredibilis ac divina
virtus tam brevi tempore lucem adferre rei publicae potuit, ut vos, qui
modo anti ostium Tiberinum classem hostium videbatis, ei nunc nullam
intra Oceani ostium praedonum navem esse audiatis?  \isec Atque haec qua
celeritate gesta sint quamquam videtis, tamen a me in dicendo
praetereunda non sunt.  Quis enim umquam aut obeundi negoti aut
consequendi quaestus studio tam brevi tempore tot loca adire, tantos
cursus conficere potuit, quam celeriter Cn. Pompeio duce tanti belli
impetus navigavit?  Qui nondum tempestivo ad navigandum mari Siciliam
adiit, Africam exploravit; inde Sardiniam cum classe venit, atque haec
tria frumentaria subsidia rei publicae firmissimis praesidiis
classibusque munivit; \isec inde cum se in Italiam recepisset, duabus
Hispanis et Gallia [transalpina] praesidiis ac navibus confirmata,
missis item in oram Illyrici maris et in Achaiam omnemque Graeciam
navibus, Italiae duo maria maximis classibus firmissimisque praesidiis
adornavit; ipse autem ut Brundisio profectus est, undequinquagesimo die
totam ad imperium populi Romani Ciliciam adjunxit; omnes, qui ubique
praedones fuerunt, partim capti interfectique sunt, partim unius hujus
se imperio ac potestati dediderunt.  Idem Cretensibus, cum ad eum usque
in Pamphyliam legatos deprecatoresque misissent, spem deditionis non
ademit, obsidesque imperavit.  Ita tantum bellum, tam diuturunum, tam
longe lateque dispersum, quo bello omnes gentes ac nationes premebantur,
Cn. Pompeius extrema hieme apparavit, ineunte vere susceptit, media
aestate confecit.

%        Pompey has all the Qualities of a General


\chap  \isec Est haec divina atque incredibilis virtus imperatoris. 
Quid ceterae, quas paulo ante commemorare coeperam, quantae atque quam
multae sunt?  Non enim bellandi virtus solum in summo ac perfecto
imperatore quaerenda est, sed multae sunt artes eximiae hujus
administrae comitesque virtutis.  Ac primum, quanta innocentia debent
esse imperatores?  quanta deinde in omnibus rebus temperantia? quanta
fide?  quanta facilitate?  quanto ingenio? quanta humanitate?  Quae
breviter qualia sint in Cn. Pompeio consideremus: summa enim omnia sunt,
Quirites, sed ea magis ex aliorum contentione quam ipsa per sese
cognosci atque intellegi possunt.  \isec Quem enim imperatorem possumus
ullo in numero putare, cujus in exercitu centuriatus veneant atque
venierint?  Quid hunc hominem magnum aut amplum de re publica cogitare,
qui pecuniam, ex aerario depromptam ad bellum administrandum, aut
propter cupiditatem provinciae magistratibus diviserit, aut propter
avaritiam Romae in quaestu reliquerit?  Vestra admurmuratio facit,
Quirites, ut agnoscere videamini qui haec fecerint: ego autem nomino
neminem; qua re irasci mihi nemo poterit, nisi qui ante de se voluerit
confiteri.  Itaque propter hanc avaritiam imperatorum quantas
calamitates, quocumque ventum est, nostri exercitus ferant quis ignorat? 
\isec Itinera quae per hosce annos in Italia per agros atque oppida civium
Romanorum nostri imperatores fecerint recordamini:  tum facilius
statuetis quid apud exteras nationes fieri existimetis.  Utrum pluris
arbitramini per hosce annos militum vestrorum armis hostium urbis, an
hibernis sociorum civitates esse deletas?  Neque enim potest exercitum
is continere imperator, qui se ipse non continet, neque severus esse in
judicando, qui alios in se severos esse judices non volt.  \isec Hic
miramur hunc hominem tantum excellere ceteris, cujus legiones sic in
Asiam pervenerint, ut non modo manus tanti exercitus, sed ne vestigium
quidem cuiquam pacato nocuisse dicatur?  Jam vero quem ad modum milites
hibernent cotidie sermones ac litterae perferuntur: non modo ut sumptum
faciat in militem nemini vis adfertur, sed ne cupienti quidem cuiquam
permittitur.  Hiemis enim, non avaritiae perfugium majores nostri in
sociorum atque amicorum tectis esse voluerunt.

%      His Self-Restraint and Consequent Popularity


\chap  \isec Age vero: ceteris in rebus quali sit temperantia
considerate.  Unde illam tantam celeritatem et tam incredibilem cursum
inventum putatis?  Non enim illum eximia vis remigum aut ars inaudita
quaedam gubernandi aut venti aliqui novi tam celeriter in ultimas terras
pertulerunt; sed eae res quae ceteros remorari solent, non retardarunt:
non avaritia ab instituto cursu ad praedam aliquam devocavit, non libido
ad voluptatem, non amoenitas ad delectationem, non nobilitas urbis ad
cognitionem, non denique labor ipse ad quietem; postremo signa et
tabulas ceteraque ornamenta Graecorum oppidorum, quae ceteri tellenda
esse arbitrantur, ea sibi ille ne visenda quidem existimavit.  \isec
Itaque omnes nunc in eis locis Cn. Pompeium sicut aliquem non ex hac
urbe missum, sed de caelo delapsum intuentur.  Nunc denique incipiunt
credere fuisse homines Romanos hac quondam continentia, quod jam
nationibus exteris incredibile ac falso memoriae proditum videbatur. 
Nunc imperi vestri splendor illis gentibus lucem adferre coepit.  Nunc
intellegunt non sine causa majores suos, tum cum ea temperantia
magistratus habebamus, servire populo Romano quam imperare aliis
maluisse.  Jam vero ita faciles aditus ad eum privatorum, ita liberae
querimonia de aliorum injuriis esse dicuntur, ut is, qui dignitate
principibus excellit, facilitate infimis par esse videatur.  \isec Jam
quantum consilio, quantum dicendi gravitate et copia valeat, -- in quo
ipso inest quaedam dignitas imperatoria, -- vos, Quirites, hoc ipso ex
loco saepe cognovistis.  Fidem vero ejus quantam inter socios existimari
putatis, quam hostes omnes omnium generum sanctissimam judicarint? 
Humanitate jam tanta est, ut difficile dictu sit utrum hostes magis
virtutem ejus pugnantes timuerint, an mansuetudinem victi dilexerint. 
Et quisquam dubitabit quin huic hoc tantum bellum transmittendum sit,
qui ad omnia nostrae memoriae bella conficienda divino quodam consilio
natus esse videatur?

%                    His Prestige as a Commander


\chap  \isec Et quoniam auctoritas quoque in bellis administrandis
multum atque in imperio militari valet, certe nemini dubium est quin ea
re idem ille imperator plurimum possit.  Vehementer autem pertinere ad
bella administranda quid hostes, quid socii de imperatoribus nostris
existiment quis ignorat, cum sciamus homines in tantis rebus, ut aut
contemnant aut metuant aut oderint aut ament, opinione non minus et fama
quam aliqua ratione certa commoveri?  Quod igitur nomen umquam in orbe
terrarum clarius fuit?  cujus res gestae pares?  de quo homine vos, --
id quod maxime facit auctoritatem, -- tanta et tam praeclara judicia
fecistis?  \isec An vero ullam usquam esse oram tam desertam putatis, quo
non illius diei fama pervaserit, cum universus populus Romanus, referto
foro completisque omnibus templis ex quibus hic locus conspici potest,
unum sibi ad commune omnium gentium bellum Cn. Pompeium imperatorem
deposcit?  Itaque -- ut plura non dicam, neque aliorum exemplis
confirmem quantum [hujus] auctoritas valeat in bello -- ab eodem Cn.
Pompeio omnium rerum egregiarum exempla sumantur: qui quo die a vobis
maritimo bello praepositus est imperator, tanta repente vilitas annonae
ex summa inopia et caritate rei frumentariae consecuta est unius hominis
spe ac nomine, quantum vix in summa ubertate agrorum diuturna pax
efficere potuisset.  \isec Jam accepta in Ponto calamitate ex eo proelio,
de quo vos paulo ante invitus admonui, -- cum socii pertimuissent,
hostium opes animique crevissent, satis firmum praesidium provincia non
haberet, -- amisissetis Asiam, Quirites, nisi ad ipsum discrimen ejus
temporis divinitus Cn. Pompeium ad eas regiones fortuna populi Romani
attulisset.  Hujus adventus et Mithridatem insolita inflammatum victoria
continuit, et Tigranem magnis copiis minitantem Asiae retardavit.  Et
quisquam dubitabit quid virtute perfecturus sit, qui tantum auctoritate
perfecerit?  aut quam facile imperio atque exercitu socios et vectigalia
conservaturus sit, qui ipso nomine ac rumore defenderit?

%            His Special Reputation in the East


\chap  \isec Age vero, illa res quantam declarat ejusdem hominis apud
hostis populi Romani autoritatem, quod ex locis tam longinquis tamque
diversis tam brevi tempore omnes huic se uni dediderunt?  quod a communi
Cretensium legati, cum in eorum insula noster imperator exercitusque
esset, ad Cn. Pompeium in ultimas prope terras venerunt, eique se omnis
Cretensium civitates dedere velle dixerunt?  Quid?  idem iste
Mithridates nonne ad eundem Cn. Pompeium legatum usque in Hispaniam
misit?  eum quem Pompeius legatum semper judicavit, ei quibus erat
[semper] molestum ad eum potissimum esse missum, speculatorem quam
legatum judicari maluerunt.  Potestis igitur jam constituere, Quirites,
hanc auctoritatem, multis postea rebus gestis magnisque vestris judiciis
amplificatam, quantum apud illos reges, quantum apud exteras nationes
valituram esse existimetis.

%                      His Lucky Star


\isec Reliquum est ut de felicitate (quam praestare de se ipso nemo
potest, meminisse et commemorare de altero possumus, sicut aequum est
homines de potestate deorum) timide et pauca dicamus.  Ego enim sic
existimo: Maximo, Marcello, Scipioni, Mario, et ceteris magnis
imperatoribus non solum propter virtutem, sed etiam propter fortunam
saepius imperia mandata atque exercitus esse commissos.  Fuit enim
profecto quibusdam summis viris quaedam ad amplitudinem et ad gloriam et
ad res magnas bene gerendas divinitus adjuncta fortuna.  De hujus autem
hominis felicitate, de quo nunc agimus, hac utar moderatione dicendi,
non ut in illius potestate fortunam positam esse dicam, sed ut
praeterita meminisse, reliqua sperare videamur, ne aut invisa dis
immortalibus oratio nostra aut ingrata esse videatur.  \isec  Itaque non
sum praedicaturus quantas ille res domi militiae, terra marique,
quantaque felicitate gesserit; ut ejus semper voluntatibus non modo
cives adsenserint, socii obtemperarint, hostes obedierint, sed etiam
venti tempestatesque obsecundarint: hoc brevissime dicam, neminem umquam
tam impudentem fuisse, qui ab dis immortalibus tot et tantas res tacitus
auderet optare, quot et quantas di immortales ad Cn. Pompeium
detulerunt.  Quod ut illi proprium ac perpetuum sit, Quirites, cum
communis solutis atque imperi tum ipsius hominis causa, sicuti facitis,
velle et optare debetis.

\isec Qua re, -- cum et bellum sit ita necessarium ut neglegi non
possit, ita magnum ut accuratissime sit administrandum; et cum ei
imperatorem praeficere possitis, in quo sit eximia belli scientia,
singularis virtus, clarissima auctoritas, egregia fortuna, -- dubitatis
Quirites, quin hoc tantum boni, quod vobis ab dis immortalibus oblatum
et datum est, in rem publicam conservandam atque amplificandam
conferatis?

%                     He is on the Spot


\chap  \isec Quod si Romae Cn. Pompeius privatus esset hoc tempore,
tamen ad tantum bellum is erat deligendus atque mittendus: nunc cum ad
ceteras summas utilitates haec quoque opportunitas adjungatur, ut in eis
ipsis locis adsit, ut habeat exercitum, ut ab eis qui habent accipere
statim possit, quid exspectamus?  aut cur non dicibus dis immortalibus
eidem, cui cetera summa cum salute rei publicae commissa sunt, hoc
quoque bellum regium committamus?

%             Objection of Hortensius and Catulus


\isec At enim vir clarissimus, amantissimus rei publicae, vestris
beneficiis amplissimis adfectus, Q. Catulus, itemque summis ornamentis
honoris, fortunae, virtutis, ingeni praeditus, Q. Hortensius, ab hac
ratione dissentiunt.  Quorum ego auctoritatem apud vos multis locis
plurimum valuisse et valere oportere confiteor; sed in hac causa,
tametsi cognoscitis auctoritates contrarias virorum fortissimorum et
clarissimorum, tamen omissis auctoritatibus ipsa re ac ratione exquirere
possumus veritatem, atque hoc facilius, quod ea omnia quae a me adhuc
dicta sunt, eidem isti vera esse concedunt, -- et necessarium bellum
esse et magnum, et in uno Cn. Pompeio summa esse omnia.  \isec Quid igitur
ait Hortensius?  Si uni omnia tribuenda sint, dignissimum esse Pompeium,
sed ad unum tamen omnia deferri non oportere.  Obsolevit jam ista
oratio, re multo magis quam verbis refutata.  Nam tu idem, Q. Hortensi,
multa pro tua summa copia ac singulari facultate dicendi et in senatu
contra virum fortem, A. Gabinium, graviter ornateque dixisti, cum is de
uno imperatore contra praedones constituendo legem promulgasset, et ex
hoc ipso loco permuta item contra eam legem verba fecisti.

%                      Hortensius Answered by Facts


\isec Quid? tum (per deos immortalis!) si plus apud populum Romanum
auctoritas tua quam ipsius populi Romani salus et vera causa valuisset,
hodie hanc gloriam atque hoc orbis terrae imperium teneremus?  An tibi
tum imperium hoc esse videbatur, cum populi Romani legati quaestores
praetoresque capiebantur?  cum ex omnibus provinciis commeatu et privato
et publico prohibebamur?  cum ita clausa nobis erant maria omnia, ut
neque privatam rem transmarinam neque publicam jam obire possemus?

\chap  \isec Quae civitas antea umquam fuit, -- non dico
Atheniensium, quae satis late quondam mare tenuisse dicitur; non
Karthaginiensium, qui permultum classe ac maritimis rebus valuerunt; 
non Rhodiorum, quorum usque ad nostram memoriam disciplina navalis et
gloria remansit, -- sed quae civitas umquam antea tam tenuis, quae tam
parva insula fuit, quae non portus suos et agros et aliquam partem
regionis atque orae maritimae per se ipsa defenderet?  At (hercule)
aliquot annos continuos ante legem Gabiniam ille populus Romanus, cujus
usque ad nostram memoriam nomen invictum in navalibus pugnis
permanserit, magna ac multo maxima parte non modo utilitatis, sed
dignitatis atque imperi caruit.  \isec Nos, quorum majores Antiochum regem
classe Persenque superarunt, omnibus navalibus pugnis Karthaginiensis,
homines in maritimis rebus exercitatissimos paratissimosque, vicerunt,
ei nullo in loco jam praedonibus pares esse poteramus: nos, qui antea
non modo Italiam tutam habebamus, sed omnis socios in ultimis oris
auctoritate nostri imperi salvos praestare poteramus, -- tum cum insula
Delos, tam procul a nobis in Aegaeo mari posita, quo omnes undique cum
mercibus atque oneribus commeabant, referta divitiis, parva, sine muro,
nihil timebat, -- eidem non modo provinciis atque oris Italiae maritimis
ac portubus nostris, sed etiam Appia jam via carebamus; et eis
temporibus non pudebat magistratus populi Romani in hunc ipsum locum
escendere, cum eum nobis majores nostri exuviis nauticis et classium
spoliis ornatum reliquissent.

%         Brilliant Success of the Gabinian Law
  

\chap  \isec Bono te animo tum, Q. Hortensi, populus Romanus et
ceteros qui erant in eadem sententia, dicere existimavit ea quae
sentiebatis: sed tamen in salute communi idem populus Romanus dolori suo
maluit quam auctoritati vestrae obtemperare.  Itaque una lex, unus vir,
unus annus non modo nos illa miseria ac turpitudine liberavit, sed etiam
effecit, ut aliquando vere videremur omnibus gentibus ac nationibus
terra marique imperare.  \isec Quo mihi etiam indignius videtur
obtrectatum esse adhuc, -- Gabinio dicam anne Pompeio, an utrique, id
quod est verius? -- ne legaretur A. Gabinius Cn. Pompeio expetenti ac
postulanti.  Utrum ille, qui postulat ad tantum bellum legatum quem
velit, idoneus non est qui impetret, cum ceteri ad expilandos socios
diripiendasque provincias quos voluerunt legatos eduxerint; an ipse,
cujus lege salus ac dignitas populo Romano atque omnibus gentibus
constituta est, expers esse debet gloriae ejus imperatoris atque ejus
exercitus, qui consilio ipsius ac periculo est constitutus?  \isec  An C.
Falcidius, Q. Metellus, Q. Caelius Latiniensis, Cn. Lentulus, quos omnis
honoris causa nomino, cum tribuni plebi fuissent, anno proximo legati
ese potuerunt: in uno Gabinio sunt tam diligentes, qui in hoc bello,
quod lege Gabinia geritur, in hoc imperatore atque exercitu, quem per
vos ipse constituit, etiam praecipuo jure esse deberet?  De quo legando
consules spero ad senatum relaturos.  Qui si dubitabunt aur gravabuntur,
ego me profiteor relaturum.  Neque me impediet cujusquam inimicum
edictum, quo minus vobis fretus vestrum jus beneficiumque defendam;
neque praeter intercessionem quicquam audiam, de qua (ut arbitror) isti
ipsi, qui minantur, etiam atque etiam quid liceat considerabunt.  Mea
quidem sentenia, Quirites, unus A. Gabinius belli maritimi rerumque
gestarum Cn. Ponpeio socius ascribitur, propterea quod alter uni illud
bellum suscipiendum vestris suffragiis detulit, alter delatum
susceptumque confecit.

%        Catulus Answered: Breach of Precedent not Unheard of


\chap  \isec Reliquum est ut de Q. Catuli auctoritate et sententia
dicendum esse videatur.  Qui cum ex vobis quaereret, si in uno Cn.
Pompeio omnia poneretis, si quid eo factum esset, in quo spem essetis
habituri, -- cepit magnum suae virtutis fructum ac dignitatis, cum omnes
una prope voce in [eo] ipso vos spem habituros esse dixistis.  Etenim
talis est vir, ut nulla res tanta sit ac tam difficilis, quam ille non
et consilio regere et integritate tueri et virtute conficere possit. 
Sed in hoc ipso ab eo vehementissime dissentio; quod, quo minus certa
est hominum ac minus diuturna vita, hoc magis res publica, dum per deos
immortalis licet, frui debet summi viri vita atque virtute.  \isec  `At
enim ne quid novi fiat contra exempla atque instituta majorum.'  Non
dicam hoc loco majores nostros semper in pace consuetudini, in bello
utilitati paruisse; semper ad novos casus temporum novorom consiliorum
rationes adcommodasse: non dicam duo bella maxima, Punicum atque
Hispaniense, ab uno imperatore esse confecta, duasque urbis
potentissimas, quae huic imperio maxime minitabantur, Karthaginem atque
Numantiam, ab eodem Scipione esse deletas: non commemorabo nuper ita
vobis patribusque vestris esse visum, ut in uno C. Mario spes imperi
poneretur, ut idem cum Jugurtha, idem cum Cimbris, idem cum Teutonis
bellum administraret.  \isec  In ipso Cn. Pompeio, in quo novi constitui
nihil volt Q. Catulus, quam multa sint nova summa Q. Catuli voluntate
constituta recordamini.  \chap  Quid tam novum quam adulescentulum
privatum exercitum difficili rei publicae temporare conficere? 
Confecit.  Huic praeesse? Praefuit.  Rem optime ductu suo gerere? 
Gessit.  Quid tam praeter consuetudinem quam homini peradulescenti,
cujus aetas a senatorio gradu longe abesset, imperium atque exercitum
dari, Siciliam permitti, atque Africam bellumque in ea provincia
administrandum?  Fuit in his provinciis singulari innocentia, gravitate,
virtute: bellum in Africa maximum confecit, victorem exercitum
deportavit.  Quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare? 
At eam quoque rem populus Romanus non modo vidit, sed omnium etiam
studio visendam et concelebrandam putavit.  \isec Quid tam inusitatum quam
ut, cum duo consules clarissimi fortissimique essent, eques Romanus ad
bellum maximum formidolosissimumque pro consule mitteretur?  Missus est. 
Quo quidem tempore, cum esset non nemo in senatu qui diceret ``non
oportere mitti hominem privatum pro consule,'' L.~Philippus dixisse
dicitur ``non se illum sua sententia pro consule, sed pro consulibus
mittere.''  Tanta in eo rei publicae bene gerendae spes constituebatur,
ut duorum consulum munus unius adulescentis virtuti committeretur.  Quid
tam singulare quam ut ex senatus consuto legibus solutus consul ante
fieret, quam ullum alium magistratum per leges capere licuisset?  quid
tam incredibile quam ut iterum eques Romanus ex senatus consulto
triumpharet?  Quae in omnibus hominibus nova post hominum memoriam
constituta sunt, ea tam multa non sunt quam haec, quae in hoc uno homine
videmus.  \isec Atque haec tot exempla, tanta ac tam nova, profecta sunt
in eundem hominem a Q. Catuli atque a ceterorum ejusdem dignitatis
amplissimorum hominum auctoritate.

%       Judgment of the People should Overrule such Objections


\chap  Qua re videant ne sit periniquum et non ferundum, illorum
auctoritatem de Cn. Pompei dignitate a vobis comprobatam semper esse,
vestrum ab illis de eodem homine judicium populique Romani auctoritatem
improbari; praesertim cum jam suo jure populus Romanus in hoc homine
suam auctoritatem vel contra omnis qui dissentiunt possit defendere,
propterea quod, isdem istis reclamantibus, vos unum illum ex omnibus
delegistis quem bello praedonum praeponeretis.  \isec Hoc si vos temere
fecistis, et rei publicae parum consuluistis, recte isti studia vestra
suis consiliis regere conantur.  Sin autem vos plus tum in re publica
vidistis, vos eis repugnantibus per vosmet ipsos dignitatem huic
imperio, salutem orbi terrarum attulistis, aliquando isti principes et
sibi et ceteris populi Romani universi auctoritati parendum esse
fateantur.

%          Pompey Alone can Retrieve the Roman Reputation


Atque in hoc bello Asiatico et regio non solum militaris illa
virtus, quae est in Cn. Pompeio singularis, sed aliae quoque virtutes
animi magnae et multae requiruntur.  Difficile est in Asia, Cilicia,
Syria regnisque interiorum nationum ita versari nostrum imperatorem, ut
nihil nisi de hoste ac de laude cogitet.  Deinde etiam si qui sunt
pudore ac temperantia moderatiores, tamen eos esse talis propter
multitudinem cupidiorum hominum nemo arbitratur.  \isec Difficile est
dictu, Quirites, quanto in odio simus apud exteras nationes propter
eorum, quos ad eas per hos annos cum imperio misimus, libidines et
injurias.  Quod enim fanum putatis in illis terris nostris magistratibus
religiosum, quam civitatem sanctam, quam domum satis clausam ac munitam
fuisse?  Urbes jam locupletes et copiosae requiruntur, quibus causa
belli propter diripiendi cupiditatem inferatur.  \isec Libenter haec coram
cum Q. Catulo et Q. Hortensio, summis et clarissimis viris, disputarem. 
Noverunt enim sociorum volnera, vident eorum calamitates, querimonias
audiunt.  Pro sociis vos contra hostis exercitum mittere putatis, an
hostium simulatione contra socios atque amicos?  Quae civitas est in
Asia quae non modo imperatoris aut legati, sed unius tribuni militum
animos ac spiritus capere possit?

\chap  Qua re, etiam si quem habetis qui conlatis signis exercitus
regios superare posse videatur, tamen nisi erit idem, qui [se] a
pecuniis sociorum, qui ab eorum conjugibus ac liberis, qui ab ornamentis
fanorum atque oppidorum, qui ab auro gazaque regia manus, oculos, animum
cohibere possit, non erit idoneus qui ad bellum Asiaticum regiumque
mittatur.  \isec Ecquam putatis civitatem pacatam fuisse quae locuples
sit?  ecquam esse locupletem quae istis pacata esse videatur?  Ora
maritima, Quirites, Cn. Pompeium non solum propter rei militaris
gloriam, sed etiam propter animi continentiam requisivit.  Videbat enim
praetores locupletari quot annis pecunia publica praeter paucos; neque
eos quicquam aliud adsequi, classium nomine, nisi ut detrimentis
accipiendis majore adfici turpitudine videremur.  Nunc qua cupiditate
homines in provincias, quibus jacturis et quibus condicionibus
proficiscantur, ignorant videlicet isti, qui ad unum deferenda omnia
esse non arbitrantur?  Quasi vero Cn. Pompeium non cum suis virtutibus
tum etiam alienis vitiis magnum esse videamus.  \isec  Qua re nolite
dubitare quin huic uni credatis omnia, qui inter tot annos unus inventus
sit, quem socii in urbis suas cum exercitu venisse gaudeant.

%              Favorable Opinions of Leading Men


Quod si auctoritatibus hanc causam, Quirites, confirmandam putatis,
est vobis auctor vir bellorum omnium maximarumque rerum peritissimus, P.
Servilius, cujus tantae res gestae terra marique exstiterunt, ut cum de
bello deliberetis, auctor vobis gravior nemo esse debeat; est C. Curio,
summis vestris beneficiis maximisque rebus gestis, summo ingenio et
prudentia praeditus; est Cn. Lentulus, in quo omnes pro amplissimis
vestris honoribus summum consilium, summam gravitatem esse cognovistis;
est C. Cassius, integritate, virtute, constantia singulari.  Que re
videte ut horum auctoritatibus illorum orationi qui dissentiunt,
respondere posse videamur.

%                          Peroration


\chap  \isec Que cum ita sint, C. Manlili, primum istam tuam et legem
et voluntatem et sententiam laudo vehementissimeque comprobo: deinde te
hortor, ut auctore populo Romano maneas in sententia, neve cujusquam vim
aut minas pertimescas.  Primum in te satis esse animi perseverantiaeque
arbitror: deinde cum tantam multitudinem cum tanto studio adesse
videamus, quantam iterum nunc in eodem homine praeficiendo videmus, quid
est quod aut de re aut de perficiendi facultate dubitemus?  Ego autem
quicquid est in me studi, consili, laboris, ingeni, quicquid hoc
beneficio populi Romani atque hac potestate praetoria, quicquid
auctoritate, fide, constantia possum, id omne ad hanc re conficiendam
tibi et populo Romano polliceor ac defero:  \isec testorque omnis deos, et
eos maxime qui huic loco temploque praesident, qui omnium mentis eorum
qui ad rem publicam adeunt maxime perspiciunt, me hoc neque rogatu
facere cujusquam, neque quo Cn. Pompei gratiam mihi per hanc causam
conciliari putem, neque quo mihi ex cujusquam amplitudine aut praesidia
periculis aut adjumenta honoribus quaeram; propterea quod pericula
facile, ut hominem praestare oportet, innocentia tecti repellemus,
honorem autem neque ab uno neque ex hoc loco, sed eadem illa nostra
laboriosissima ratione vitae, si vestra voluntas feret, consequemur. 
\isec  Quam ob rem quicquid in hac causa mihi susceptum est, Quirites, id
ego omne me rei publicae causa suscepisse confirmo; tantumque abest ut
aliquam mihi bonam gratiam quaesisse videar, ut multas me etiam
simultates partim obscuras, partim apertas intellegam mihi non
necessarias, vobis non inutilis suscepisse.  Sed ego me hoc honore
praeditum, tantis vestris beneficiis adfectum statui, Quirites, vestram
voluntatem et rei publicae dignitatem et salutem provinciarum atque
sociorum meis omnibus commodis et rationibus praeferre oportere.

\bye



 









 



